|

Бозори омили истехсолот

Тартибдиханда:

Дохил кард: Алишер Фозилов

Санаи дохилгардида: 2016-01-05

1. Истеъмолот, захираҳо ва неъматҳо. Муайянкунии ибтидоии иктисодиёт дар он асос меёбад, ки фаъолияти иктисодии одамон барои конеъгардонии эҳтиёҷотоҳои онҳо равона карда мешавад. Бинобар ҳамин иктисодиёт чунин унсурҳоро дар бар мегирад: истемолот, захираҳо, технологияҳо, махсулотҳо ва истифодабарии онҳо. Алокамандии ин унсурҳоро дар намуди содда бо чунин тарз ифода кардан мумкин аст: 

ҳангоми чунин муносибат ба иктисодиёт аввалин муаммоҳои элиментарии иқтисода ба миён меоянд:

  • чи истехсол кардан? (кадом эхтиёxотхоро бояд конеъ гардонид);
  • чи тавр истехсол кардан? (аз кадом захирахо, бо чи хел технологияхо);
  • бо кадом максад (барои ки истехсол кардан, равиши истифодабарии махсулот).

Эхтиёҷот нуктаи ибтидоии фаъолияти иктисоди буда, конеъгардонии он бошад натичаи вопасин ба хисоб меравад.
Зарурияти доимо конеъгардонии эхтиёчот – хусусияти чамъияти инсони, хар як одам аст. Эхтиёxотхо гуногунанд. Онхоро аз рeи як катор тасниф кардан мумкин аст.
Эхтиёчотхо ба воситахои рeзгузарони, яъне ба неъматхои эхтиёxотхои барои хаёти инсон зарур буда (таом, сару либосxои истикомат ва гайрахо).
Эхтиёчотхо ба воситахои ичтимои – мадании чаёти инсони (маълумот, маориф, маданият, истирохат ва ва гайра).
Эхтиёчотхо ба воситахои фаъолият (предметхо барои истехсоли молхо ва хизматхо ва гайрахо).
Инчунин, дигар намуди таснифоти эхтиёxотхо имконпазир аст: аз руи намуди конеъгардони (инфироди, коллективи); аз руи конеъгардонии алтернативи ва гайрахо.
Аз нуктаи назари иктисодиёт хусусияти принсипиалии тагйирёбии истеъмолотро кайд кардан зарур аст – бо инкишофёбии ҷамъият афзоиш ва тагйирёбии доимии эхтиёxотхо аз рeи сохтор, сифат ва шумораи онхо ба миён меояд. На танхо эхтиёҷотҳои нав пайдо мешаванд, балки эҳтиёҷотҳои кeхна аз байн мераванд. Ин хусусият инъикоси худро дар қонуни афзоишёбии эхтиёчотхо ифода мекунад.
Афзоишёбии эхтиёчотхо ва тайирёбии онхо асоси пуркувватро барои офаридани неъматхо, ки барои конеъгардонии эхтиёxотхои одамон зарур аст, таъсис медихад.
Имкониятхо барои конеъгардонии эхтиёчотхои доимо афзоишёбанда танхо бар хилофи мавчуд будани захирахо дар мамлакат, чамъият, одамони алохида имконпазир аст.
Захирахо – ин имкониятхои мавxудбуда барои офаридани неъматхо ва конеъгардонии эхтиёxотхо мебошад. Захирахо гуногуншакланд ва метавонанд ба таври гуногун таснифот карда шаванд.    
Захирахои табии, яъне захирахо канданихои фоиданоки дар xамъият буда, шароитхои хуби xойгиршавии географи, шароитхои мусоид барои хоxагии кишлок.
Захирахое, ки аз тарафи наслхои гузашта офаридашуда ва uун карда шуда, яъне корхонахои мавxудбуда, роххои мошингард, хонахои истикомати ва uайра.
Захирахои инсони бо таxрибаи кори, тахассусноки, сатхи донишандeзи ва инчунин кобилияти сохибкори.
Захирахои пули, тиллои ва uайрахо.
Захирахои технологи ва илми – техники, яъне натиxахои прогрессии илми – техникии дар xамъият uун шуда.
Боиси кайд аст, ки дигар намуди таснифоти захирахо имконпазир аст. Масалан, аз рeи имкониятхои алтернативии истифодабарии онхо, ивазшави, баркароршаванда ва баркарорнашаванда дар фосилаи вакти муайян ва uайра. Вале ба намуди таснифот нигох накарда хамаи захирахо хусусияти умуми доранд – онхо заминаи ибтидои ва асосии фаъолияти иктисодиро тавсиф мекунанд: мавxудияти захирахо бо сифати зарури ва гуногуншакли шароити ибтидоии офаридани неъматхо мебошад.
Эхтиёxотхои инсони бо тарзхои гуногун ва бо воситахои гуногун конеъ гардонида шуданашон мумкин аст.
Неъмат – ин хамагуна предмет, модди ва ё uайримодди мебошад, ки эхтиёxоти муайяни истеъмолкунандаро конеъ мегардонад ва ё метавонад аз тарафи истехсолкунанда барои максадхои гуногун истифода шавад. Ба сифати неъмат худи чизхо ва хусусиятхои онхо баромад карда метавоананд. Дар иктисодиёти бозори онхоро одатан молхо ва хизматхо меноманд.
   2. Махдудияти захирахо. Захирахои икисодии дар xамъият буда, махдуданд. Махдудияти захирахо нисби мебошад, зеро бо инкишофёбии xамъият, прогрессии илми – техники хаxми онхо афзоиш меёбад ва сифатан хубтар мегардад. Аммо дар фосилаи вакти муайян, масалан дар давоми сол захирахои иктисоди махдуданд, ки хоху но хох ба махдудияти хаxми молхо ва хизматхои истехсол мешуда оварда мерасонад. Бо баробари ин эхтиёxоти одамон сифатан ва шуморави таuйир меёбад, ва барои конеъгардонии онхо ба xамъият захирахои иктисодии афзоишёбанда ва сифатан баландтар лозим аст. Аз ин xо хулоса мебарояд, ки захирахои иктисоди нисбат ба эхтиёxотхои одамон махдуданд. Прогрессии илми – техники низ ин махдудиятро бартараф карда наметавонад.
3. Муаммои интихоб. Каxхаттаи имкониятхои истехсоли. Муаммои интихоби иктисодии xамъият аз зарурияти истехсоли молхо ва хизматхои гуногун дар шароити махдуияти захирахои иктисоди бар меояд. Ин муаммо дар истеъмолкунанда, фирма ва xамъият вуxуд дорад. Дар мавзeхои оянда халли ин муаммо нишон дода мешаванд.
Бо муаммои интихоби иктисоди мафхуми хароxотхои алтернативи алокаманданд. Алтернатива – ин зарурияти интихоби як вариант аз ду ва ё зиёда вариантхои имконпазир мебошад. {ар як варианти интихоб шаванда арзиши худро дорад. Хароxотхое, ки бо амалигардонии варианти интихоб гашта алокаманд буда бо арзиши бехтарини алтернативаи инъикоршуда мукоиса карда мешавад, чунки аз ин арзиш даст кашида шудааст. Чунин хароxотхоро, хароxотхои алтернативи ва ё хароxотхои имкониятхои аз даст дода шуда меноманд. Ин хароxотхо бо ифодаёбии пули ва ё шайъи хисоб карда мешаванд.
Муаммои интихоби иктисодии xамъиятро дар модели истехсоли ду намуди неъматхо дида мебароем.
Заминахои тахлил:

  • Дар иктисодиёт ду намуди неъматхо истехсол карда мешаванд.
  • Захирахои иктисодии дар истехсоли ду неъмат истифодашаванда аз рeи шумора махдуданд ва аз рeи сифат дар фосилаи вакти мушохидашаванда таuйир намеёбанд.
  • Дар истехсоли неъматхо xамъият технологияи самаранокро истифода мебарад, ки дар холати хаxми додашудаи захирахо истехсоли шумораи максималии неъматхоро фарохам меоварад. Дар фосилаи вакти тахлил шаванда технология таuйир намеёбад.
  • {ама захирахои иктисоди пурра истифодабурда мешаванд ва xамъият хаxми имконпазири неъматхоро истехсол мекунад.

Xамъият захирахои махдудро байни истехсоли таxхизотхо ва телевизорхо таксим мекунад. Интихоби иктисоди дар чунин хусусиятхо асос меёбад: барои афзоиши истехсоли телевизорхо захирахои иловаги заруранд, ки онхоро бояд аз истехсоли таxхизотхо азнавтаксим кард. Мувофикан, истехсоли таxхизотхо кам мешавад. Агар xамъият карор кабул кунад, ки истехсоли таxхизотхоро зиёд мекунад, дар ин холат ба он зарур аст, ки истехсоли телевизорхоро кам намояд.
Фарз мекунем, ки xамъият истехсоли телевизорхоро (дар натиxаи азнавтаксимкунии захирахо аз истехсоли таxхизотхо ба ин соха) зиёд мекунад.
Шумораи таxхизотхои истехсолнашуда, ки истехсоли онхро xамъият барои афзоиши истехсоли телевизорхо аз даст дод, бо худ хароxотхои алтернативии истехсоли телевизорхоро ифода мекунад.
Чи хеле, ки аз маълумотхо маълум мегардад, истехсоли хар як телевизори иловаги ба xамъият то рафт кимматтар ба даст оварда мешавад. Хароxотхои алтернативии истехсоли хар як телевизор афзоиш меёбад: 1/4, 1/2, 3/4, 1, 5/4, 6/4.
Афзоиши хароxотхои алтернативи бо фаркияти технологияи истехсоли таxхизотхо ва телвизорхо тасниф карда мешавад. Дар аввал аз сохаи таxхизот истехсолкунанда ба сохаи телевизор истехсолкунанда мутахассисон ва технологияи бештар барои истехсоли телевизорхо мутобик буда мегузаранд. Минбаъд ба xамъият зарур аст, ки технологияи нисбатан барои истехсоли телевизорхо мутобик набударо аз сохаи истехсоли таxхизот ба истехсоли телевизорхо равона созад. Ин ходиса хароxотхои бо азнавтахассусёбии коргарон ва бо таuйирёбии технологияхо алокамандбударо зиёд мекунад.
Алтернативахои истехсолии xамъиятро бо воситаи график тасвир кардан мумкин аст. Дар хамвории ХY хар комбинатсияи ду неъматхо бо хаxми захирахои додашуда бо нуктахо ифода ёфтанаш мумкин аст. {ар яки ин нуктахоро пайваст намуда каxхаттаро хосил мекунем, ки он каxхаттаи имкониятхои истехсолии xамъият номида мешавад
Афзоиши истехсоли телевизорхо харакатро дар каxхатта дар назар дорад. {ар як нуктаи дар дохили каxхатта карор дошта (нуктаи М) нопурра истифодабарии захирахои иктисодиро дар назар дорад. {ар як нуктаи берун аз каxхатта карор доша (нуктаи N) нуктаи дастнорасро дар назар дорад, ки барои xамъият дар холати мавxудияти технологияи додашуда дастнорас аст.
Агар xамъият истехсоли таxхизотхоро зиёд намуда, истехсоли телевизорхоро кам намояд, дар ин холат харакат дар каxхаттаи имкониятхои истехсоли ба назар мерасад. Истехсоли хар як таxхизоти иловаги барои xамъият кимматтар рост меояд. Хароxотхои алтернативии истехсоли хар як таxхизот, ки дар намуди шумораи телевизорхои истехсолнашуда афзоиш меёбанд: 2/3, 4/5, 1, 4/3, 2, 4.
Интихоби иктисодиро амали гардонида, xамъият бо амали конуни афзоишёбии хароxотхои алтернативии неъматхо дучор мешавад. Ин конун бо пурра ивазнашудани технологияхо ва захирахо асоснок карда мешавад.
Бо назардошти инкишофёби омилхое, харакат мекунанд, ки имкониятхои истехсолии xамъиятро зиёд мекунанд, ки бо хракати каxхаттаи имкониятхои истехсоли тавсиф карда мешавад.
Гузариш ба технологияи нисбатан самаранок имконият медихад, ки бо шумораи захирахои додашуда истехсоли неъматхо зиёд карда шаванд.
Дар дурнамои афзоиши шумора ва бехтаршавии захирахои иктисодии истифодашаванда имкониятхоии истехсолии xамъиятро бехтар карда метавонанд, яъне ба рушди иктисоди оварда мерасонанд. Ин холат бо харакати каxхаттаи имкониятхои истехсолии xамъият аз холати а ба холати и тавсиф карда мешавад
Истехсолот – ин xараёни таъсиррасонии инсон ба предметхои табиат, бо максади офаридани неъматхои модди ва маънави. Барои амалигардии xараёни итсехсолот захирахои иктисоди истифодабурда мешаванд. Инчунин истехсолот ба хам таъсиррасонии се элементро дар назар дорад: мехнати инсон, предмети мехнат, воситаи мехнат.
Мехнат – ин фаъолияти максаднок ва бошууронаи инсон мебошад.
Предмети механт – ин захирахои табии, ки барои дигаргунсозии онхо мехнати инсон равона карда мешавад.
Воситаи механт – ин маxмeъаи олотхои мехнат, ки бо воситаи он инсон ба предмети мехнат таъсиррасонида неъматхои модди ва маънави истехсол мекунад.
Воситаи мехнат дар якxояги бо предмети мехнат воситахои истехсолотро ташкил мекунанд.
{ар се ин элементхо дар маxмeъ куввахои истехсолкунандаи xамъиятро ташкил мекунанд. 
Таксимот – ин муайян намудани хиссаи хар як аъзои xамъият дар махсулоти офаридашуда мебошад.
Мубодила – ин зиннаи харакати махсулоти xамъияти, ки неъматхои офаридашуда ба дигар неъматхо иваз карда мешаванд, яъне мубодила мешаванд.
Истеъмолот – ин зиннаи истифодабарии неъматхои офаридашуда мебошад. Одатан истеъмолоти вопасин ва фосилавиро азхам фарк мекунанд. Истеъмолоти вопасин истифодаи нихоии неъматхоро дар назар дорад. Истеъмолоти фосилави – ин истеъмоли неъматхо барои коркарди минбаъда.

Дидан карданд: 2558

Рефератҳои нав:

Кори Курсӣ: Асъор танзим ва назорати он

Кори Курсӣ: Мафҳуми гумрук

Кори Курсӣ: Шакл ва асосҳои методологии менеҷмент

Кори Курсӣ: Шакл ва намудҳои батанзимоварии ҳуқуқии бизнес дар Ҷумҳурии Тоҷикистон

Кори Курсӣ: Масълаҳои барномасозии хатти

Коментари дохил карданд:

Каментарй дохил кард: Мухаммад
Санаи дохилгардида: 2012-12-26

Нагз ку сино

Каментарй дохил кард: kattaeva-mujiza@mail.ru
Санаи дохилгардида: 2016-03-13

?айр аз копиравать чихел скачать кардан мумкин

Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: