|

Шакар, истеҳсол ва истеъмоли он

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2018-09-25

 Шакар ҳамчун маҳсулоти ғизоӣ қариб пурра аз сахарозаи тоза иборат буда, формулаи химиявиаш ( С12Н22О11) мебошад. Шакар қисми таркибии ғизои инсон ба ҳисоб меравад ва ҳангоми истеъмоли чой, қаҳва, какао, таомҳои ширин истифода бурда мешавад. Инчунин аз шакар ҳамчун ашёи хом дар саноати хўрокворӣ барои тайёр кардани маҳсулоти қаннодӣ, нонҳои ширин, консерваҳои ширӣ ва мевагӣ истифода мебаранд.
Қайд кардан зарур аст, ки шакар калориянок буда, 100 грамми он 400ккал энергия дорад ва дар организми инсон тез ҳал мешавад. Аз ин рў он яке аз ғизои тез барқароркунандаи энергия ба ҳисоб меравад. Ба ҳисоби миёна одам дар 1 шабонарўз бояд 100г шакар истеъмол намояд. Аз тарафи дигар шакар ғизои хеле болаззат буда, барои тез ҳазм шудани дигар ғизоҳо ёрӣ мерасонад ва системаи асабро мустаҳкам менамояд. Аввалин заводи шакар дар Руссия соли 1719 дар замони Петри 1 сохта шуда буд. Шакарро аз найшакар, ки ҳамчун ашёи хом аз хориҷи кишвар оварда мешуд, истеҳсол менамуданд. Танҳо дар нимаи асри ХУ111 муқаррар карда шуд, ки аз лаблабу низ шакар истеҳсол кардан мумкин аст. Россия яке аз аввалин мамлакатҳое мебошад, ки аз лаблабу қанд истеҳсол кардааст.
Дар Тоҷикистон корхонаи хурди шакарбарорӣ соли 2004 дар ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд ба кор даромад, ки талаботи аҳолиро таъмин карда наметавонад. Аз ҳамин сабаб миқдори зиёди шакар аз хориҷи кишвар ворид карда мешавад. Ҳол он ки Тоҷикистон метавонад кишвари содиркунандаи шакар бошад. Зеро иқлими диёри файзбори мо барои гирифтани ҳосили баланди лаблабуи қанд мусоид аст. Дар вилояти Хатлон, минтақаи Рашт, вилояти Суғд ва водии Ҳисор ин зироат ҳосили баланд медиҳад. Аз ин рў, дар ҳар минтақа бунёди корхонаи хурди шакарбарорӣ хеле зарур мебошад. Барои бунёди чунин корхонаҳо ба соҳибкорони Ҳиндустон, Покистон, Эрон ҳамкорӣ кардан зарур аст. Қайд кардан лозим аст, ки Ҳиндустон аз рўи истеҳсоли шакар дар ҷаҳон ҷои аввалро мегирад. Дар Эрон соле 1миллиону 300 ҳазор тонна шакар истеҳсол карда мешавад. Аз ҳамин сабаб ширкатҳои шарбатбарорию қаннодии Эрон маҳсулоти хешро арзон ба хориҷа мефурўшанд, ки дар бозорҳои ш.Душанбе онҳо хеле зиёданд. Агар корхонаҳои муштараки шакарбарорӣ дар ҳар минтақаи Ҷумҳурии Тоҷикистон сохта шаванд, маҳсулоти боғу токпарварон низ беҳуда талаф наёфта, аз онҳо мураббову ҷем ва шарбату нўшобаҳои лазиз тайёр кардан имконпазир мегардад. Аз Ҷумҳурии Россия ба Тоҷикистон овардани ҳар хел нўшокиҳои мевагӣ аз ҷиҳати иқтисодӣ хеле гарон самарабахш нест.
Қайд кардан зарур аст, ки сифати маҳсулоти тайёр аз сифати ашёи хом ва дуруст гузаронидани амалиёти тайёркунӣ вобаста аст. Миқдори қанд дар лаблабуи қанд ба ҳисоби миёна 16% мебошад ва баъзан то ба 25% мерасад. Ҳангоми баҳо додан ба сифати лаблабуи қанд на танҳо миқдори қанд, балки миқдори моддаҳои органикӣ ва минералӣ, ки дар таркиби он мавҷуд аст, ба назар гирифта мешавад.
Шакар аз ҷиҳати сифат бояд ба талаботи стандарти давлатӣ мувофиқ бошад. Дар асоси ин талабот ранги шакар бояд сафед, андозаи кристаллҳояш якхела, табиӣ ва маззаи ширин дошта бошад. Намнокии шакар (0,1 – 0,14% )-ро ташкил доданаш шарт ва зарур аст. Мувофиқи стандарти амалкунанда шакарро бо ду навъ: олӣ ва якум тақсим мекунанд. Дар таркиби навъи олӣ – 99, 85% ва навъи якўм – 99, 75% сахароза шуданаш лозим аст.
И с т е ҳ с о л и ш а к а р . Барои истеҳсоли шакар аз лаблабуи қанд амалиёти зерин гузаронида мешавад: шустан, реза кардан, шира гирифтан ва тоза намудани он, шираро криссталӣ намудан, сафед ва хушк кардан. Барои шира истеҳсол намудан лаблабуи реза кардаро ба асбобҳои махсуси диффузионӣ ҷой мекунанд ва ба он оби пешакӣ гарм кардаро ҳамроҳ мекунанд. Дар натиҷаи диффузия об ба ҳуҷайраҳои лаблабу дохил шуда қанд ва дигар моддаҳои ҳалшавандаи онро ҳал менамояд. Баъд ин миқдори оби шираро кам мекунанд. Барои аз омехтаҳо тоза намудани шира аз оҳаки шукуфта, гази карбонат, сулфит ва филтр истифода бурдан мумкин аст.
Пеш аз ҳама ба шираи каме гарм кардашуда ба миқдори 2% вазни лаблабу оҳак илова мекунанд, ки дар натиҷа ғайр аз қанду моддаҳои рангкунанда, боқимонда моддаҳо такшин ва ё вайрон мешаванд. Баъд аз он шираро бо гази карбонат кор мекунанд. Гази карбонат бо оҳаке, ки ба реаксия дохил нашудааст, пайваст шуда СаСО3 ҳосил менамоянд ва такшин мешавад. Шираро бо роҳи филтркунӣ аз такшин ҷудо менамояд. Барои ғафс намудан шираро ҷўшонида обашро бухор мекунанд. Вақте ки шарбат ғафс шудан гирифт дар он кристаллҳои қанд пайдо мешавад. Барои тезонидани кристаллкунӣ ба шарбат хокаи қанд илова менамоянд.
Сафедкунии шакар аз он иборат аст, ки кристаллҳоро бо об мешўянд, то ки сатҳи онҳо аз шираи ғализ тоза гардад. Обе, ки дар шираи ғафс ҳал шудааст, ба воситаи асбоби махсус (центрофуга) дур карда мешавад. Кристаллҳои дар центрофуга мондаро барои хушккунӣ равона мекунанд ва пас аз он шакар тайёр мешавад.
И с т е ҳ с о л и қ а н д. Барои истеҳсоли қанд ҳамчун ашёи хом асосан шакарро истифода мебаранд. Дар вақти рафинад кардани шакар як қисми омехтаҳои органикӣ ва ғайриорганикии ҳанўз боқимонда тоза карда мешаванд. Қанди рафинадро ба намуди бурида (чоркунҷа) ва лўнда тайёр менамоянд. Тайёр намудани рафинад аз чунин амалиёти асоси иборат аст: дар об ҳал кардани шакар, аз омехтаҳо тоза кардан, беранг кардани шакар, то ба дараҷаи кристаллӣ ҷўшонидан, ба қолабҳо рехтан, сафед кардан, хушкондан, шикастан ва ҷой ба ҷой намудани маҳсулоти тайёр.
Қанди рехташударо ба шакли конусшакл, лўлаҳо ё тахтаҳо тайёр мекунанд. Дар истеҳсоли қанди рафинад ҳам бисёр боқимондаҳои гуногун, ки миқдори зиёди қанд доранд ба монанди шираи ғализ ҳосил мешавад.
Қанди сафедро нисбат ба дигар маҳсулоти қаннодӣ дар шароити Тоҷикистон бисёртар истифода мекунанд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон истеъмоли қанди сафед дар як сол ба ҳар як сари аҳолӣ қариб 44кг рост меояд, ки дар миқёси ҷаҳон ин нишондод 17кг-ро ташкил медиҳад.
Н и го ҳ д о ш т а н и қ а н д. Қанд маҳсулоти тезвайроннашаванда мебошад ва онро муддати дуру дароз нигоҳ доштан мумкин аст. Барои нигоҳ доштани қанд анборҳои тоза, хушк ва ҳарорати мўътадил доштаро истифода мебаранд. Дар вақти нигоҳ доштани қанд ба якбора паст ё баланд шудани ҳарорат роҳ додан лозим нест, чунки ҳангоми якбора ба ҳавои гарми намнок расидани қанди хунук дар рўи он қатраҳои об пайдо шуданаш мумкин аст. Аз ҳамин сабаб тирамоҳу баҳорон анборҳои қандро шамол дода, ҳарорати ҳавои анборро бо ҳарорати ҳавои беруна оҳиста-оҳиста баробар кардан лозим аст, Дар анборҳое, ки шакар ва қанди сафед нигоҳ дошта мешавад, намнокии нисбии ҳаво бояд (70 - 85%) бошад.
Халтаҳои қандро бевосита ба болои фарши бетонӣ гузоштан мумкин нест. Онҳоро одатан дар болои тахта ё рафҳои молгузорӣ мегузоранд. Агар фарши анбор тахтагӣ бошад, дар зери халтаҳо матои брезентӣ ( матои ғафси обногузар) андохта бо як қисми он халтаҳоро чунон мепўшонанд, ки ба онҳо чанг нашинад ва нам нагузарад. Ҳамеша ба тозагии анбор риоя намуда, ба муқобили хояндаҳо ва зараркунандаҳо мубориза бурдан зарур аст, то ки сифати ин хўрокаи ҳамарўзаи мо паст нагардад.
Ҳамин тавр, шакар ва қанди сафед яке аз маҳсулоти ғизоии асосии инсон ба ҳисоб мераванд, ки сифати онҳоро аз намуди берунааш бо роҳи органолептикӣ ва физикию кимиёӣ муайян мекунанд.

Дидан карданд: 341

Мавзӯъҳои монанд:

Маҳсулоти ғайри моҳигии баҳрӣ

Маҳсулоти моҳигӣ

Таснифи моҳиҳои шикорӣ

Арзиши истеъмолии гўшти моҳӣ

Маълумоти умумӣ дар бораи моҳӣ

Консерваҳои гўштӣ ва ҳасибҳо

Маҳсулоти дуюминдараҷаи гўштӣ

Гўшти парандаҳои хонагӣ ва харгўш

Маълумоти умумӣ дар бораи гўшт

Маҳсулоти тухмӣ

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: