|

Инсон ҳамчун омили субъективии рушди иқтисодиёт

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2015-10-30

Охири асри XIX саноат ҳамчун соҳаи пешбари иқтисодиёт бидуни назардошти омилҳои иҷтимоӣ инкишоф меёфт. Соҳибони корхона тавассути афзудани рӯзи кор аз 16, баъзан то 18 соат мекӯшиданд, ки ҳарчӣ бештар даромад ба даст оранд. Дар бисёр ҳолатҳо истисмори меҳнати занон ва ноболиғон ба чашм мерасид. Дар ҷараёни ҷорӣ намудани техникаи нав кордиҳанда дар бораи коргар фикр намекард, балки коргар бояд ба шароити нав мутобиқ мешуд, яъне манфиатҳои ӯ пурра инкор мегаштанд. Вазъият фақат охири асри XIX ва ибтидои асри XX тағйир ёфт. Сармоядорон маҷбур шуданд, захираҳои нави вусъати самараноки меҳнатро ҷустуҷӯ намоянд. Ба туфайли кашфи он, ки шуурнокӣ, фарҳанг ва имкониятҳои шахсии коргар омили муҳими истеҳсолот мебошанд, кордиҳандагон водор гаштанд, ки ба омилҳои иҷтимоии ташкили меҳнат рӯй оваранд. Ин ҳолат барои рушди соҳаи махсуси ҷомеашиносӣ – ҷанбаҳои иҷтимоии меҳнат такони бузург бахшид. Ҷанбаҳои иҷтимоии меҳнат диққати асосии худро ба таҳқиқи имкониятҳои коргар, шароитҳои амалӣ намудани онҳо, таносуби манфиатҳои шахс ва ҷамъият дар ҷараёни истеҳсолот равона месозанд.
Бори аввал ба захираҳои иҷтимоии меҳнат ташкилотчии истеҳсолот ва олим Ф. Тейлор рӯй оварда буд. Тейлор нафақат ин ғояи муҳимро пешниҳод намуд, балки онро аз нуқтаи назари илмӣ асоснок карда, дар таҷриба санҷида дид. Таҷрибаи Тейлор минбаъд аз ҷониби мутахассисону олимон мавриди омӯзиш қарор ёфта, такмил дода шуд. Оиди ин муаммо олимони рус А. К. Гастев, П. М. Коржентсев, О. А. Ерманский, П. А. Попов низ таҳқиқот бурдаанд. Дар асоси он дар Иттиҳоди Шӯравӣ ҳаракати стахановӣ ба вуҷуд омад. Дар он ҷо ҳавасмандии шахсии коргар дар мадди аввал меистод.
Барои ҷомеашиносӣ мавзӯи вобастагии инсон ва ҷорӣ гаштани технологияҳои ҷадид низ воқеӣ мебошад. Дар тадқиқоти Тейлор ва дигар олимони мавсуф зикр гаштааст, ки дар шароити татбиқи технологияи нав имкониятҳои табиӣ, ҷисмонӣ ва аз ҳама муҳим дараҷаи маълумотнокии коргар бояд ҳатман ба инобат гирифта шаванд. Чунин масъалагузорӣ тақозои замон буд, чунки фақат бо роҳи ҳавасмандгардонӣ самаранокии истеҳсолотро баланд бардоштан имконпазир буд. Олимони рус А. К. Гастев ва П. М. Коржентсев собит сохтанд, ки самаранокии истеҳсолот фақат ба олоту фанни меҳнат вобаста нест. Ташкили меҳнат, маҳорату малака, таҷриба, тайёрии касбии коргарон омилҳои муҳими субъективии раванди истеҳсолот мебошанд. Солҳои 20-уми асри ХХ бо ташаббуси онҳо ҳаракати ташкили илмии меҳнат (ТИМ) тавлид шуд.
ТИМ се зинаро дарбар мегирад.
Зинаи якум аз коркард ва асоснок намудани шаклу усулҳои оқилонаи ташкили меҳнат иборат аст. Дар ин зина масъалаи таъмини шароитҳо дар ҷои кор: ҷобаҷогузории ашёи хом, асбобу анҷом, олоти меҳнат, тартиби кор, вақти танаффус ва ғайра ҳал карда мешавад.
Зинаи дуюм таҷдиди фаъолияти бригада, устохонаю бастҳо мебошад. Дар ин зина, ҳамчунин, ба тақсими меҳнат диққат дода мешавад.
Зинаи сеюм ба таври оқилона ташкил намудани ҷараёни истеҳсолот дар завод, фабрика, фирма, тресту дигар субъектҳои хоҷагидорӣ, инчунин, масъалаҳои таъминот бо ашёи хом, ба харҷҳои зиёдатӣ ва танаффуси беасоси сехҳо роҳ надодан ва ғайраро ҳаматарафа дарбар мегирад.
Дар адабиёти муосир ду тарзи муносибат ба ҷанбаҳои иҷтимоии меҳнат нишон дода шудааст: а) техногароӣ; б) антропогароӣ.
Дар ТИМ баланд бардоштани самараи омилҳои биологӣ, равонии инсон низ мақоми хоса дорад. Масъалаҳои тозагии экологии истеҳсолот, мавҷудияти шароитҳои санитарию гигиенӣ, шароити истироҳат, таъмини хӯрок, муомилаи роҳбарон, дар маҷмӯъ омилҳои биопсихоиҷтимоии  раванди истеҳсолотро фаро мегирад.

Дидан карданд: 2285

Мавзӯъҳои монанд:

Тарзи таҳлил ва тафсири ахбору иттилооти бадастомада

Усул ва равишҳои ҷамъоварии ахбори иҷтимоӣ

Барномаи тадқиқоти иҷтимоӣ

Тадқиқоти иҷтимоӣ ва шаклҳои он

Тадқиқоти мушаххаси иҷтимоӣ

Ташкилотҳои байналхалқии исломӣ

Хусусияти хоси дини ислом ҳамчун институти иҷтимоӣ

Ташаккули дин ҳамчун институти иҷтимоӣ

Симои иҷтимоию сиёсӣ ва фарҳангии корманд

Инсон ҳамчун омили субъективии рушди иқтисодиёт

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: