|

Дини Ҳиндуия

Тартибдиханда: Р.К. Маллаев, Д.Р. Ҷўраева

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2017-03-13

Ҳиндуия – системаи диниест, ки бо таърих ва сохтори ба худ хоси ҷамъиятии халқҳои Осиёи Ҷанубӣ маҳкам пайваст мебошад ва зиёда аз 700 миллон кас мўътақиди он буда, ин дин дар Ҳиндустон, Непал ва Шри Ланка паҳн гаштааст. 
Аз тамаддуни бостонии ҳиндувони бумии қабл аз орёӣ ҳеҷ гуна осори хаттие боқи намондааст ва он навиштаҷоте, ки аз маданияти Моҳенҷо – Даро то ба мо омада расидаанд, ҳанўз ҳам хонда нашудааст. Асли дину оини ҳиндувони бумӣ маълум нест. Он чие, ки ба мо маълум аст, ба тамаддуни Ҳинду – Ориёи таалуқ дорад.
Тақрибан дар нимаи дуюми ҳазосолаи дуввўми пеш аз мелод қабилаҳои ориёӣ қисми шимолии Ҳиндустонро тасхир мекунанд. Синтези якчанд маданиятҳои этникӣ ба вуҷуд меояд, ки асоси он дини ориёни қадим буд.
Маҷмўаи тасаввуротҳо динӣ, ки  тақрибан 3000 сол пеш пайдо шуда буданд ба давраи вайроншавии сохти авлодӣ ва пайдоиши ҷамъияти синфӣ таалуқ доранд. Ҷаҳонбинии динии ҳиндувон дар Ведҳо ҷамъ оварда шудаанд. Маълум нест, ки Ведҳо кай ва аз тарафи кӣ навишта шудаанд. Тибқи баъзе тахмини олимон ин навиштаҳо дар ҳудуди 2000 – 1500 сол пеш аз мелод ба вуҷуд омадаанд. Дини ҳиндувони давраи Ведоӣ ҳам чун зардуштия, буддоия ва ислом пайғамбар ва асосгузори худро надорад. Ведҳо аз чор китоб; Риг – Веда, Сама – Веда, Яҷур – Веда ва Атхар – Веда иборатанд.
Дар охири ҳазорсолаи якуми то мелодии дини ҳиндуия (онро бараҳманизм низ меноманд) ба бўҳрон гирифтор шуд. Системаи динӣ – фалсафии бараҳманизм ба талаботи ҷомеа ҷавоб дода наметавонист, он ба занҷири пои инкишофи ҷомеа табдил ёфта буд, зеро  маҳдудиятҳои бараҳманизми ба сохти авлодӣ асосёфта, ба талаботи сохти нави ҷамъиятӣ, ҷомеаи ҳамсоягии кишоварзон, ҷавобгў набуд.
Бўҳрони шадидро аз сар гузаронида бо ҷайния ва буддоия барин динҳо, рақобат намуда, бараҳманизм тағйир ёфт ва ба талаботи замона мувофиқ гардонида шуд. Ба ин кор алоқаи зич бо системаи каставӣ, ки он аз худи моҳияти бараҳманизм бармеомад, ёрӣ дод. 
Аз дини Ведоӣ, сохти ҷамъиятӣ – каставиро мерос гирифта, дар бораи воситачии (миёнарави) байни худоҳо ва одамон будани бараҳманон, мавқеи махсуси онҳо дар ҷомеа эътиқод ва тасаввуротро ба вуҷуд оварда, Ведҳоро чун китоби муқаддас интихоб карда, дини ҳиндуия дар ҷомеаи ҳиндувон мавқеи худро барқарор намуд.
Дини ҳиндуия эътиқодро ба таносух (абадияти рўҳ ва аз нав таваллудшавӣ дар ҷисми дигар баъд аз марг. ҳиндувон сансара гўянд) ва карма дақиқона кор карда баромад.
Таносух ё азнавэҳёшавӣ, азнавзиндашавӣ дар ҷисми дигар, ду маъно дорад: аввалин, мақсади асосӣ, яъне расидан ба дараҷаи олӣ, омехтан бо Браҳма ва гузаронидани давоми ҳаёт дар олами рўҳонӣ; барои ин инсон бояд аз ҳама гуноҳҳои заминӣ пок шуда, дар ҳаёт намунаи ибрати дигарон бошад. Дуюмин дар натиҷаи гуноҳҳои зиёд одам ба мартабаи пасттарин дар ҳаёт соҳиб мешавад, пас маҷбур аст, ки барои расидан ба мақсад таваллуди паёпайро аз сар гузаронад.
Карма (бо сарнавишт, тақдир, қисмат айният медиҳанд) мафҳуми хеле мураккаб аст, зеро ҳар мактаби динию фалсафӣ онро ба таври худ тафсир карда маънои гуногун медиҳанд. Карма се давраи ҳаётро дар бар мегирад:
1. Ҳаёти ҳозираи инсон ин натиҷаи ҳаёти пештарааш мебошад.
2. Дар ҳаёти ҳозирааш одам бояд ҳалиму хоксор бошад, бегуноҳ зиндагӣ кунад ва кўшиш кунад, ки натиҷаи гуноҳҳои дар ҳаёти пештара содир кардаашро бартараф намояд.
3. Барои дар ҳаёти оянда ба кармаи беҳтар соҳиб шудан кўшиш намояд.
Кастаҳо муносибати байни одамонро дар ҷомеаи ҳидувон танзим менамоянд. Вайрон кардан, ба инобат нагирифтании муносибати байникаставию дохиликаставӣ, гуноҳи азим буда, на танҳо ба ҳаёти имрўзааи одам, инчунин ба ҳаёти ояндааш низ таъсир мерасонад. Дар ҳаёти ҳиндувон бараҳманҳо нақши калонеро мебозанд.
Дар ҳиндуия парастиши худоёни сегона (тримурти) нақши калон дорад Ин се Худо:
1. Браҳма, Худои холиқу офаридагори кулл;
2. Шива, Худои маргу фанои кулл; Завҷаи ў Кали (Привати) фармондеҳи рўҳҳои бад, фиристонандаи бадбахтӣ ва бемориҳо
3. Вишну, Худои ҳаёт ва ҳифзи кулл.
Вишну нигаҳдорандаи тартиботу адолат дар олам мебошад. Дар рўи замин дар шакли аватарҳо зуҳур мекунад. Яке аз ин аватарҳо қаҳрамони динии ҳиндувон Рама мебошад. Дигар аватар, ки дар байни ҳиндуҳо машҳур асту мартабаи Худо-ҳимоятгарро дорад Кришна мебошад. Маҳз парастиши Кришна равияи Бхактиро ба вуҷуд овард, ки он идеяи муҳаббат ба худо ва инкори кастаҳоро талқин мекард. Оянда ин равия ба пайдоиши сикхизм асос шуд.
Тибқи таълимоти бараҳманон вуҷуди мутлақ, Худои кулл (Браҳма - Атма) дар ин се мазҳар зуҳур намуда, дар ин се Худо таҷаллӣ ёфтааст.
Дар ҳаёти ҳаррузаи ҳидуён эътиқод ба аватарҳо, - зуҳуротҳои Вишну ё Шива, ба модар, - ки зери ҳимояи олиҳа Кали аст, ба писари филсари Шива, - Ганеш, ки диҳандаи бахту саодат аст ва ба Худо – маймун Хануман ахамияти калонтаринро дорост.
Мавқеи бараҳманҳо дар дини ҳиндуия хеле калон аст. Бараҳман дар ҳаёт ҳамрутбаи худованди офаридагор – Браҳма қарор дорад. Бараҳманон дар ҷамиъият ҳамчун рўҳонӣ фаъолият намуда, гуру (устод, муаллим) номида мешаванд. Таълими дину оин, гузаронидани ҷашну иҷрои анъана, таваллуду хонадоршавию марг, бе бараҳман гузаронида намешавад. Онҳо баландтарин мартабаро дар ҷомеа соҳибанд.
Дини ҳиндуия аз асри XIX то имрўз мунтазам таҳаввул ёфта, худро ба талаботи замона мувофиқ кардааст. Да ҷараёни ин тағйирёбӣ якчанд ҳаракатҳои мазҳабӣ ва фирқаҳо ба вуҷуд омаданд, ки муҳимтарини онҳо Бараҳма – Самаҷ, Ориё – Самаҷ ва Рама – Кришна мебошанд.
Бараҳма Самаҷ  соли 1828 аз тарафи Рам Моҳан Рой дар Калкутта таъсис ёфтааст. У шахси бомаърифат донандаи чандин забонҳои аврупоию осиёӣ, таъсисдиҳандаи матбуот ва мҷаллаҳои ҳиндӣ, мактабҳои тарзи нави аврупоӣ мебошад. Ў ҳиндуияро ислоҳ намуда, Эътиқодро ба Худои ягона ба миён гузошта , бисёрхудоӣ, бутпарастиро ширк номид, чунин суннатҳоро аз қабили бо шавҳари мурдааш сўзондани зан, никоҳ дар хурдсолӣ, бисёрзани ва ғайраро ҳаром шуморид. Бобою падари нависандаи бузурги банголагӣ Рабиндранат Тагор аз пешвоёни Бараҳма – Самаҷ буданд.
Ориё – Самаҷ фирқае дар ҳиндуя мебошад, ки асоси онро даъват ба эътиқоди замони ведоӣ мебошад. Асосгузори ин фирқа Свами Дайананд аст, он соли 1875 таъсис ёфтааст. Ин фирқа низ зидди сохти каставӣ дар ҷомеа, бисёр худоӣ ва дигар оинҳое мебошад, ки ба замона мухолиф мебошанд.
Рама – Кришна Асосгузораш Рамакришна (Галадхар Чатерҷӣ) (1836 - 1886) мебошад, ки бо номи  Даянанда Сарасвати, ў як вақт масеҳиятро қабул намуда, баъд ба ислом мегаравад аз он ҷо боз ба мазҳаби худ бармегардад. Ақидаи ў аз он иборат аст, ки Худо якто буда, ҳар мазҳаб бо роҳу усули худ ба он наздик мешавад ва Ўро мешиносад. Шогирди ў Нарендра Натх Дата (1863 - 1902), ки бо номи Свами Вивекананда машҳур аст, барои ба оламиён шинос намудани дини ҳиндуия хизмати бисёр кардааст.
Дар сиёсати давлати Ҳиндустон аз солҳои 80-и асри XX таъсири ҳиндуия хеле афзудааст. Дар ин давра мухолифат байни ҳиндувону мусулмонон (ҳинудувон 83% -и аҳолӣ мусулмонон 11%) авҷ мегирад. Аз аввали солҳои 80 – и асри ХХ қувваи сиёсии дини ҳиндуия дар фирқаи Бхаратия Ҷаната Партии ифодаи худро меёбад. Ин фирқа дар интихоботи парлумони Ҳиндустон соли 1991 ғалаба кард, вале минбаъд дар мубориза бо ҳизби Конгресси миллии Ҳиндустон шикаст хўрд. Ҳоло дар Ҳиндустон 500 ҷамоаҳои ҳиндуия вуҷуд доранд, ки ба онҳо якчанд миллион кас аъзо мебошанд ва онҳо дар ҳаёти сиёсии Ҳиндустон нақши бузурге доранд.

Дидан карданд: 3958

Мавзӯъҳои монанд:

Тақвими моҳи шарифи Рамазон барои соли 2017

Сиёсати давлати Тоҷикистон оиди дин

Мақоми дин дар ҷомеаи имрўза. Сиёсат ва дин (Ислом дар ҷаҳони муосир)

Озодандешӣ ва моҳияти он. Озодандешӣ таърихи пайдоиш ва эволютсияи он

Ҳаракатҳои оммавии динӣ – сиёсӣ дар Шарқи мусулмонӣ дар асрҳои XVII-XXI

Назарияи давлат ва ҳокимият дар ислом

Масъалаи ҳуқуқ дар ислом. Илми фиқҳ; мазҳабҳо дар дини ислом ҳанафия, маликия, шофеия, ҳанбалия

Тасаввуф ва дини ислом. Фалсафаи «ваҳдати вуҷуд» ва нақши он дар ҷаҳонбинии Абдураҳмони Ҷомӣ

Тасаввуф ва дини ислом. Тасаввуфи Ҷалолиддини Румӣ

Ҷавҳари таълимоти тасаввуф. Зинаҳои асосии тасаввуф. (Шариат, тариқат, маърифат ва ҳақиқат)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: