|

НИЗОМИ БАЙНАЛХАЛҚИИ БОНКӢ

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: КУРБОНОВ СУХРОБ

Санаи дохилгардида: 2016-01-29

НИЗОМИ БАЙНАЛХАЛҚИИ БОНКӢ

Нақша:
Мафҳуми қарзи байналхалқй ва вазифаю намудҳои он
Бозори байналхалқии сармояи қарзй Мақом ва таснифи қарзҳои байналхалқй Ташкилотҳои молиявии байналхалқй Ташкилотҳои молиявии минтақавй
Мафҳуми қарзи байналхалқй ва вазифаю
намудҳои он
Қарзи байналхалкй ҷузъи муҳимтарини муносибатхои байналхалқии иқтисодй ва қувваи пешбарандаи инкишофи алоқаҳои хоҷагии ҷаҳонй ба ҳисоб меравад.
Қарзи байналхалқй ин қарзест, ки онро давлат, бонкхо, дигар шахсони ҳуқуқй ва воқеъии як давлат ба бонкхо, дигар шахсони
ҳуқуқи ва воқеии давлати дигар медиханд.
Қарзи байналхалқИ шакли хоси мафҳуми иқтисодии «қарз» ва ифодагари ҳаракати сармояи қарзИ дар соҳаи муносибатҳои байналмилалии иқтисодИ буда, ба пешниҳоди захираҳои асъорИ ва молиявИ, бо шартҳои бозгардонИ, мӯҳ- латнокИ, таъмин будан ва пардохти фоизҳо алоқаманд аст.
Ба сифати қарздиҳанда ва қарзгиранда бонкҳо, корхо- наҳо, давлатҳо, муассисаҳои байналхалқии молиявИ ва ғайрахо иштирок менамоянд.
Зарурати махсусгардонии истеҳсолоту муфид будани истеҳсоли молҳо дар минтақаҳои алоҳида рӯз то рӯз ба раванди ҷаҳонишавии (глобализатсия) иқтисодиёт суръат мебахшад. Пайваста боло рафтани нархҳо дар бозори ҷа- ҳонИ ва зарурати кам кардани арзиши аслии маҳсулоту хизматрасонИ кишварҳои алоҳидаро маҷбур месозад, ки ба ин раванд ҳамроҳ шаванд.
Табиист, ки ҷаҳонишавии иқтисодиёт соҳаҳои савдою хизматрасонии байналхалқиро боз ҳам тараққИ дод ва зарурати таъмини саривақтии ҳисоббаробаркуниҳои байналхалқИ дар ин соҳаҳо боиси зиёдшавии истифодаи қарзу ташкили самараноки муносибатҳои қарзИ гардид. Аз ин рӯ, омӯзиши моҳияти қарзу ташкили муносибатҳои қарзии байналхалқИ (бозори сармояи қарзИ, ташкилотҳои миёнаравии молиявй-бонкИ ва ғайра) мувофиқи максад мебошад.
Қарзи байналхалкИ гуфта истифодаи сармояи карзИ дар муносибатхои байналхалқии иктисодии алокаманд ба мувақ- қатан додани захирахои молию асъориро меноманд. Истифодаи қарзи байналхалқИ ба қоидаҳои зерини қарздиҳИ асос меёбад: баргарданда будани қарз; мӯҳлатнок будани қарз; фоиз доштани қарз; таъмин будани қарз;
ба мақсади муайян истифода кардани қарз.
Қарзи байналхалқИ вобаста ба хусусиятҳои зерин намудҳои гуногун дорад:
сарчашмаи захирахои карзИ- дохилй (қарздиҳй ба савдои берунй аз ҳисоби захираҳои асъории дохилй), берунИ (қарзгирИ барои савдои берунИ аз бонкҳою ширкатҳои хо- риҷИ);
қарздиҳанда - давлат, бонк, ширкатҳои қарзй ва қарзҳои ташкилотҳои молиявии байналхалқй;
самти истифодаи карз - тиҷоратй (алоқаманд ба савдои берунй ва хизматрасонй), молиявй (барои маблағгузории бевосита, сохтмони иншоотҳо, хариди коғазҳои қиматнок, баргардонидани қарзҳои пешина, мудохилаи асъорй (валютная интервенция);
шакли карз - молй (дар шакли мол аз ҷониби фурӯ- шандагон ба харидорон), асъорй (дар шакли асъорй хориҷй ё пули миллй);
асъорй карз - бо асъорй мамлакати қарзгиранда, бо асъорй мамлакати карздиханда, бо асъорй мамлакати сеюм, бо асъорй байналхалқй (масалан, СДР - Special Draving Rights);
муҳлати карз - кӯтоҳмуддат (то як сол), миёнамуддат (то панҷсол), дарозмуддат (S) т&ИЩШтМдР хРли Щ*0*™ Щ
таъминнокии қарз - таъминбуда (бо векселҳо, мол, коғазҳои киматнок, моликият ва ғайра), таъмин набуда (бланковые);
Вазифахои қарзи байналхалқй аз инҳо иборат аст:
тақсим ва аз нав тақсим намудани сармояи асъорй дар байни мамлакатҳо бо мақсади таъмини талаботи такрор- истеҳсолкунии васеъ. Ҳамин тариқ, қарзи байналмилалй ва баробаршавии даромади миллй ба даромади миёнаи ҷаҳонй мусоидат намуда, ҳаҷми (массаи) ӯро зиёд менамояд;
кам намудани хароҷоти муомилот дар соҳаи ҳисобу китоби байналхалқй бо роҳи истифодаи воситаҳои қарзй (тратта, векселҳо, чекхо, ва ғайра), инкишоф ва тезонидани пардохтҳои ғайринақдй;
тезонидани мутамаркиз ва захира шудани сармоя бо роҳи истифодаи қарзхои хориҷй; танзими иқтисодиёт.
Сармояи қарзй гуфта маблағҳои пулиеро меноманд, ки ба мизоҷон ба ивази гирифтани фоиз ва дар мӯхлати муайян баргардонидани онхо дода шудаанд. Бозори байналхалқии сармояи кдрзй амалиёти зеринро дар бар мегирад:
а)     қисми амалиёти бозорҳои сармояи қарзии кишварҳои алоҳида (муносибатҳои қарзй бо ғайрирезидентҳо);
б)     иҷрои амалиёти қарзию амонатй бо асъорй хориҷй берун аз қаламрави мамлакати ин асъорро бароварда иҷро шудаанд.
Дар дохили кишвар байни резидентҳо-ғайрирезидентҳо муносибатҳои қарзй вуҷуд доранд. Масалан, ширкатҳои хориҷии дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияткунанда метавонанд аз бонкҳои тоҷикистонӣ қарз гиранд. Амалиёти асъорӣ хориҷии дар қаламрави ИМА иҷрошуда ба ин гурӯҳ дохил намешаванд.
Рушди фаъолияти бозори байналхалқии сармояи қарзӣ аз бозорҳои миллии сармоя шурӯъ шудааст. Аз ин ҷост, ки амалиёти қарзии байналхалқӣ бори аввал дар ин бозор иҷро мешуданд. Баробари пешрафти савдои байналхалқӣ ва зиёд шудани амалиёти асъорӣ зарурияти ҷудо кардани амалиёти асъорӣ аз бозорҳои қарзии миллӣ ва бунёди қоидаҳои умумиҷаҳонии ин шакли фаъолият ба миён омад. Ин аст, ки бозорҳои калонтарини сармояи қарзии дар шаҳрҳои Лондон, Париж, Ню-Йорк буда ба бозорҳои байналхалқӣ мубад- дал шуданд. Фаъолияти онҳо дар асоси қоидаҳои умумӣ аз ҷониби иштироккунандагони бозор муайян карда ба роҳ монда шуда буд. Баъдан, дар баробари зиёд шудани амалиёти қарзии асъорӣ бозорҳои Сюрих, Токио, Брюссел, Баҳрайн ва ғайра ба фаъолият шурӯъ намуданд.
Имрӯзҳо, вобаста ба пешрафти илм, хусусан пайдоишу истифодаи васеи интернет дар соҳаи бонқцорй, тартиби иҷрои амалиёти қарзии асъорӣ ва фаъолияти бозорҳои сармоя комилан тағйир ёфта истодааст.
Амалиёти қарзӣ дар бозори байналхалқии сармояи қарзӣ аз ҷониби инҳо иҷро мешаванд: бонкҳои марказӣ, ташкилотҳои молиявии байналхалқӣ, бонкҳои тиҷоратӣ,
ширкатҳои суғуртавӣ, хазинаҳои нафақа, биржа ва шир- катҳо.
Вобаста ба мӯҳлати истифодаи сармояи қарзӣ бозори байналхалқиро ба се қисм тақсим намудан мумкин аст:17
Бозори байналхалкии пул - бозори қарзҳои кӯтоҳмудцат (аз як рӯз то як сол). Ба ин гурӯҳ қарзҳою пасандозҳои байнибонкӣ, сертификатҳои бонкҳо, векселу розигиномаҳои (аксептҳо) бонкҳо дохил мешаванд.
Бозори байналхалкии қарзҳои миёнамуддату дароз- муддати хориҷй- бозори қарзҳои мӯҳлаташон аз як сол зиёд. Чунин намуди қарзҳо аз ҷониби бонкҳои хориҷй барои пешрафти соҳаҳои истеҳсолӣ, сохтмони иншооту роҳҳо ва ғайра до да мешаванд. Масалан, солҳои 1996-2006 гурӯҳи (консорсиум)-и бонкҳои шветсариягӣ барои маблағгузории кишту истеҳсоли пахта ба корхонаҳои тоҷикистонӣ қарз дод. Бонки венгерӣ низ қарзи дарозмуддатеро ба комбината шири шаҳри Душанбе дод, ки он мӯҳлати панҷсола дошт. Бонки дигари ҳамин кишвар соли 1998 ба ҳукумати шаҳри Душанбе барои хариди троллейбусҳо қарзи дарозмудцат дода буд.
Бозори байналхалкии молиявӣ- ин бозори коғазҳои қиматнок мебошад, ки нимаи дуюми солҳои 1960-ум ба фаъолият шурӯъ намуда буд. Қарзгирандаҳо - бароваран- дагони коғазҳои қиматнок ҳукуматҳо, ташкилотҳои байнал- халкй, ширкатхои байналмилалй (транснациональные компании), ҳукуматҳои маҳаллӣ ва муассисаҳои давлатӣ мебошанд. Онҳо коғазҳои қиматноки худро ҳамчун гарави баргардонидани қарз ба бозор бароварда, ба ивазаш қарз мегиранд.
Ҳоло ҳиссаи асосии қ^райИИл х!алҳооли(п^ардр!хиб'Ьҳар!соол1\)оиз) ба қарзҳои аз ҳамин бозор гирифта рост меоянд.
Мувофиқи маълумотҳои Вазорати молияи ИМА (Department of Treasure) соли 2005 қарзи федератсии он 2 трлн. дол- ларро ташкил дод, ки қисми бештари он ба ӯҳцадорино- маҳои қарзй рост меояд. 50,1 фоизи онҳоро шаҳрвандони кишварҳои хориҷй (Ҷопон, Британияи Кабир, Чин) хари- даанд. Илова ба ӯхдадориномаҳои қарзии ҳукумати ИМА коғазҳои қиматноки ширкатҳои ғайридавлатии ИМА ба маблағи 4 трлн. доллар дар дасти хориҷиён мебошад.
Дар Тоҷикистон низ аз соли 1997 инҷониб вомбаргҳои Вазорати молия ба фурӯш бароварда шудаанд, ки мақсад аз он ҷалби воситаҳои пулии аҳолӣ барои пӯшонидани касри буҷети давлатй мебошад.
Коғазҳои қиматнок (облигации) ба мӯҳлатҳои гуногун (аз 5 то 40 сол) бароварда мешаванд. Онҳо вобаста ба даромаднокй ба намудҳои зерин чудо мешаванд: оддӣ, бо фоизи «шинокунанда», бефоиз, табдилшаванда ва опсиондор.
Когазҳои қиматноки оддӣ беш аз 60 дарсади онҳоро ташкил медиҳанд. Фарқи коғазҳои киматноки оддӣ аз коғазҳои қиматноки дигар ин аст, ки барои тамоми мӯҳлати истифодаи қарз ба дорандагони коғазҳои қиматноки оддй фоизи дар аввал аниқ муайяншуда дода мешавад.
Когазҳои қиматноки табдилшаванда ба дорандагонашон даромади камтар медиҳанд, вале онҳо ҳуқуқ доранд баъди мӯҳлати муайян коғазҳои қиматнокро ба саҳмияҳои ширкати онҳоро бароварда иваз кунанд, албатта, агар фоизи коғазҳои қиматнок аз суди саҳмияҳо камтар бошад.
Когазҳои қиматноки опсиондор намуди нисбатан нави коғазҳои қиматноканд, ки хусусиятҳои хоси намудҳои дигари онҳоро ба худ гирифтаанд. Чунин намуди коғазҳои қиматнок ба дорандагонашон ҳукуқ медиҳад, ки як намуди онҳоро ба намуди дигар иваз намоянд. Масалан, онҳо ҳуқуқ доранд коғазҳои қиматнокро ба саҳмияҳои ширкат ва ё коғазҳои киматноки фоизашон «шинокунанда»-ро ба коғазҳои қиматноки оддӣ иваз намоянд.
Мақсади баровардани коғазҳои қиматнок ҷалб кардани маблағҳои пулии аҳолӣ ва ҳукуматҳою ширкатҳо мебошад. Ин маблағҳо барои пӯшонидани касри буҷет ва дар ҳаёт татбиқ кардани барномаҳои калони фоиданок сарф мешаванд.
Ҳамин тариқ, фаъолияти бозори байналхалқии сармояи қарзӣ пайваста дигар шуда, ба талаботи замон мувофиқ мегардад. Вобаста ба пешрафти илму техника шаклҳои нави ӯҳдадориномаҳо ва қарзҳо пешниҳод мешаванд, ки мақсади онҳо ҷалби воситаҳои пулии муваққатан озод мебошад. Ин маблағҳои пулӣ ҳамчун қарз барои пешрафти истеҳсолот, савдо ва ҳисоббаробаркуниҳои байналхалқӣ истифода мешаванд.
Мақом ва таснифи қарзҳои байналхалқӣ
Қарзи байналхалқӣ вазифаҳои ба ҳам алоқамандро иҷро намуда, дар инкишофи истеҳсолот нақши мусбат мебозад. Аз як тараф ин қарз такрористеҳсол ва васеъ шудани онро таъмин карда, ба байналхалқӣ шудани истеҳсолоту муо- милот, вусъати тақсимоти байналхалқии меҳнат мусоидат менамояд. Аз тарафи дигар қарзи байналхалқӣ номуво- зинати инкишофи истеҳсолоти ҷамъиятиро пурзӯр намуда, инкишофи ҷаҳишноки соҳаҳои сердаромадро метезонад ва инкишофи соҳаҳои дигарро, ки бо онҳо воситаҳои қарзии хориҷй равона карда намешаванд, нигоҳ медорад.
Инчунин қарзи байналхалқӣ дар мустаҳкам шудани мавқеи қарздиҳандагони хориҷй дар муборизаи рақобатй истифода мешавад.
Дар шароити иқтисоди бозорӣ мақоми дутарафаи қарзи байналхалқӣ дар истифодаи он ҳамчун воситаи ҳамкории мутақобилаи судманди онҳо ифода меёбад
Қарзи байналхалқй ҳам бо монанди қарзи дохилй дар ду шакли асосй пешниҳод мешавад: қарзи молй ё худ қарзи тиҷоратй ва қарзи пулй ё худ бонкй.
Қарзҳои байналхалқиро вобаста ба нишондиҳандаҳои гуногун бо шакли зерин тасниф намудан мумкин аст:
Аз рӯи таъинот:
қарзҳои тиҷоратй, ки ба таъмини савдои мол ва хиз- матрасонии байналхалқй мансубанд;
қарзҳои молиявй, ки барои объектхои сармоягузорй, хариди коғазҳои қиматнок, захираҳои асъории бонкҳои марказй истифода мешаванд;
қарзҳои марҳилавй барои таъмини навъҳои омехтаи содироти сармоя, мол ҳРАи Щ*0™
Аз рӯи навъ:
қарзҳои молй ё худ карзи ширкатй, ки дар он корхонаи содиротии як мамлакат ба корхонаи воридотии тарафи дигар мӯҳлати пардохти арзиши мол ё хизматро дароз менамояд (содироти мол бо таъхири пардохти арзиши он);
қарзҳои асъорй (дар шакли пулй) ё худ қарзи бонкй, ки дар муносибатҳои байналхалқии иқтисодй номи қарзи хориҷиро гирифтааст.
Аз рӯи тарзи шшниҳод шудан:
қарзҳои нақцй, ки ба ҳисобҳои қарзгиранда ворид карда мешаванд;
қарзҳои пазиравй - шакли пазира розигии пардохт (тратта) аз тарафи воридкунанда ё бонк; тасдиқномаҳои амонатй; қарзҳои вомбаргй ва ғайра.
Аз рӯи додани қарз бо асьор:
қарзи байналмилалй бо асъорй мамлакати карздор ё худ мамлакати қарздиҳанда, ё мамлакати сеюм, ё бо воҳидҳои асъорй ҳисоби байналхалқй (СДР, ЭКЮ ё ЕВРО). Дар аксари ҳолатҳо қарз бо асъорй мамлакати қарздиҳанда дода мешавад.
Аз рӯи мӯҳлат:
қарзҳои кӯтоҳмуддат (аз як рӯз то як сол); қарзҳои миёнамуддат (аз як то панҷсол); қарзҳои дарозмуддат (зиёда аз панч сол).
Ҳангоми тамдид намудани мӯҳлати қарзи кӯтоҳмуддат, ки бо кафолати давлат амалй шуданаш мумкин аст, ин карз ба қарзи миёнамуддат ё худ дарозмуддат табдил меёбад.
Аз рӯи таъминот: қарзҳои таъминшуда; карзҳои бетаъмин (бланковые).
Ба сифати таъминоти карз амвол, ҳуҷҷатҳои тиҷоратй ва молиявӣ, коғазҳои қиматнок, замин ва дигар дороии беҳа- ракат (ғайриманқул), баъзан тилло хизмат карда метавонад. Қарзи бетаъмин (бланковый) бо пешниҳоди ӯхдадории қарз- дор оиди дар вақти муқаррашуда баргардонидани қарз дода мешавад.
Вобаста ба шахсияти қарздиҳанда қарзи байналхалқӣ тақсим мешавад ба:
қарзи ширкат (хусусӣ); қарзи бонкӣ; қарзи даллолӣ (брокерӣ); қарзи ҳукуматӣ;
қарзҳои омехта, бо иштироки корхонаҳои хусусӣ (аз ҷумла бонкҳо) ва давлат;
қарзҳои байнидавлатии ташкилотҳои байналхалқии молиявӣ.
Қарзи ширкати содиркунанда ба воридкунандаи асъорӣ хориҷй бо воситаи тамдид намудани мӯҳлати пардохти арзиши мол содиршуда ба мӯҳлати аз ду то ҳафт сол дода мешавад.
Ин қарз бо вексел ё худ бо тарзи ҳисоби кушода ба рас- мият дароварда мешавад. Дар қарзи векселӣ, содиркунанда ба воридкунанда вексели интиқолй (тратта) пешниход менамояд, ки онро воридкунанда пас аз гирифтани хуҷҷати тиҷоратй пазира мекунад. Қарзи бо ҳисоби кушода гуза- рондашуда ба қарордоди содиркунанда ва воридкунанда оиди дар хисоби харидор навиштани қарз ё барои моли воридшуда ва ӯҳдадории баргардонидани карз дар вақти муайян (миёна ё охири моҳ) асос ёфтааст. Ин шакли қарз ҳангоми робитаҳои мунтазами боваринок доштани тарафҳо истифода мешавад.
Ба қарзи ширкатӣ инчунин пешпардохти содиркунанда барои мол дохил мешавад. Пешпардохт шакли маблағгу- зории содиркунандаи хориҷй ва қобили қабул будани бори супоридашуда мебошад.
Қарзи байналхалқии бонкӣ ҳамчун карз дар шакли пулӣ баромад намуда, аз тарафи бонкҳо ба содиркунандагону воридкунандагон чун қоида бо гарави арзишҳои молу ашёи онҳо дода мешавад.
Гоҳе ин қарз ба ширкатҳои калоне, ки бонк бо онҳо робитаи наздик дорад, бе таъминот дода мешавад.
Барои ҷамъ намудани маблағҳои калони қарзӣ ва тақ- симоти хатарҳо (риски) иттиҳодия, синдикат, консорсиумҳои бонкӣ ташкил карда мешаванд.
Дар робитаҳои байналхалқии хоҷагй карзи бонкӣ нис- бати карзи ширкатй афзалият дорад. Қарзи бонкӣ ба қарзги- ранда имкон медиҳад, ки маблағи гирифтаашро озодона бо ихтиёри худаш истифода барад ва аз корхонаи қарздиҳанда вобаста набошад.
Қарзи байналхалқии бонкӣ бо навъҳои зерин пешниҳод карда мешавад.          21). Анбӯхи восита дар ҳоли пардохти харсола
қарзи содироти- қарзе, ки бонки содиркунанда ба бонки воридкунанда барои маблағгузории хариди мошин, таҷҳизот, ашёи хом ва ғайра медиҳад. Ин гуна қарзҳо чун қоида «шарти маҳцудкунанда» доранд. Ин шарт маънои онро дорад, ки қарзгиранда қарзи гирифтаашро танҳо ба мақсади дар шартнома махсус таъкидшуда истифода бурдан метавонаду халос. Мақсади чунин шарт танҳо харидани молхои мамлакати қарздиҳанда ва монанди инҳост;
қарзи молиявӣ - қарзест,ки имкон медиҳад молу ашё ва хизматҳо аз бозорҳои дилхоҳи ҷаҳонӣ харидорӣ карда ша- ванд. Ин ба қарзгиранда имкон медиҳад, ки бо истифода аз рақобати бозорӣ қарордодҳои бештар манфиатноки хариди молу ашёро дар асоси озмун ташкил намояд ва имконияти маблағгузориро (сармоягузориро) дар дохил ва хориҷи мамлакат фароҳам оварад;
қарзи асъорӣ - қарзесг, ки асъорӣ муайяни хориҷй барои пардохти қарзи хориҷй, нигоҳ доштани қурби асъорӣ миллӣ ва зиёд намудани захираҳои асъорӣ гирифта мешавад.
Бонкҳо барои маблағгузорӣ бо тартиби додани қарор- доди ҷубронӣ, ки бо пешниҳоди мутақобилаи молҳо аз маб- лағи баробар асос ёфтаанд, қарзи дарозмуддат дода метавонанд.
Мамлакати қарзгиранда ба мӯҳлати 8-15 сол мошин ва таҷҳизотро барои аз худ намудани захираҳои табиӣ ва истеҳсоли мол қарз гирифта, паспардохти қарзро аз ҳисоби маҳсулоти ин корхона анҷом медиҳад.
Ин гуна қарзҳо асосан аз тарфи консорсиумҳои бонкӣ пешниҳод карда мешаванд ва дорой шаклҳои зеринанд:
карзи брокерӣ - қарзи байниширкатй ва бонкй буда, онро далолҳо (брокерҳо) аз бонкҳо мегиранд.
шакли муҳими қарзи байналхалқӣ - қарзи дарозмуд- дати давлатӣ (қарзи ҳукуматӣ) ба ҳисоб меравад.
Ин қарз дар асоси шартномаҳои байни ҳукуматӣ дар шакли қарзи давлатҳои мутараққӣ ба давлатҳои рӯ ба тараққӣ дода мешавад ва аз барномаҳои гуногуни миллӣ, қитьавӣ ва байналхалкии мададрасонӣ вобастагй дорад.
Дар соҳаи қарзи байналхалқӣ мақом ва аҳамияти қарзи ташкилотҳои байналхалқии молиявӣ, аз ҷумла Бонки ҷа- ҳонии Таҷдиду Инкишоф (БҶТИ) ва шӯъбаҳои он, Итти- ҳодияи Умумии Байналхалкии Инкишоф (АУБИ), иттиҳо- дияи Байналхалкии Молиявӣ (ИБМ), Бонки Аврупоии Таҷдиду Инкишоф (БАТИ), инчунин бонкҳои гуногуни инкишофи қитьавӣ басо бузург аст. Мақоми хоси хазинаҳои бай- нидавлатӣ, ба хусус Хазинаи байналхалқии Асъор (ХБА) -ро дар системаи қарзи байналхалқӣ қайд намудан лозим аст. Қарзи ин ташкилот аксари ҳолат шарт ва кафили аз бозорҳои ҷаҳонӣ гирифтани қарзҳои иловагй мебошад. Шакли махсуси маблағгузории қарзии робитаҳои иқтисоди хориҷй амалиёти лизинга, факторинга ва форфейтинга ба ҳисоб мераванд.
Лизинг - қарордоди иҷораи моликият ба муддати аз се то понздаҳсол мебошад. Фарқи ин иҷора аз иҷораи анъанавӣ дар он аст, ки объекти қарордоди лизинг аз тарафи лизинггиранда (иҷорагир) интихоб мешавад ва лизинг- диҳанда (иҷорадиҳанда) ин таҷҳизотро аз ҳисоби худаш харидорӣ мекунад. Мӯҳлати қарордоди лизинг аз мӯҳлати
хӯрдашавии воқеии таҷҳизот кам аст. Бо тамом шудани мӯҳлати қарордод муштарӣ метавонад иҷораро бо шартҳои имтиёзнок давом диҳад ё худ ин моликиятро бо нархи бақиявияш харидорй кунад.
Дар таҷрибаи ҷаҳонӣ чун қоида лизингдиҳанда бонк набуда, балки ширкати лизингист.
Факторинг - аз тарафи ширкати молиявии махсус хари- дани ҳамон талабҳои пулии содиркунанда ба воридкунандаи хориҷй ба андозаи то 70-90% маблағи қарордод (шартнома) то расидани вақти пардохти он аст. Дар ин ҳолат ширкати факторинга ба содиркунанда ба мӯҳлати то 120 рӯз қарз медиҳад.
Форфейтинг - аз тарафи бонк ё форфетор бо шартҳои пешакй қарордодшуда харидани векселҳо (траттаҳо) ва дигар ҳуҷҷатҳои молиявӣ мебошад. Бо ин содиркунанда ба форфетор хавфҳои (рискҳои) тиҷоратии ба пардохтпазирии воридоткунанда вобастабударо месупорад. Ба ибораи дигар корхонаи содиротй сандуқи талаботҳои қарзии худро фу- рӯхта, сохтори тавозуни худро соддатар месозад ва хароҷоти ҳисобдорӣ ва маъмуриашро кам менамояд.
Қарзи баӣналхалкӣ содироти мол ва хизматҳоро тезо- нида, шароити мусоиди сармоягузориро фароҳам меорад ва ба чараёни байнидавлатии онҳо                Зй^^^симоти
байналхалкии меҳнатро пурзӯр менамояд.
Ташкилотҳои молиявии байналхалқй
Ташкилотҳои молиявии байналхалкй- ташкилотҳои асъорию қарзие мебошанд, ки дар асоси шартномаҳои байнидавлатй ва бо роҳи муттаҳид кардани захираҳои пулии гурӯҳи мамлакатҳо ташкил шудаанд. Мақсади ташкили онҳо ҳалли масъалаҳои умумй ва таъмини пешрафти иқтисодиёти ҷаҳонй мебошад. Ба ин масъалаҳо дохил мешаванд: амалиёт дар бозори байналхалқии асъор ба мақсади танзими иқтисодиёти ҷахонй, ҷонибдорию ҳавасмандгардонии савдои байналхалқй, танзими муносибатҳои асъорй, қарзию молиявии байни давлатҳо, ёрии қарзй ба кишварҳои мӯҳтоҷ.
Бонки хиссоббаробаркунихои бӣйнӣлхӣлқӣ (Bank for International Settlements - BIS), ки соли 1930 аз ҷониби кишварҳои аврупой таъсис дода шудааст. Мақсади ташкили v он мусоидат ба ҳамкории байни бонкҳои марказй, таҳлилу назорати иҷрои нишондиҳандаҳои макроиқгисодй, ҳисобба- робаркуниҳои молиявии байналхалқй, омӯзишу коркарди стандартҳои ягонаи назорати бонкй ва гузаронидани тадкиқотҳои илмй дар соҳаи муносибатҳои пулию қарзй мебошад. Қароргоҳи он дар шаҳри Базел (Шветсария) ҷойгир аст.
Бо таъсиси Хазинаи байналмилалии асъор (соли 1944) қисме аз вазифаҳои Бонки ҳисоббаробаркуниҳои байналхалқй ба ин ташкилоти навтаъсис гузашт. Ҳоло Бонки ҳисоббаробаркуниҳои байналхалқй ба ташкили ҳамкориҳои бонкҳои марказй, ташкили ҳисоббаробаркуниҳо, идораи захирахои асъории қисме аз бонкҳои марказй, гузаронидани тадқиқотҳои илмии соҳавй, коркарду татбиқи стандартҳои ягонаи назорати бонкй машғул аст. Ин бонк ба бонкҳои марказии кишварҳои дигар, аз он ҷумла Тоҷикистон, дар таълими кормандон ва ташкили назорати бонкй ёрй мерасонад.
Хазинаи Байналхалқии Асъор (International Monetary Fund) (ХБА) - бо мақсади инкишофи ҳамкорй ва таъмини ягонагй ва суботи хоҷагии ҷаҳонй ташкилотҳои байналхалкии асъорию қарзй ва молиявй ташкил карда шудаанд.
Дар байни онхо мақоми баландтаринро Хазинаи Байналхалкии Асъор (ХБА) ва Бонки Ҷахонии Таҷциду Инкишоф ё худ Бонки Ҷаҳонй соҳибанд.
ХБА- сохтори махсуси Созмони милали муттаҳид буда, соли 1944 аз ҷониби 28 мамлакати ҷаҳон таъсис дода шудааст. Ҳоло шумораи аъзои он ба 184 адад расидааст.
•к Шариф Раҳимзода. Муомилоти пули ва қарз. Душанбе: «ЭР- Граф», 2008, с. 368
Қароргоҳи он дар шаҳри Вашингтон (ИМА) ҷойгир мебошад.
ХБА - ташкилоти бисёрсоҳаи байниҳукуматии асъорию қарзй буда, мақоми муассисаи махсуси Созмони Милали Муттаҳидро (СММ) дорад.
ХБА вазифаҳои зеринро иҷро мекунад:
мусоидат ба ҳамкориҳои байналхалқй дар соҳаи сиё- сати
пулй;
вусъат додани рушди савдои байналхалқй;
-таъмини суботи қурби пулҳои миллй;
мусоидат ба рушди иқтисодиёти ҷаҳонй.
Мамлакатҳои алоҳида мувофиқи ҳиссаи худ дар
ташаккули сармояи ин муассиса имконияти таъсиррасонй ба фаъолияти онро пайдо менамоянд.
Давлатҳои мутараққй 14%-и ҳайати аъзои ХБА-ро ташкил намуда, кариб 60%- овоз доранд. (ИМА -17,7%, мамлакатҳои Иттиҳоди Аврупо - 26,2%» ва ғайра).
Қароргоҳи ХБА ва Бонки Ҷаҳонй дар ш. Вашингтон - пойтахти ИМА, ки ҳиссаи калонтарини сармояи онро соҳиб мебошад, ҷой гирифтааст.
Ҳаққи узвияти давлатҳои аъзои ХБА бояд пурра пардохт карда шавад. (25%- бо СДР ва асъорй мубодилаи озод, 75% бо асъорй миллй).
Имконияти гирифтани карз аз ХБА ба шартҳои зерин вобаста мебошад:
ҳаҷми карзи ҳар як мамлакат мутаносиб ба ҳиссаи ӯ маҳдуд карда мешавад;
хазина дар назди мамлакати қарзгиранда талаби ҳат- ман ичро кардани барномаи самарабахши макроиқтисодиро мегузорад. Бо ин роҳ Хазина метавонад ба иқтисодиёти мамлакати қарзгиранда таъсир расонад.
Барномаҳои имрӯзаи ХБА ва БЧТИ бештар ба назарияи «иқтисодиёти пешниҳад^АИттз^дтшНзд» «ч-фта, ба инкишофи истеҳсолот, гузаронидани ислоҳоти иқгисодӣ, бартараф намудани оқибатҳои номатлуби иҷ- тимоии ин ислоҳот равона гардидаанд.
ХБА асосан қарзҳои кӯтоҳмуддату миёнамудцат ва Бонки Ҷаҳонии Таҷдиду Инкишоф танҳо қарзҳои дарозмуддат
медиҳанд (аз 15 то 20 сол). Додани ин қарз бо иҷрои пешниҳоду тавсияи ҳайатҳои намояндагии онҳо, ки пешакӣ сатҳи иқтисодӣ ва молии мамлакати қарзгирандаро тахлил намудаанд, вобаста мебошад.
Бонки Ҷахонии Таҷциду Инкишоф мисли ХБА, на танҳо қарзи устуворсозӣ, балки қарзхои сохторӣ (барои иҷрои барномахои ба ислоҳоти сохтории иқтисод равона карда- шуда) низ медиҳад.
Фаъолияти ҳар дуй онҳо бо ҳам зич алокдманд буда, ин ду муассисаи азим якдигарро пурра менамоянд.
Аъзои Бонки Ҷаҳонӣ танҳо давлатҳои аъзои ХБА шуда метавонад.
ХБА ва Бонки Ҷаҳонӣ бо якҷоягии дигар ташкилотхои байналхалкй дар танзими муносибатҳои қарзии байналхалкй нақши, бузург мебозанд. Додани карз аз тарафи онҳо, тасдиқ ва нишондиҳандаи қобилияти пардохтпазирй доштани мамлакат аст.
Аз соли 1996 инҷониб Хазинаи байналмилалии асъор дар Тоҷикистон чандин барномаҳоро татбиқ кард, ки мақсади онҳо таъмини устувории курби пули миллӣ мебошад. Ин ташкилот аслан бо бонкҳои марказӣ ҳамкорӣ карда, назорати риояи дар сатҳи зарурӣ нигоҳцоштани нишон- диҳандаҳои макроиқтисодиро вазифаи худ қарор додааст. Ба таври дигар, онро бонки марказии бонкҳои марказй мено- манд.
Хазинаи байналмилалии асъор ба кишварҳои қафо- монда барои ташкили захираҳои қарзӣ, таъмини устувории пули миллӣ ва пӯшонидани касри тавозуни пардохт карзҳои имтиёзнок медиҳад. Ҳамаи қарзҳои аз ҷониби ин ташкилот ба Ҷумҳурии Тоҷикистон додашуда имтиёзнок буда, мӯҳлати дароз доранд.
Бонки ҷаҳонӣ (World Bank) - соли 1944 бо имзои шарт- номаи Бретгон-Вуд таъсис дода шудааст. Вазифаи асосии он мусоидат ба пешрафти иқтисодиёти кишварҳои қафомонда ва паст кардани сатҳи камбизоатӣ мебошад. Бонки ҷаҳонӣ ин вазифаи худро бо роҳҳои зерин амалӣ мегардонад: гузаронидани ислоҳот дар соҳаҳои сохтори давлатй, маорифу тандурустй, савдо, хусусигардонии моликият. Бартарияти ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ истифодаи қарзҳои камфоизи он мебошад. Аз ҷониби дигар, гирифтани қарз аз ин бонк рейтинги қарзии кишварро боло бурда, боиси ҳавасмандии инвесторони хориҷй мегардад.
Бонки ҷаҳонӣ дар ҳайати худ чунин ташкилотхои молиявиро муттаҳид кардааст: Бонки байналхалқии бозсозӣ ва рушд,
Иттиҳодияи байналхалкии молиявӣ, Иттиҳоди байналхалкии рушд, Марказӣ байналхалкии танзими даъ- воҳо оид ба сармоягузорӣ, Агентии бисёрҷониба оид ба гарави сармоягузорӣ.

Бонки байналхалкии бозсозӣ ва рушд (International bank for reconstruction and development) соли 1946 ба фаъолият шурӯъ намуда, вазифаҳои зеринро иҷро менамояд:
фаъолияти сармоягузорӣ дар мамлакатҳои мутараққӣ; фаъолияти таҳлилӣ ва машваратӣ оид ба масъалаҳои иқтисодй;
миёнаравӣ дар таксими захираҳо баӣни кишварҳои пешрафтаю кафомонда;
Қарзҳои бонк танҳо дар асоси гарави ҳукуматӣ кишвар ва барои пешбурди истеҳсолот дода мешаванд. Бонк ҳукук надорад қисми сармоя ё саҳмияхои корхонаҳоро харидорӣ кунад.
Иттиҳодияи байналхалқии молиявӣ (International Finance Corporation) соли 1956 бо мақсади дастгирӣ ва ҳавас- мандгардонии рушди сектори ғаӣридавлатии иқтисодиёт дар кишварҳои мутараққӣ таъсис дода шудааст. Он бе гарави ҳукуматҳо фаъолият карда, ҳуқуқ дорад дар ташкили кор- хонаҳо саҳм дошта бошад. Он 25 фоизи арзиши барно- маҳоро маблағгузорй карда, ҳуқуқ дорад 35 фоизи саҳмияҳои корхонаҳоро харидорй намояд.
Иттиҳоди байналхалқии рушд (International Development Association) соли 1960 таъсис ёфтааст. Вазифаи он ёрӣ ба мамлакатҳои қафомонда, ки имконияти гирифтани қарз аз Бонки байналхалқии бозсозӣ ва рушдро надоранд,
107
мебошад. Кишвархое, ки даромади солонаи ахолиашон камтар аз 865 доллари амрикоиро ташкил медиҳад ба гурӯҳи мамлакатҳои қафомонда дохил мешаванд. Иттиҳод ба онҳо қарзҳои бефоиз ва дарозмуддат (30-40 сол) медиҳад.
Солҳои 1996-2006 Тоҷикистон аз ҳамин Иттиҳод қарзҳои * имтиёзнок гирифтааст. 21) АнбӮҲи восита даР Ҳоли парсЪшш ҳартм
Марказӣ байналхалқии танзими даьвоҳо оид ба сармоягузорӣ (International Centre for Settlement of Investment Disputes) соли 1966 бо мақсади ҳалли даъвоҳо баӣни ҳукуматҳо ва сармоягузорони хориҷй таъсис дода шудааст. Марказ инчунин ба сармоягузорони хориҷй оид ба ҳалли масъалаҳои зарурй маслиҳатҳои ҳуқуқй медиҳад. Соле он зиёда аз 30 даъворо баррасӣ мекунад.
Агенты и бисёрҷониба оид ба гарави сармоягузорӣ- Multilateral Investment Guaran-tee Agency (соли таъсисаш 1980) ба расонидани ёрй ба мамлакатҳои қафомонда оид ба ҷалби сармояи хориҷй машгул аст. Ин ёрӣ бо роҳи ба сармоягузорони хориҷй додани гарав аз хатари сиёсӣ (ҷанг, кашида гирифтани моликият, носомониҳои шаҳрвандӣ, ваӣрон кардани шартнома ва ғайра) амалӣ карда мешавад. Агента инчунин ба ҳукуматҳо оид ба ҷалби сармоя мас- лиҳатҳо медиҳад.

Дидан карданд: 2437

Мавзӯъҳои монанд:

Маркетинг дар низоми бонкӣ

Таърихи пайдоиши бонкҳо дар Тоҷикистон

Низоми бонкии Ҷумхурии Тоҷикистон дар замони ҳозира

Бонки миллии Тоҷикистон ва вазифаҳои он

Ташкилотҳои молиявии ғайрибонки ва вазифаи онҳо

Вазифаҳои асоси ва мақсади бонки тиҷорати

Муносибати бонки тиҷорати бо Бонки миллии Тоҷикистон

Захираҳои қарзи ва таснифи онҳо

Воситаҳои хусусии бонк

Воситаҳои пулии ҷалбшаванда

Коментари дохил карданд:

Каментарй дохил кард: Хонум Nora
Санаи дохилгардида: 2016-06-21

Оё ба шумо лозим ?арзи бетаъхириро ниго? дорад? шумо дар ?арзи? Оё ба шумо лозим аст ?арз таъхирнопазир ба мабла?гузории кори шумо ?, шумо аз ?ониби бонк шумо инкор карда, хавотир на бештар, хизматрасонии Мо зуд аст, Осон & ?арз?ои бехатар акнун дар ?ар вазъият. ?арз то $ 2000 - $ 1,000.000 Имр?з! Иртибот бо мо бо маълумоти ?арз дар ин почтаи: noramildred.loan@hotmail.com ?айд: Шумо ?авоби пешак? ва маблаѓгузорї дар давоми 24 соат интизор мешаванд, Мавриди. Хонум Nora


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: