|

Активҳои ҷорӣ: Ҳисобҳо барои қабул ва қарздории дебитории ғайр

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Курбонов Сухроб

Санаи дохилгардида: 2016-01-28

Активҳои ҷорӣ: Ҳисобҳо барои қабул ва қарздории дебитории ғайр

Мақсади омўзиш
Таъриф, тасниф ва эътирофи қарздории дебиторӣ
Баҳои ҳисобҳо барои қабул
Баҳисобгирии тахфиф
Баргардониши молҳо
Қарзҳои шубҳанок ва усулҳои баҳодеҳии онҳо
Усулҳои  ҳисобкунии бузургии хароҷоти қарзҳои шубҳанок
Баҳисобгирии васиқаҳо барои қабул
Кушоиши ахборот дар ҳисоботи молиявӣ
Адабиёти тавсияшаванда
Супориш барои худсанҷӣ

Мақсади омўзиш
Бо омўзиши мавзўи мазкур, Шумо бояд:

  • тасаввуроти комилро оиди моҳияти иқтисодии қарздории дебиторӣ пайдо кунед;
  •  таърифи қарздории дебиториро дода тавонед;
  • қарздории дебитории тиҷоратӣ, ғайритиҷоратӣ, ҷорӣ ва дарозмуддатро фарқ кунед;
  • бузургии қарздории дебитории софро муайян карда тавонед;
  • усулҳои баҳодеҳии қарзҳои шубҳанокро дониста дар амалия истифода бурда тавонед;
  • баҳисобгирии ҳисобҳо ва васиқаҳо барои қабулро бурда тавонед;
  • дар ҳисоботи молиявӣ ахборотро оиди қарзҳои дебиторӣ кушода диҳед. 

Таъриф, тасниф ва эътирофи қарзҳои дебиторӣ
Таъриф.  Қарздории дебиторӣ  (receivables)  - ин активҳои гардони ширкат, ки дар ҷараёни фаъолияти молиявӣ – хоҷагӣ ба вуҷуд омада, дар худ ҳуқуқ ва даъвоҳои ширкатро ба актив ва дигар захираҳои ширкатҳои қарздор ифода мекунанд. Соддатар гўем, қарздории дебиторӣ – ин талаботҳоест, ки ба харидорон, супоришдеҳандагон ва дигар шахсон барои гирифтани захираҳои иқтисодӣ пешниҳод мегарданд.  Қарздории дебиторӣ одатан бо ҳуқуқҳои юридикӣ, азҷумла, ҳуқуқи моликият алоқаманд аст.
Ба қарздории дебиторӣ нишонаҳои зерин хос аст:

  • бозоргирӣ – имконияти баланди мубаддалшавӣ ба пул;
  • таҷассуми суди (фоидаи) оянда;
  • тасвири захираҳое, ки ба онҳо ширкат ҳуқуқ дорад;
  • даъво ба активҳои ширкатҳои дигар;
  • тасниф гардидан вобаста ба мўҳлат ё санаи интизории  пардохт ба ду намуд: кўтоҳмуддат (ҷорӣ) ва дарозмуддат.

Қарздории дебиторӣ аксар вақт бо счёт-фактура тасдиқ мегардад.
Тасниф. Барои мақсадҳои ҳисоботи молиявӣ қарздории дебиторӣ ба ҷорӣ ва дарозмуддат тақсим карда мешавад. Қарздории дебиторие, ки дар давоми 12 моҳ ё як сикли амалиётӣ пардохт мегардад, қарздории дебитории ҷорӣ номида мешавад. Ҳамаи қарздории дебитории боқимонда ҳамчун дарозмуддат шинохта мешавад.  
Дар ҳисоботи балансӣ қарздории дебиторӣ ба тиҷоратӣ ва ғайритиҷоратӣ ҷудо карда мешавад. Қарздории дебитории тиҷоратӣ – ин қарздории харидорон – мизоҷон барои молу хадамот аст, ки дар рафти фаъолияти муқаррарии ширкат ба вуҷуд меояд. Қарздории дебитории тиҷоратӣ маъмулан дар баланс бо ҳисобҳо ва васиқаҳо барои қабул пешниҳод мегардад.
Қарздории дебитории ғайритиҷоратӣ ҳангоми баамалбарории амалиётҳое, ки аз фаъолияти муқаррарии ширкат фарқ доранд, ба вучуд меояд. Мисоли қарздории дебитории ғайритиҷоратӣ:

    • маблағҳои таҳтиҳисоботӣ;
    • бунаки (аванси) додашуда;
    • ҳаққусаҳм ва фоизҳо барои қабул;
    • ҷиҳозоти баргардонидашаванда ва зарф;
    • даъвоҳои судии пешниҳодшуда;
    • товони суғуртавӣ;
    • дохилшавиҳои кафолатӣ;
    • депозитҳо ва ғ. 

    Қарздории дебитории тиҷоратӣ бо маблағи пардохти интизорӣ ба ҳисоб гирифта шуда, қарздории дебитории ғайритиҷоратӣ дар аксар ҳолатҳо бо арзиши дисконтиронидашуда (ҳисобкардашуда) баҳо дода мешавад .
    Эътироф. Қарздории дебиторӣ одатан ҳангоми эътирофи даромади бо он алоқаманд эътироф мегардад. Ҳангоми баамалбарории амалиёт бо қарздории дебиторӣ маблағи эътирофшаванда нархи мубодилавии муқаррарнамудаи тарафҳо аст.
    Принсипҳои асосии баҳисобгирии қарздории дебиторӣ:

    Зарар аз қарзҳои шубҳанок бояд ба он давраҳое гузаронида шавад, ки он вақт ин қарзҳо пайдо гардиданд.

      

     


    Баҳодеҳии  ҳисобҳо барои қабул
    Намуди асосии қарздории дебиторӣ ин ҳисобҳо барои қабул мебошад.
    Ҳисобҳо барои қабул  (accounts receivable - Счета к получению) активҳои гардони бозоргирро, ки  ҳангоми фурўши насиявии молҳо, расонидани хизмат ва иҷроиши кор ба қарз пайдо мегарданд, ифода мекунанд. Ин гуна қарз бо номи қарзи тиҷоратӣ (Trade credit) маълум гардидааст .  
    Дар таҷрибаи хориҷӣ давраи муқаррарии пардохти қарзи дебиторӣ аз 30 то 90 рўзро ташкил менамояд. Бо гузашти ин муддат, ҳисобҳо барои қабул хамчун мўҳлаташон гузашташуда (батаъхирафтода) шинохта мешаванд. Ҳисобҳо барои қабул бо бақияи кредитӣ (пардохти зиёдатӣ, пешпардохт) дар қисмати ўҳдадориҳои баланс инъикос мегарданд.   
    Ҳисобҳо барои қабул аз рўи арзиши ибтидоӣ тарҳи ислоҳи қарзҳои шубҳанок, тахфифи  пулӣ ва баргардониши молҳо баҳо дода мешаванд. Дар натиҷа арзиши аслии ҳисобҳо барои қабул муайян карда мешавад.  (Ба мазмуни ин мафҳум аҳамият диҳед!).


    Ҳисобҳо барои қабули соф

    =

    Ҳисобҳо барои қабул

    Захираҳои қарзҳои чоранопазир

    Тахфиф

    Баргардониши  молҳо

    Баҳисобгирии тахфиф
    Тахфиф ду намуд мешаванд:

    • Тахфифи пулӣ – маблағе, ки ба бузургии он нархи счет-фактуравӣ кам мегардад, агар дар мўҳлати муайяншуда он пардохт карда шавад . Тахфифи пулӣ аз ҷониби фурўшанда ба мўҳлати муайян пешниҳод мегардад. Мақсади пешниҳоди тахфифи пулӣ:
    • афзоиши ҳаҷми фурўш;
    • ҳавасмандгардон намудани мизоҷ барои пардохти тезтар;
    • ихтисори қарзҳои шубҳанок.

    Ифодаи умумиқабулшудаи тахфифи пулӣ: α/β, η/с, дар ин ҷо, α – фоизи тахфиф, β – муддати истифодабарии тахфиф, η – маблағи ҳисоб бе назардошти тахфиф, ва с – мўҳлати максималии пардохти қарз.
    Мисоли 1. Ширкати «Madina Ltd» ба мизоҷони худ ба андозаи 2% аз маблағи фурўш дар давоми 30 рўз, яъне, бо шартҳои  2/10, n/30 тахфиф пешниҳод менамояд. 1 марти соли 2001 ширкат молҳоро ба корхонаи   «Zarina Co» ба маблағи  120 000 в.ш., азҷумла ААИ ба маблағи 20 000 в.ш. фурўхт.  «Zarina Co» ҳисобро  18.03. пардохт намуд. Амалиёти мазкур бо чунин навиштаҷотҳо қайд карда мешаванд:
    01.03.        Ҳисобҳо барои қабул…………………………………………..120 000
                               Даромад аз фурўш…………………………………………………100 000

                               ААИ барои пардохт……………………………………………….. 20 000            

    18.03.        Тахфиф аз нарх……………………………………………………2 000
                      ААИ барои пардохт…………………..………………………………400
                                Ҳисобҳо барои қабул…….…………………………………………2.400

                      Воситаҳои пулӣ………………………………………………….117 600

                                Ҳисобҳо барои қабул………………………………………………117 600

    • Тахфифи савдоӣ -  тахфифе, ки нархи ниҳоии фурўшро ихтисор намуда,  аз ҳаҷми фурўш вобастагӣ дорад. Одатан тахфифи савдоӣ пас аз барориши варақаҳои фурўш (прайс-лист) ё нархномаҳо эълон гардида, як намуди рекламаи мол мебошад.

    Мисоли 2.  Ширкат ба мизоҷони хеш тахфифро ба андозаи 10% дар сурати аз тарафи онҳо харид гардидани зиёда аз 100 воҳид мол пешниҳод мекунад. Нархи счёт-фактуравии мол 25 в.ш. аст. 1 апрели соли 2001 мизоҷе 200 воҳид мол харид. Дар баҳисобгирӣ ин амалиёт чунин акс меёбад:
    01.04.      Ҳисобҳо барои қабул………………………………………………..5 000
                               Даромад аз фурўш…………………………………………………  5 000
                    Тахфиф аз фурўш……………………………………………………...500
                    Воситаҳои пулӣ……………………………………………………….4 500
                               Ҳисобҳо барои қабул.…………………………………………….. 5 000

    Нархи умумие, ки нисбати он тахфифи пулӣ истифода мегардад = нархи счёт-фактуравӣ – тахфифи савдо.

    Тахфифи пулӣ ё савдоӣ дар баланс ҳамчун контрҳисоби ҳисобҳо барои қабул нишон дода мешаванд.
    Ҳисобҳо барои қабул ………………………………….100 000
    Тарҳ: Тахфиф………………………………………………5 000
    Ҳисобҳо барои қабули соф...……………………………95 000

    Баргардониши молҳо
    Бо мақсади нигоҳдории мавқеъи рақобаттобоварии хеш дар бозор, ширкатҳо баргардониши молҳоро кафолат медиҳанд. Баргардониш дар ҳолатҳои корношоямӣ ё ноқисии молҳо ба амал бароварда мешавад. Баргардониши молҳо ва ҷуброни он ҳам қарздории дебетории соф, ҳам маблағи фурўши софро кам менамоянд.
    Мисоли 3. Харидор  молҳои ноқисро ба маблағи 120 в.ш. баргардонид.
    Баргардониши мол…………………………………………………..120

            Ҳисобҳо барои қабул …………………………………………………….120

     

    Қарзҳои шубҳанок ва усулҳои баҳодеҳии онҳо
    Ширкатҳои тиҷоратӣ ҳавасманди фурўхтани молҳо ба мизоҷони қобилияти пардохтадонамоидошта мебошанд. Аз ин рў, онҳо чораҳои назоратиро бо мақсади фурўши молҳо ба он мизоҷоне, ки бо расидани мўҳлати пардохт пули харидро медиҳанд, кор карда мебароянд. Бо омўзиши қобилияти пардохтадонамоии мизоҷон шўъбаҳои қарздеҳии корхонаҳо  машғул мешаванд. Ин шўъбаҳо функсияҳои зеринро иҷро мекунанд:

    • Омўзиши ҳар як мизоҷи барои қарз муроҷиат намуда;
    • Додани розигӣ ё раддияи пешниҳоди қарз;
    • Гирифтани ахборот оиди ҳолати захираҳои молиявӣ ва қарзҳои харидор;
    • Тавсияи маблағи пардохт, муайянкунии андозаи қарз ва ғ.

    Новобаста аз сатҳи такмил ва самаранокии системаи назорати пардохтадонамоии ширкат, ўро мизоҷоне пайдо мешаванд, ки қарзи худро пардохт наменамоянд.  Ҳисобҳои пардохтношаванда қарзҳои шубҳанок ё чоранопазир (uncollectable accounts, bad debits), номида шуда, онҳоро ё ба зарар, ё ба хароҷоти фурўши насиявии молҳо дохил мекунанд.
    Агар чоранопазирии қарздории дебиторӣ эҳтимолӣ буда маблағаш баҳододашаванда бошад, зарур аст, ки онро мувофиқан эътироф ва дар баҳисобгирӣ қайд намуд.  
    Ҳангоми баҳисобгирии қарзҳои шубҳанок  принсипи мувофиқатро мебояд риоя намуд. Хароҷоти фурўши молҳо бояд бо даромад аз он пўшонида шавад. Принсипи баҳамгузорӣ (муқоисавият) эътирофи зарарро аз қарзҳои шубҳанок дар давраи эътирофи даромад талаб мекунад.  Маблағи қарзи шубҳаноки пешбинишуда ҳамчун хароҷоти қарзҳои шубҳанок, ки аксар вақт ҳамчун хароҷоти муомилот шинохта мешавад, инъикос мегардад. 
    Дар сурати интизорӣ набудани шубҳанокии қарздории дебиторӣ ягон ислоҳкунии даромад ё ҳисобҳо барои қабул зарур набуда, қарздории дебиторӣ дар давраи эътирофи чоранопазирии он аз ҳисоб бароварда мешавад. Ин муносибат ҳамчун усули азҳисоббарории мустақим  маълум аст.
    Ҳангоми фурўши молҳо ба қарз, ширкат оиди пардохт шудани онҳо чизеро намедонад. Зарари эътирофшаванда аз рўи қарзҳои шубҳанок бояд барои давраи ҳисоботӣ пешгўӣ шуда, ин маълумотҳои тахминӣ дар худ хароҷоти давраи ҷориро  ташкил менамоянд.
    Мисоли 4. Ширкати «А» бо фурўши насиявии молҳо машғул аст. Дар охири сол маблағи қарзи дебиторӣ 20 000 в.ш.-ро ташкил намуд. Пас аз тафтиш маълум гардид, ки тақрибан ба маблағи 1 000 в.ш. қарзи дебитории чоранопазир мавҷуд ҳаст. Навишти зерини трансформатсионӣ дар ин ҳолат бамаврид аст:
    31  дек. Хароҷоти қарзҳои шубҳанок……………………………………….1 000
                                    Захираҳои қарзҳои чоранопазир…………………………………..1 000
    Дар ҳисобот оиди натиҷаҳои фаъолияти молиявӣ - хоҷагӣ ҷамъбасти ҳисоби «Хароҷоти қарзҳои шубҳанок» ҳамчун хароҷоти ҷорӣ инъикос меёбад. Ҳисоби «Захираҳои қарзҳои чоранопазир» дар баланс ҳамчун ҳисоби контрактивӣ нишон дода шуда, маблағи он аз арзиши ҳисобҳо барои қабул нигоҳ дошта мешавад:
    Активҳои  гардон
    Воситаҳои пулӣ                                                                 10 000
    Маблағгузориҳои кўтоҳмуддат                                     15 000
    Ҳисобҳо барои қабул                                 20 000
    Тарҳ:
    Захираҳои қарзҳои шубҳанок                  (1 000)          19 000
    Захираҳои моддӣ                                                               30 000
    Ҳамагӣ: Активҳои гардон                                                           74 000
    Фарз кардем, ки пас аз як моҳ оиди муфлисшавии дебиторе, ки ба ширкати «А» 500 в.ш. қарздор буд, ахборот эълон гардид:   
    Мукотибот оиди азҳисоббарории қарздории дебиторӣ:
    Захираҳои қарзҳои чорапазир ……………………………………..500
                   Ҳисобҳо оиди қабул…………………………………………………….500
    Мукотиботи мазкур ягон таъсиротро ба даромад ва маблағи софи қарздории дебитории пардохтношуда намерасонад. Мукотибот танҳо дар сурати чоранопазир эътироф гардидани қарздории дебиторӣ ба амал бароварда мешавад.

     

    Бақия то азҳисоббарорӣ

    Бақия баъди  азҳисоббарорӣ

    Ҳисобҳо барои қабул

    20 000

    19 500

    Тарҳ: захираҳои қарзҳои чоранопазир

    1 000

    500

    Бузургии софи ҳисобҳо барои қабул

    19 000

    19 000

    Баъзан, пас аз азҳисоббарории қарзҳои чоранопазир аз дебитор маблағи қарз қабул мегардад. Дар ин ҳолат мукотиботи баръакс барои барқароркунии қарздорӣ ба амал бароварда мешавад.


    Хендриксен Э. С., Ван Бреда М.Ф. Теория бухгалтерского учета: Пер. с англ. / Под  ред. проф. Я.В. Соколова. – М.: Финансы и статистика, 1997. – 576с. сах. 352.

    Нидлз Б. И др. Принципы бухгалтерского учета/ Б. Нидлз, Х. Андерсон, Д.Колдуэлл: Пер. с англ. /Под ред. Я. В. Соколова, -2-е изд., стереотип. – М.: Финансы и статистика, 1999. –496с. сах. 137

    Финансовый учет / USAID/CARANA Corporation. Алматы 1999. сах..69.

    Ҳисобҳо барои қабул………………………………..……………………..100
           Захираҳои қарзҳои чоранопазир………………..…………………………100
    Воситаҳои пулӣ…….………………………………………………………100
           Ҳисобҳо барои қабул.………………………………………………………100   

     

    Усулҳои ҳисобкунии бузургии хароҷот аз рўи қарзҳои шубҳанок

    Азбаски имконияти пешгўии ҳисобҳои пардохтанашаванда дар санаи балансӣ мавҷуд нест, ҳисобкунии маблағе, ки зарари интизориро мепўшонад, зарур аст. Одатан ҳангоми ҳама гуна фурўш ба қарз қарзҳои чоранопазир ба миён меояд. Аз ин рў, ширкатҳои тиҷоратӣ захираҳоро барои пўшонидани қарзҳои шубҳанок бунёд менамоянд. Қарори роҳбарияти ширкат оиди маблағи қарзи шубҳанок дар асоси ахбороти таҳлилӣ, инчунин дигар омилҳои ғайримустақим қабул мегардад. Дар аксари ҳолатҳо бухгалтерон маблағи қарзҳои чоранопазирро дар асоси:

    • таҷрибаи солҳои пешин бо баҳисобгирии тағйиротҳои ҷории шароитҳои иқтисодӣ;
    • ҳисобкуниҳои иқтисодӣ, муқаррар мекунанд.

    Дар амалия, вобаста ба лаҳзаи пайдошавии қарзҳои чоранопазир, усулҳои зерини ҳисобкунии бузургии қарзҳои шубҳанок барои давраи ҳисоботӣ истифода мегарданд:

    • Усули мустақими азҳисоббарорӣ (Direct write – off method), ки ҳангоми истифодаи он қарзҳои шубҳанок танҳо дар лаҳзаи пардохт нашудани қарздории дебитории  конкретӣ ба ҳисоб гирифта мешаванд. Дар лаҳзаи эътирофи зарар навишт аз рўи дебети ҳисоби «Хароҷот аз рўи қарзҳои шубҳанок» ва кредити ҳисоби «Ҳисобҳо барои қабул» ба амал бароварда мешавад;
    • Усулҳои захирасозӣ (allowance method), ки ҳангоми онҳо хароҷот дар давраи ҳисоботие, ки фурўш ба қарз амалӣ гардидааст, дар ҳисобгирӣ акс мегардад.

     Мувофиқан, ду усули зерини захирасозии қарзҳои шубҳанок маълуманд:
    А) Усули фоиз аз фурўши соф (Метод процента от нетто-реализации -percentageofnetsalesmethod) – ҳисобот оиди фоида ва зарар. Ҳангоми истифодаи ин усул саволи зерин дода мешавад: «Кадом қисми фурўши софи давраи мазкур ба даст оварда намешавад?» . Ҷавоб ба саволи мазкур имконияти муайянкунии маблағи хароҷоти қарзҳои шубҳанокро барои давраи ҳисоботӣ медиҳад.
    Ҳангоми истифодаи ин усул ба таҷрибаи солҳои пешин такия намуда, фоизи миёнаи таносуби байни зарари ҳақиқӣ аз қарзҳои шубҳанок ва фурўши қарзии соф муқаррар карда мешавад. Сипас ин фоиз нисбати фурўши софи ҳақиқии давраи ҳисоботӣ барои муайянкунии андозаи қарзи чоранопазир истифода мегардад.
    Мисоли 5.  Аз рўи ҳисобҳои зерини ширкати  «Дилрабо»  дар охири соли 2001 чунин бақияҳо мавҷуданд:


    Даромад аз фурўш

     

    Баргардониш ва камнархшавии молҳои фурўхташуда

     

    125 000

     

    12 350

     

    Тахфифи фурўш

     

    Захираҳо аз рўи қарзҳои чоранопазир

    3 650

     

     

     

    6 400

    Барои се соли охир ширкати «Дилрабо» талафоти зеринро аз рўи қарзҳои шубҳанок дошт , в.ш.:


    Сол

    Фурўш

    Талафот аз рўи қарзҳои шубҳанок

    Фоиз

    1998

      90 000

    4 700

    5.22

    1999

    120 000

    5 800

    4.83

    2000

    110 000

    5 500

    5.00

    Ҳамагӣ

    320 000

    16 000

    5.00

    Роҳбарияти ширкат чунин мешуморад, ки ҳиссаи қарзҳои шубҳанок дар фурўш тахминан дар ҳудуди 5% мемонад:
    0.05 * (125 000 – 3 650 - 12350) = 0.05 * 109 000 = 5 450
    Натиҷаи ҳисобкуниҳо чунин инъикос мегардад:
    31 декабр:
    Хароҷот аз рўи қарзҳои шубҳанок................................................................... 5 450
    Захираҳо аз рўи қарзҳои  .. чоранопазир …………………………….5 450
    Ҳамин тариқ, бақияи ҳисоби “Захираҳо аз рўи қарзҳои чоранопазир” баробари 11 850 в.ш. гардид. Ин рақам аз маблағи 5 450 в.ш., ки ба соли 2001 дахл дорад ва маблағи ҳисобҳои пардохтношудаи соли гузашта – 6 400 в.ш. иборат аст. Маблағи охирин ҳоло бо қарзҳои шубҳаноки солҳои пешин мувофиқ оварда нашудааст.
    Б) Усули баҳисобгирии ҳисобҳо аз рўи мўҳлати пардохт (Метод учета счетов по срокам оплаты - accounts receivable aging method) – баланси бухгалтерӣ. Ҳангоми истифодаи усули мазкур, саволи зерин дода мешавад: “Кадом қисми ҳисобҳо барои  қабул дар охири сол пардохт карда намешаванд?”. Ҷавоб ба савол имконияти муайянкунии бақияи пешбинишавандаи ҳисоби «Ҳисобҳо барои қабул»-ро медиҳад. Усули мазкур бо баҳодеҳии арзиши аслии софи қарздории дебиторӣ – маблағи пулие, ки бояд қабул карда шавад, асос меёбад.  Дар муқобил ба усули фоиз аз фурўши соф, усули баҳодеҳии қарздории дебиторӣ аз рўи мўҳлати пардохт имконияти ҳисобкунии бақияи ниҳоии захираҳои қарзҳои шубҳаноки барои ҳисобкунии арзиши аслии софи қарздории дебиторӣ зарурро медиҳад. Бақияи ҷории захираҳои қарзҳои шубҳанок сонӣ бо ёрии мукотиботи ислоҳӣ барои мувофиқат бо бақияи пешбинишуда, нав карда мешавад. Қарзи шубҳанок ба маблағи мукотиботи ислоҳии мазкур дебитонида мешавад.  
    Барои ҳисобкунии бақияи пешбинишудаи захираи қарзҳои шубҳанок:

    • меъёри ягонаи комбиниронидашуда, ки бо қарздории умумии дебиторӣ асос меёбад;
    • якчанд меъёр, ки бо мўҳлати ҳар як ҳисоб барои қабули алоҳида асос меёбад, истифода мешаванд.

    Мисоли 6:  Дарзер таҳлили ҳисобҳо барои қабул аз рўи мўҳлати пардохташон барои ширкати  «Райҳона» дар  31 декабри соли  2001 оварда шудааст.


    Харидор

    Ҳамагӣ аз рўи ҳисобҳо барои пардохт

    Мўҳлати пардохт ҳоло нарасидааст

    Таъхири пардохт аз 1 то 30 рўз

    Таъхири пардохт аз  31 то 60 рўз

    Таъхир аз  61 то 90 рўз

    Таъхир зиёда аз  90 рўз

    Асрор

    300

    150

    150

     

     

     

    Аброр

    600

     

    300

    300

     

     

    Ансор

    1 200

    400

     

    400

    400

     

    Айёр

    2 400

     

    800

     

    800

    800

    дигарон

    55 500

    19 450

    13 750

    9 300

    8 800

    4 200

    ҷамъ

    60 000

    20 000

    15 000

    10 000

    10 000

    5 000

    % қарзҳои шубҳанок

     

    1,0

    5,0

    10,0

    25,0

    50,0

    Захираи қарзҳои чоранопазир

    6950

    200

    750

    1000

    2500

    2500

    Дар мисоли мазкур ҳисобҳои ширкат, ки бояд мувофиқи мўҳлат пардохт карда шаванд, пешниҳод гардидаанд. Ҳар як ҳисоб барои қабул ба гурўҳҳои зерин тасниф шудааст: мўҳлати пардохт нарасидааст, таъхир аз 1 то 30 рўз, таъхир аз 31 то 60 рўз, таъхир аз 61 то 90 рўз  ва таъхир зиёда аз 90 рўз. Барои ҳар як гурўҳ фоизи пешгўишудаи қарзҳои шубҳанок нишон дода шудааст.
    Ҳисобкуниҳои ҷадвали мазкур нишон медиҳанд, ки фақат 1% ҳисобҳо барои қабул, ки мўҳлати пардохташон ҳоло нарасидааст ва 5% ҳисобҳо бо таъхири аз 1 то 30 рўза пардохт намегарданд. Таҷрибаи мавҷуда имконияти пешбинии онро медиҳанд, ки аз ҳисобҳо барои қабули мўҳлати пардохташон аз 31 то 60 рўз, аз 61 то 90 рўз ва зиёда аз 90 рўз таъхирафтода мувофиқан 10%, 25% ва 50% -и ҳисобҳо пардохт намегарданд. Дар натиҷа, ба маблағи 6 950 в.ш. аз маблағи умумии 60 000 в.ш. ҳисобҳо пардохт  намегарданд.
    Фарз кардем, ки бақияи  ҷории дебетӣ аз рўи ҳисоби «Захираҳо аз рўи қарзҳои чоранопазир»  баробари 1 050 в.ш.  аст. Ҳамин тариқ, маблағи пешбинишавандаи хароҷот аз рўи қарзҳои шубҳанок барои соли 2001  8 000 в.ш. –ро ташкил менамояд. Ҳисобкуниҳо ба тариқи зайл сурат мегиранд:
    Қарзҳои шубҳаноки пешбинишаванда……………………………………. …..6 950
    Ҷамъ: Бақияи дебетии ҳисоби “Захираҳои қарзҳои  чоранопазир”…………...1 050
    Хароҷот аз рўи қарзҳои шубҳанок.………………………………………..….......8 000
    Агар ҳисоби “Захираҳо аз рўи қарзҳои чоранопазир” бақияи кредитӣ дошта бошад, маблағи он бояд аз маблағи қарздории шубҳаноки пешбинишаванда тарҳ гардад.
    Хароҷот аз рўи қарзҳои  шубҳанок дар баҳисобгирӣ чунин қайд меёбад:
    31 декабр:


    муфассалтар ниг. Нидлз Б. И др. Принципы бухгалтерского учета/ Б. Нидлз, Х. Андерсон, Д.Колдуэлл: Пер. с англ. /Под ред. Я. В. Соколова, -2-е изд., стереотип. – М.: Финансы и статистика, 1999. –496с. стр. 140

     Хароҷоти қарзҳои шубҳанок.......... ………………………………………..8 000
                     Захираи қарзҳои чоранопазир..................................................................................... 8 000
    Чӣ хеле мебинем, усули фоиз аз фурўши соф дар асоси ҳисобот оиди натиҷаҳои молиявӣ-хоҷагӣ буда, мувофиқан, ҳангоми истифодаи ин усул, қарзҳои пешбинишавандаи шубҳанок ба бақияи ҷории ҳисоби «Захираҳои қарзҳои чоранопазир» ҷамъ карда мешаванд. Усули таснифи ҳисобҳо аз рўи мўҳлати пардохт дар асоси баланси бухгалтерӣ буда, ҳангоми истифодаи он бақияи ҳисоби  «Захираҳои қарзҳои чоранопазир» ислоҳ карда мешавад.  
    Ширкатҳо ҳуқуқ доранд, ки ҳардуи усулро дар як вақт  барои тасдиқи ҳисобкуниҳо мавриди истифода қарор диҳанд. Мисол, ҳангоми тартибдеҳии ҳисоботи фосилавӣ бисёре аз ширкатҳо бо сабаби камхарҷӣ усули фурўши қарзии софро истифода мебаранд. Аммо дар охири сол онҳо мўҳлати қарздории дебиториро барои муайянкунии дараҷаи бақияи захираҳои қарзҳои чоранопазир месанҷанд. Агар бақияи захира аз рўи усули фурўши софи қарзӣ аз бақияи бо усули таснифи ҳисобҳо аз рўи мўҳлати пардохт ҳисобкардашуда фарқи муҳим кунад, андозаи фоизи барои фурўши қарзӣ истифодашавандаро тағйир медиҳанд .
    Азбаски маблағи умумии қарздории дебитории азҳисоббаровардашуда аҳёнан баробари маблағи дар кредити ҳисоби «Захираҳои қарзҳои чоранопазир» аксёфта аст, ин ҳисоб дорои бақияи дебетӣ ё кредитӣ буда метавонад. Агар маблағи ҳисобҳои азҳисоббаровардашуда камтар аз захираи пешакӣ ҳисобкардашуда бошад, ҳисоби «Захираҳои қарзҳои чоранопазир» дорои бақияи кредитӣ мегардад. Дар ҳолати баръакс ин ҳисоб бақияи дебетӣ дорад.    
    Навишти ислоҳие, ки бо мақсади муайянкунии маблағи пешакии қарзи шубҳанок дар соли ҷорӣ  ба амал бароварда мешавад, бақияи дебетиро дар охири давраи ҳисоботӣ аз байн мебарад. 
    Баъзе аз мизоҷон, ҳангоми пешгўии хариди дарпешистода хато карда, ба маблағи муайян зиёд пул пардохт мекунанд. Агар ҳисобҳои ҷузъии харидорон дар журнали қайди қарздории дебиторӣ бақияи кредитӣ дошта бошад, ин вазъият ба бақияи ҳисоби «Ҳисобҳо барои қабул» ягон таъсире намерасонад. Дар баланс маблағи ҳисобҳои мизоҷон, ки бақияи кредитӣ доранд, ҳамчун ўҳдадориҳои кўтоҳмуддат нишон дода мешаванд. Зеро ширкат дар назди харидорон ба маблағи пули зиёдатӣ супоридаи онҳо ўҳдадор аст. Бо ибораи дигар, бақияи ҳисоби «Ҳисобҳо барои қабул» ҳамеша ба таври муфассал: ҳам аз рўи дебет ва ҳам аз рўи кредит нишон дода мешавад .
    Дар моддаи балансии «Ҳисобҳо барои қабул” фурўше, ки дар ҷараёни фаъолияти истеҳсолии маъмул ба мизоҷони доимӣ ба амал бароварда мешавад, инъикос мегардад. Ҳангоми пешниҳоди қарз ё баамалбарории фурўш ба ашхосе, ки ба ин гурўҳ дохил нестанд, онҳо дар активи баланс аз рўи моддаи «Қарздории дебитории кормандон ва ашхоси мансабдор» нишон дода мешаванд.

    Баҳисобгирии васиқаҳо барои қабул
    Васиқа (Вексель - promissory note) – ин ўҳдадории хаттии бечунучаро оиди пардохти маблағи муайяни пул аз рўи талабот ё дар мўҳлати муайян аст . Шахсе, ки васиқаро имзо мекунад, васиқадеҳ номида шуда, шахси қабулкунандаи васиқаро ремитент меноманд.
    Агар мўҳлати пардохти васиқа камтар аз як сол бошад, ремитент онро дар баланси худ ҳамчун васиқаҳои қабулшуда дар қисмати активҳои бозоргир, васиқадеҳ бошад, онро дар баланси худ ҳамчун васиқаҳои додашуда дар қисмати ўҳдадориҳои ҷорӣ нишон медиҳад.
    Сабабҳои асосии истифодабарии васиқаҳо:

    • дароз намудани мўҳлати пардохт (барои пўшонидани қарздории дебитории батаъхирафтода);
    • далели мўътамадтари қарздорӣ нисбат ба счёт – фактура ё дигар ҳуҷҷатҳои тиҷоратӣ;
    • асоси расмӣ барои гирифтани фоиз;
    • усули осони молиягузорӣ;
    • имконияти барориш ба муомилот.

    Манбаъи асосии васиқаҳои қабулшуда амалиётҳои қарзӣ мебошанд.
    Хусусиятҳои асосии васиқаҳои қабулшуда:

    • муайянкунии мўҳлати амали васиқа бо рўз, бо назардошти санаи тартиби он;
    • истифодаи меъёри (ставкаи) фоизии эълоншуда ҳангоми муайянкунии пардохтҳои фоизӣ;
    • дар ҳолати мувофиқ наафтидани меъёрҳои эълоншуда ва бозорӣ – истифодабарии меъёри бозорӣ барои баҳодеҳӣ ва ченкунии арзиши васиқа.

    Бо мақсадҳои баҳисобгирии молиявӣ маблағи асосии васиқа бо:

    • арзиши одилонаи бозорӣ  ё эквиваленти арзиши пулии молҳо ё хадамоти бар ивази васиқа фурўхташуда ё расонидашуда дар ҳолати маълум будани арзиши онҳо, ё;
    •  арзиши ҷории (ҳисобкардашудаи - дисконтиронидашудаи) ҳамаи пардохтҳои пулии васиқавӣ аз рўи меъёри бозорӣ, чен карда мешавад.

    Маблағи умумӣ – ин маблағе, ки аз рўи он фоиз ҳисоб карда мешавад. Ҳама гуна маблағе, ки зиёда аз маблағи умумӣ пардохт мегардад, фоиз аст . Арзиши номиналии васиқа – ин маблағи пулии дар васиқа нишондодашуда ба ғайр аз фоизе, ки бояд дар охири мўҳлати муомилоти васиқа пардохт мегардад, мебошад. Дар ин маврид, бояд ягон шарти пардохтнамоии маблағи асосӣ мувофиқи ҷадвали муайян мавҷуд набошад. Маблағи умумӣ баробар аст ба арзиши номиналӣ, агар меъёри эълоншудаи фоизӣ баробари меъёри бозорӣ бошад. Даромади умумии фоизӣ дар давоми мўҳлати муомилоти васиқа ба маблағи умумии дохилшавиҳои пулӣ тарҳи маблағи умумӣ мувофиқат мекунад.
    Васиқа фоизнок ё бефоиз буда метавонад.

    Васиқаи фоизнок

    Васиқаи бефоиз

    Дар васиқаҳои фоизнок меъёри фоиз алоҳида аз маблағи васиқа нишон дода мешавад. Васиқаҳои фоизнок маблағи асосии васиқаро ҳамчун арзиши номиналӣ аниқ нишон медиҳанд. Ширкати васиқаи фоизнок пешниҳод намуда, дар санаи пардохт арзиши номиналии васиқа ҷамъи фоизи дар санаи тартибдеҳии ҳисобот ҳисобкардашударо пардохт месозад.
    Васиқаҳои фоизнок ба ду намуд вобаста аз шакли пардохти пулӣ ҷудо мешаванд: (1) васиқаҳои оддӣ, кифақат пардохти пулии фоизҳоро ба ғайр аз пардохти ниҳоӣ пешбинӣ менамоянд, ва (2) васиқаҳои мураккаб, ки ҳангоми онҳо пардохтҳои пулӣ дар худ  ҳам фоиз ва ҳам маблағи асосиро дар назар доранд.

    Дар васиқаи бефоиз фоизи аниқ нишон дода нашуда, ба ҷои он ба таври ғайримустақим меъёри фоиз, ки меъёри реалии фоизӣ ё даромади фоизӣ номида мешавад, акс меёбад. Арзиши номиналии ин гуна васиқаҳо дар худ ҳам маблағи қарз ва ҳам фоизи қарзиро, ки дар ҷамъ маблағи ягонаи пардохтиро дар санаи пардохт ташкил менамоянд, дарбар мегирад. Қарзгиранда маблағеро, ки баробари арзиши номиналии васиқа набуда, фарқи байни арзиши номиналӣ ва фоизи васиқа аст, мегирад. Маблағи дар васиқа ҳамчун воситаҳои пулии қабулшаванда нишон додашуда – ин арзиши дисконтиронидашудаи маблағи номиналӣ бо истифодаи меъёри реалии фоиз мебошад.

    Ҳангоми баҳисобгирии васиқаҳои оддӣ мебояд оиди нишондеҳандаҳои зерин тасаввурот дошт:

    • санаи пардохт (maturity date);
    • мўҳлати васиқа (duration of note);
    • фоизи қарзӣ (interest) ва меъёри фоизӣ (interest rate);
    • маблағи пардохт (maturate value);
    • баҳисобгирии васиқа (to discount) ва меъёри баҳисобгирӣ (the discount);
    • пардохт аз рўи васиқаи баҳисобгирифташуда(proceeds from discounting).

      Муфассалтар ниг. Финансовый учет / USAID/CARANA Corporation. Часть.1.- Алматы 1999. Стр.76.

    Ин ҳолат ба мо ҳисоби ба ҳама маълуми активию пассивии «Ҳисоббаробаркуниҳо бо дебиторон ва кредиторон»-ро ки дар амалияи баҳисобгирии давлатҳои собиқи шўравӣ истифода мешуд, ба хотир меорад, гарчанде дар амалияи хориҷӣ ҳеҷ гоҳ мафҳуми «активию пассивӣ» истифода намегардад.(Эзоҳи . М.А.)

    Нидлз Б. И др. Принципы бухгалтерского учета/ Б. Нидлз, Х. Андерсон, Д.Колдуэлл: Пер. с англ. /Под ред. Я. В. Соколова, -2-е изд., стереотип. – М.: Финансы и статистика, 1999. –496с. стр. 148

    муфассалтар ниг. Финансовый учет / USAID/CARANA Corporation. Часть.1.- Алматы 1999. Стр.77.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     


    Зери мафҳуми санаи пардохт рўзи пардохти васиқаро мефаҳманд. Вай ё дар худи васиқа нишон мешавад, ё ба тариқи дигар муайян мегардад. Аксар вақт мўҳлатҳои зерини пардохт нишон дода мешаванд:

    • санаи конкретӣ;
    •  миқдори муайяни моҳҳо аз рўзи тартибдеҳии васиқа;
    • миқдори муайяни рўзҳо аз санаи тартибдеҳии васиқа.

    Чӣ тавре пештар нигошта шуда буд, мўҳлати васиқа бо рўз муайян карда мешавад.  Мисол, васиқа ба мўҳлати аз 10 март то 10 июн навишта шудааст. Мўҳлати васиқа 93 рўзро ташкил мекунад:
    Рўзҳои боқимондаи моҳи март                              22
    Рўзҳо дар моҳи апрел                                                          30
    Рўзҳо дар моҳи май                                                 31
    Рўзҳо дар моҳи июн                                                 10
    Ҳамагӣ рўзҳо                                                             93
    Фоизи қарзӣ ва меъёри фоизӣ дар худ ё пардохти пулиро барои истифодаи қарз, ё подошро барои қарзи пешниҳодшуда ифода менамоянд. Бузургии фоизи қарзӣ аз се омили зерин вобастагӣ дорад:

    • номинали васиқа;
    • меъёри фоиз;
    • мўҳлати пешниҳоди қарз.

    Барои ҳисобкунии фоизи қарз формулаи зерин истифода мегардад:
    Номинали васиқа * меъёри фоиз* вақт = фоизи қарз
    Фоизи қарзӣ аз рўи васиқаи 1000 в.ш. арзиш дошта, ки пас аз се моҳ пардохта мешавад ва меъёри фоизиаш 12% аст, чунин ҳисоб карда мешавад:
    1,000 * 12% / 100% * 3/12 = 30  в.ш.
    Агар васиқа на ба мўхлати се моҳ, балки ба мўҳлати 6 моҳ навишта шуда бошад, фоизи қарзӣ маблағи зеринро ташкил мекард:
    1,000 * 12% / 100% * 6/12 = 60 в.ш.
    Маблағи пардохт баробар  аст ба маблағи умумие, аз рўи васиқа дар санаи пардохт дода мешавад:
    Маблағи пардохт = номинал + фоизи қарзӣ
    Васиқаро ба ҳисоб гирифтан – ин яъне гирифтани пешакии фоизи қарзист. Меъёри баҳисобгирӣ дар худ маблағи фоизи қарзии тарҳкардашударо ифода мекунад.
    Меъёри баҳисобгирӣ =маблағи пардохт* меъёри фоизӣ* вақт
    Ҳангоми баҳисобгирии васиқаи гирифташуда, маблағи бадастовардаи қарздеҳ пардохтро аз рўи васиқаи баҳисобгирифташуда ташкил мекунад.
    Пардохт  = маблағи пардохт –фоизи қарзӣ
    Мисоли 7.  1 июли соли 2001 ширкати «Астра» аз ширкати «Прима»  барои пўшонидани қарздории дебиторӣ ба маблағи 40 000 в.ш. васиқаи 12% -ро ба мўҳлати 90 рўз қабул кард. Дар баҳисобгирӣ ин амалиёт чунин акс меёбад:

    • Қабули васиқа:

    01.07.         Васиқаи қабулшуда……………………………………………………….40 000
    Ҳисобҳо барои қабул…………………………………………………..40 000
    2.  Ҳисобкунии фоиз:
    31.07.  40 000*0,12*31/360= 413,33
    Фоизҳо барои қабул ……………………………………………………..413,33
    Даромади фоизӣ..................................................................................... …………….413,33

    • Пардохти васиқа:

                     Воситаҳои пулӣ………………………………………………..…….……41 200
    Васиқаҳои қабулшуда………………………………………………………..40 000
    Даромади фоизӣ…………………………………………………………………786,67
    Фоизҳо барои қабул…….………………………………………………………413,33

    • Фарз кардем, ки  «Прима» дар вақти расидани мўҳлат аз пардохти васиқа даст кашид. Инъикоси васиқаи радшуда дар баҳисобгирӣ:

    29.09.       Ҳисобҳо барои қабул ………………………………………………………41 200
    Васиқаи қабулшуда ……………………………………………………………....40 000
    Фоизҳо барои қабул…. …………………………………………………………..1 200
    Мисоли8. Ширкати “Зоҳир” ба бонк 60 рўз пеш аз санаи пардохт васиқаи 10 000 в.ш. арзиш дошта, ки ба мўҳлати 120 рўз бо меъёри 12% дода шудааст, пешниҳод намуд. Меъёри баҳисобгирии бонк 15%- ро ташкил медиҳад. Ин амалиёт дар баҳисобгирӣ чунин акс меёбад:
    1. пешниҳоди васиқа:
    маблағи пардохт:
    10 000+ (10 000*0,12*120/360) =10 400
    тарҳи меъёри баҳисобгирӣ:              10 200*0,15*60/360=255
    10145         
    дар лаҳзаи пешниҳод:
    Воситаҳои пулӣ……………………………………………………..10 145
    Васиқа барои қабул………………………………………………………10 000
    Даромади фоизӣ……..………………………………………………………145

    • Ҳангоми радшавии васиқа дар санаи пардохт:

    Маблағи қарздории дебитории эътирофшаванда:
    10 145 + (10 000*0,12*60/360)= 10 345
    Ҳисобҳо барои қабул………………………………………………10 345
    Воситаҳои пулӣ….………………………………………………………10 345 

    Кушоиши ахборот дар ҳисоботи молиявӣ
    Дар ҳисоботи молиявӣ бояд моддаҳои зерини қарздории дебиторӣ шарҳ дода шаванд:

    • қарздории дебитории тиҷоратӣ (ҳисобҳо барои қабул);
    • қисмати ҷории қарздории дебитории дарозмуддат;
    • қарздории дебитории ғайр:
    • бунаки пешниҳодгардида (авансы, выданные);
    • андозҳо;
    • ҳаққусаҳм барои қабул;
    • қарздории рафоқати фаръӣ;
    • қарздории ашхоси мансабдор;
    • фоизи ҳисобкардашуда;
    • хароҷоти давраи оянда.

    Дар шарҳия бояд меъёрҳои фоизӣ, мўҳлатҳои пардохтшавии васиқаҳо, навбатнокии пардохтҳо ва дигар хусусиятҳои шартномаҳои қарзӣ кушода шаванд. Махсусан бояд ахборот оиди бузургии қарзҳои чоранопазир, фоизи захирасозӣ, сиёсати баҳисобгирии ширкат нисбати амалиётҳои факторингӣ кушода гардад. 

     

    Адабиёти тавсияшаванда:

    • Международные стандарты финансовой отчетности. Алматы, 2001.
    • Разъяснения Международных стандартов финансовой отчетности. Учебно-справочное пособие. Алматы. 2002. 
    • Финансовый учет. Часть1и  2.  Учебное пособие. Алматы 1999.
    • Финансовый учет. Учебное пособие. Бишкек . 2001.
    • Кыргызские стандарты бухгалтерского учета. Комментарии./ Под ред. Е. Морозовой. – Б: «Ариал-Принт», 2000.-324.
    • Стандарты  бухгалтерского учета, методические рекомендации, Генеральный план счетов: Сборник документов: - Алматы: Раритет, 2000.-320с.
    • Качалин В.В. Финансовый учет и отчетность в соответствии со  стандартами  QAAP. 2-ое изд. перераб. -  М:  Дело, 1998. – 432с.
    • Мюллер Герхард Г. и др. Учет: международная перспектива – 2–е изд. перераб. – М:  Финансы и статистика, 1996. –136г.
    • Матиюс М.Р., Перера М.Х.Б. Теория бухгалтерского учета Пер. с англ. Под ред. Я.В.Соколова  – М: ЮНИТИ, 1999. 663с.
    • Нидлз Б. И др. Принципы бухгалтерского учета (пер. с англ. / Под ред. Я. В. Соколова). 2-е изд. – М: Финансы и статистика. 1997.. – 496с.
    • Хендриксен Э.С., Ван Бреда М.Ф. Теория бухгалтерского учета – М: Финансы и  статистика, 1997
    •  Энтони Р., Рис Дж. Учет: Ситуации и примеры. – М: Финансы и статистика, 1996.
    • Accounting principles /Jack L. Smith, Robert M. Keith William L. Stephens. – 4th ed. – New York – 1993. 1314p.
    • Kieso and Weygandt. Intermediate Accounting. John Wiley &Sons, 1989. ISBN: 0-471-63098-5
    • The development of SEC Accounting. Edited by G.J. Previts. Addison-Wesley, 1981. ISBN: 0-201-05784-0
    • Jan R. Williams. Miller GAAP Guide. Harcourt Brace Professional Publishing, 1996. ISBN: 0-15-601913-2
    • L. Chasteen, R. Flaherty, M. O’Connor. Intermediate Accounting. McGraw-Hill, 1989. ISBN: 0-07-557638-4
    • R. Baker, V. Lembke, T. King. Advanced Financial Accounting. McGraw-Hill, 1989. ISBN: 0-07-003366-8

    Интернет –сайтҳо:
    www.consulting.ru
    www.iasb.org.uk
    www.tasic-bankreform.ru/map.html
    www.icar.ru
    www.buhgalter.kz
    www.fiar.ru
    www.gaap.ru
    www.oba.kg

    Супориш барои худсанҷӣ

    • Ҳисобҳо барои қабул ва қарзҳои шубҳанок

    Маркази инкишофи соҳибкорӣ бизнеси худро 1 ноябри соли 2000 оғоз намуд. Дар зер ахбороти интихобӣ аз байни амалиётҳои солҳои 2000-2001 оварда шудааст:
    2000с.

          • Даромад аз фурўши нақдина 40 000 в.ш.; аз  фурўши қарзӣ  бошад, 120 000 в.ш. – ро ташкил дод.
          •   Марказ  маблағи 60%  фурўши қарзиро гирифт;
      • Марказ бузургии қарзҳои шубҳанокро барои ин сол ба андозаи 2 400 в.ш. баҳо дод. Марказ усули мустақими азҳисоббарории қарзҳои шубҳанокро истифода намебарад;

    2001с.

      • Марказ ҳисоберо ба маблағи 156 в.ш. ҳамчун қарзи чоранопазир аз ҳисоб баровард;
      • Ҷаноби Ҷумъақул  Мирзоев, ки ба марказ 75 в.ш. қарздор буд, муфлис эълон гардид;
      • Аз ҷониби Мирзоев Ҷ. Ба маблағи 75 в.ш. чек қабул гардид;
          • Ҳисобҳои инфиродии дигар ба маблағи 1 268 в.ш. ҳамчун чоранопазир аз ҳисоб бароварда шуданд;
          • Даромад аз фурўши қарзӣ  480 000 в.ш.-ро ташкил дода, 88%-и ҳисобҳо ҳоло пардохт нагардидаанд;

    01.01.-31.12.       Даромад аз фурўши нақдӣ  320 000 в.ш.-ро ташкил дод;

      • Марказ бузургии қарзҳои чоранопазирро барои соли 2001 дар андозаи 8 448в.ш. баҳо медиҳад.

    Талаб карда мешавад:

      • мукотиботи журналиро барои бақайдгирии амалиётҳои дар боло овардашуда тайёр кунед;
      • бақияи ҳисобҳои «Ҳисобҳо барои қабул» ва «Захираи қарзҳои чоранопазир» -ро дар 31 декабри соли  2001 муайян кунед. 

      9. Баҳисобгирии васиқаҳои додашуда
                      Амалиётҳои зеринро дар баҳисобгирии бухгалтерӣ инъикос намоед. 
      а) Аз харидор Зарипов Э. 1 июн васиқаи 12% -и мўҳлаташ 30 рўза ба маблағи 10 000 в.ш. барои пўшонидани қарздории дебитории мавҷуда қабул шуд.
      б)  Васиқа пас аз 30 рўз пардохт гардид.
      в)  Зарипов Э.   аз пардохти васиқа даст кашид.
      г) ба бонк 30 рўз пеш аз пардохт васиқа ба маблағи 5 000 в.ш., ки 9% ва мўҳлаташ 60 рўза аст, дода шуд. Банк онро ҳамчун нақдина бо меъёри баҳисобгирии 12% ба ҳисоб мегирад. Пардохтро аз рўи васиқаи баҳисобгирифташуда инъикос намоед.

      10. Усулҳои бунёди захираи қарзҳои чоранопазир
      Дар солҳои 2001-2002  ширкати  «Мах»  амалиётҳои зеринро гузаронид:
      2001 с.

        1. Хароҷоти қарзҳои шубҳанок ҳамчун  ¾ аз 1% -и фурўши насиявӣ ба маблағи 300 000в.ш. баҳо дода шуданд;
        2.  Мукотиботи маҳкамкунӣ ба амал бароварда шуданд.

      2002 с.
      17.01.   Ба Руслан ба маблағи  652 в.ш. ба тариқи насиявӣ бо шарти  2/10, n/30 мол фурўхта шуд;

        1. Ҳисоби Руслан ҳамчун чоранопазир пас аз якчанд кўшиши гирифтани пул аз ў аз ҳисоб бароварда шуд;
        2. Аз Руслан 250 в.ш., инчунин мактуб оиди он, ки вай қарзи боқимондаро дар давоми 30 рўз пардохт менамояд, гирифта шуд. Ҳисоби ў ба маблағи пурра барқарор карда шуд;
        3. Бақияи қарзи дебиторӣ аз Руслан  гирифта шуд;
        4. Мукотиботи мураккаб оиди азҳисоббарории ҳисобҳои зерин ҳамчун чоранопазир ба амал бароварда шуд: Акмал – 737 в.ш., Зариф – 348 в.ш., Ҳамза – 622 в.ш.;
        5. Хароҷоти қарзҳои шубҳанок барои сол ҳамчун  2/3 аз 1% -и фурўши насиявӣ ба маблағи 420000 в.ш. баҳо дода шуданд.

      Талаб карда мешавад:

      1. Дар китоби асосӣ ҳисобҳои «Захираҳои қарзҳои ҷоранопазир» ва «Хароҷоти қарзҳои шубҳанок»- ро кушоед;
      2. Амалиётҳоро дар журнали асосӣ инъикос намуда, ба ҳисобҳои китоби асосӣ гузаронед;
      3. Бақияи ҳисоби  «Ҳисобҳо барои қабул» дар  31 декабри соли 2002 139 000 в.ш.-ро ташкил менамояд. Нишон диҳед, ки чӣ хел ин ҳисобро ширкат мебарад;
      4. Тасаввур кунед, ки ширкати Мах» қарздории дебиториро аз рўи мўҳлати пардохт тақсим менамояд.  31 декабри  соли 2002 бақияи ҳисоби «Ҳисобҳо барои қабул» 139 000 в.ш.-ро ва бақияи кредитии ҳисоби «Захираҳои қарзҳои чоранопазир» 543 в.ш.-ро тартиб дода, ширкат чунин мешуморад, ки ба маблағи 2 600 в.ш. қарздории дебиторӣ чоранопазир аст.
      5. Аз рўи қарзҳои чоранопазир мукотиботи ислоҳиро ба амал бароред.
      6. Нишон диҳед, ки дар баланси бухгалтерӣ дар санаи 31 декабри соли 2002 қарздории дебиторӣ чӣ тавр акс мегардад. 
      7. Ҳар ду усули захирасозии қарзҳои шубҳанокро мувофиқан истифода баред.

      Дидан карданд: 1499

      Мавзӯъҳои монанд:

      Асоси назариявии фаъолияти аудиторӣ

      Аудити воситаҳои пулӣ

      Аудити баҳисобгирии хароҷотҳои истеҳсолӣ, махсулоти тайёр ва фурўши он

      БУХГАЛТЕРСКИЙ БАЛАНС

      Аудити ташкили баҳисобгирии бухгалтерӣ ва сиёсати баҳисобгирӣ

      Аудити хислатҳои амалиётии ташкилот

      Тарзи тартибдеҳӣ ва пешниҳоди хулосаҳои аудиторӣ

      Хулосаҳои аудиторӣ

      Ҳуҷҷатикунонии аудит ва натиҷаҳои тафтишоти аудиторӣ

      Системаи назорати доҳилӣ ва интихоб

      Коментари дохил карданд:


      Коментарии худро дохил кунед!

      Суммаи ин ададҳоро нависед: