|

Дин дар системаи маданият

Тартибдиханда: Р.К. Маллаев, Д.Р. Ҷўраева

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2017-03-13

Дар илми диншиносӣ маданият – ин маҷмўаи ҳастии инсон ва ҷомеа дониста мешавад. ки дар раванди  фаъолияти моддию маънавии инсон дар процессии истеҳсоли неъматҳои моддӣ ва арзишҳои маънавӣ ифодаи худро меёбад.
Маданият дар раванди фаъолияти меҳнатии инсон ба вуҷуд меояд, шаклҳои гуногунии шуури фардӣ ва ҷамъиятиро дар бар мегирад ва дар иқтисодиёт, сиёсат, ахлоқ ва санъат таҷассуми худро ёфта, чун рамзи фаъолияти эъҷодии инсон баромад менамояд.
Маданият ҳам дар соҳаи истеҳсоли моддӣ ва ҳам дар соҳаи маънавиёт, ифодаи ашёии худро дорад. Агар маҷмўаи биноҳо, ашёҳои гуногуни рўзгор, олоти меҳнат ва ғайра, ифодаи ашёии маданияти моддӣ бошад, забон, системаҳои  рамзии он (забони математика, забони илм), асарҳои бадеӣ, илмӣ, асарҳои санъат ва ғайра ифодаи ашёии маданияти маънавӣ мебошанд.
Маданиятҳои моддию маънавӣ қисми таркибии якдигар буда яке бе дигаре вуҷуд надорад, зеро ҳар як дастгоҳу мошина, қасру иншоотҳои истеҳсоли, аввалан маҳсули фаъолияти маънавӣ, фикрию илмии одамон мебошанд, баъд ашёи моддӣ ва баръакс. 
Қисми муҳими маданияти инсонро зуҳуротҳои ҷамъиятие ташаккул медиҳанд, ки муносибатҳои байниҳамдигарии одамонро танзим менамоянд, - ин ахлоқ, ҳуқуқ, сиёсат ва дигар падидаҳои иаданияти маънавии инсон мебошанд.
Агар оиди таносуби дину маданият сухан равад, маданият мафҳуми васеътар буда, дин чун ҷузъи маданияти маънавӣ ба он дохил мешавад. Дар теология (фиқҳ) мафҳуми маданият асосӣ нест, дин ин як шакли шуури ҷамъиятӣ, як шакли худогоҳии инсон, воситаи алоқаи байни инсон ва офаридагор мебошад.
Мувофиқи ҷаҳонбинии насрониён чунин ҷузъҳои маданияти моддию маънавӣ монанди техника, иншоотҳо, фалсафа, адабиёт, санъат ва ғайра маҳсули фаъолияти одамонн буда, бе мазмуни динию ахлоқӣ, маданияти ҳақиқӣ шуда, хизмати инсонро иҷро карда наметавонанд. Дин ҷузъи маданият аст ва ба маданият бепарво буда наметавонад, ў барои беҳтар шудани инсон, ки гунаҳкор ба олам меояд, барои комилшавии ў хизмат менамояд.
Дар ислом истилоҳи маданият аз калимаи арабии мадина гирифта шудааст, ки маънояш шаҳр мебошад, яъне дар ислом маданӣ ба маънои шаҳрӣ, шаҳришавӣ фаҳмида мешавад. Дар Асрҳои Миёна шаҳрҳо дар Шарқи исломӣ ҳам маркази маъмурӣ – сиёсӣ, ҳам маркази ҳунармандию савдо ва ҳам маркази маданӣ буданд. Дар ислом мафҳуми аврупоии «маданияти динӣ» вуҷуд надорад ва он аз тарафи файласуфон ё фақеҳон кор карда баромада нашудааст, зеро маданият дар маҷмўаи дин вуҷуд дошт ва аз он ҷудо набуд.
Аз рўзҳои аввалини пайдоишаш дини ислом, ҳеҷ гоҳ, монанди дини насронӣ, тамоили зиддиилмӣ надошт, худро ба илм зид намегузошт. Арабҳо таърихи худро бо пайдоиши дини ислом ба ду ҷудо карданд. Онҳо давраи тоисломиро ҷоҳилия номиданд, маънои он нодонӣ, бехабарӣ, бедонишӣ мебошад. Мамлакатҳои исломӣ дар Асрҳои Миёна маданияти хеле баланди ҳам моддӣ, ҳам маънавӣ доштанд.
Таърихан аввалин соҳаи маданияти маънавии одамон асотирҳо буданд. Дар онҳо дар шакли қиссаю ривоятҳо дар бораи Худоён, қаҳрамонҳо ва табиат оварда шудаанд, ки дар худ ҷаҳонбинии динӣ ва ҷанинҳои дониши илмиро таҷассум мекунонданд.
Дар рафти инкишофи асотирҳо соҳаҳои гуногуни маданияти маънавӣ аз қабили ахлоқ, дин, фалсафа, илм, санъат ва ғайраҳо пайдо мешаванд.
Монанди дигар соҳаҳои маданият, дин ҳам, ба соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷамъияти инсонӣ, аз он ҷумла ба ахлоқ, санъат, адабиёт ва ғайра таъсир расонда ба он маъною мазмунҳои  нави маънавӣ медод.
Дар таърихи инсоният ҳар вақт ин ё он соҳаи маданияти маънавӣ бартарият пайдо мекарданд: фалсафа ва адабиёту санъат дар замрни антиқа; дин дар Асрҳои Миёна, Фалсафа дар Замони Нав ва илм дар замони мо асрҳои XX – XXI.
Дин чун қисми муҳимми маданияти маънавӣ зуҳуротҳои ахлоқӣ, фалсафӣ, санъат ва ғайраро дар худ фароҳам оварда, гўё меросбари асотирҳо гаштааст ва ин ҳолат дар асотирҳои динӣ таҷассуми худро ёфтааст. Дар давраҳое, ки дин сарвари ҷомаеи инсонӣ буд (масалан дар Асрҳои Миёна), тамоми соҳаҳои маданияти маънавиро дар бар мегирифт.
Дар рафти раванди ғайридиникунонӣ, ки ҳангоми гузариш аз феодализм ба капитализм ба вуҷуд омада буд, соҳаҳои гуногуни маданияти маънавӣ ахлоқ, фалсафа, сиёсат, санъат ва ғайра аз зери таъсири дин баромада мустақил шуданд. Мувофиқи маълумоти овардаи сотсиологи амрикоӣ П.А. Сорокин вазъият оиди таъсири дин чунин шуд: Агар дар давраи Асрҳои Миёна дин 100% маданияти маънавиро дар бар гирад, пас солҳои бистуми асри ХХ он то 40,9% поён фаромад, ба истиснои Шарқи мусулмонӣ, дар мамолики Ғарб ҳоло таъсири дин хеле ва хеле паст шудааст.
Ба ин нигоҳ накарда таъсири дин дар мамлактҳои мусулмонӣ хеле пурзўр аст. Намряндагони он мехоҳанд бок адом роҳе, ки набошад мавқеи аздастдодаи худро барқарор кунанд.

Дидан карданд: 1759

Мавзӯъҳои монанд:

Тақвими моҳи шарифи Рамазон барои соли 2017

Сиёсати давлати Тоҷикистон оиди дин

Мақоми дин дар ҷомеаи имрўза. Сиёсат ва дин (Ислом дар ҷаҳони муосир)

Озодандешӣ ва моҳияти он. Озодандешӣ таърихи пайдоиш ва эволютсияи он

Ҳаракатҳои оммавии динӣ – сиёсӣ дар Шарқи мусулмонӣ дар асрҳои XVII-XXI

Назарияи давлат ва ҳокимият дар ислом

Масъалаи ҳуқуқ дар ислом. Илми фиқҳ; мазҳабҳо дар дини ислом ҳанафия, маликия, шофеия, ҳанбалия

Тасаввуф ва дини ислом. Фалсафаи «ваҳдати вуҷуд» ва нақши он дар ҷаҳонбинии Абдураҳмони Ҷомӣ

Тасаввуф ва дини ислом. Тасаввуфи Ҷалолиддини Румӣ

Ҷавҳари таълимоти тасаввуф. Зинаҳои асосии тасаввуф. (Шариат, тариқат, маърифат ва ҳақиқат)

Коментари дохил карданд:

Каментарй дохил кард: Сафаров Аҳмад
Санаи дохилгардида: 2019-01-13

12345


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: