|

Фарҳанг ҳамчун объекти маърифати ҷомеашиносӣ

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2015-10-30

Фарҳанг дар забони тоҷикӣ дорои муродифҳои маданият ва одоб мебошад. Он калимаи қадимаи тоҷикӣ буда, аз ду таркиб «фар» – шукӯҳу ҷалол, партав ва «ҳанг» қудрату маърифат иборат буда, якҷоя маънои шаъну шукӯҳи маърифатро дорад. Истилоҳи маданият (решааш аз вожаи арабии мадина – шаҳр бармеояд) бошад, маънии шаҳрӣ, шаҳрнишин, шаҳрдориро ифода мекунад.
Фарҳанг дар якчанд забонҳои олам бо истилоҳи «култура» истифода мешавад, ки аз вожаи лотинӣ буда, маънояш «коркарди замин» аст. Дар ибтидо ҳамаи тағйиротеро, ки дар табиат зери таъсири инсон ба вуҷуд меомад, «култура» меномиданд. Мафҳуми маданигардонӣ маҳз аз ҳамин ҷо сар мезанад.
Минбаъд мафҳуми фарҳанг маънои умумӣ пайдо намуда, ҳамаи офаридаҳои одамонро ифода мекард. Аз ин нуқтаи назар фарҳанг ҳамчун  «табиати дуюм», олами офаридаҳои инсон, ки болои табиати аввал бунёд мегардад, фаҳмида мешавад. Фарҳанг маҳсули фаъолияти созандаи инсон, истеҳсолоти моддӣ ва маънавии ҷамъият мебошад.
Дар ҷомеашиносӣ зери мафҳуми «фарҳанг» маҷмӯи восита, тарз, шакл, намунаҳои ҳамкории одамон бо муҳити зист, ки бо мақсади нигаҳдории тартиботи муайяни фаъолияту муошират дар рафти ҳаёти якҷоя эҷод мегардад, фаҳмида мешавад. Ба маънои маҳдуд бошад, фарҳанг низоми арзишҳо, эътиқод, намунаву меъёри рафторҳоро, ки хоси гурӯҳи муайянест, ифода менамояд. Фарҳанг воситаи муҳими ҳамкориҳои одамон буда, барои зисти якҷоя, нигаҳдории ваҳдату томияти онҳо ва ҳамкориҳо бо дигар иттиҳодияҳо ёрӣ мерасонад.
Ҷомеашиносӣ фарҳангро ҳамчун падидаи ниҳоят мураккабу зинда, тараққиёбанда, табиати иҷтимоидошта меомӯзонад.
Фарҳанг дар муносибатҳои иҷтимоӣ акс ёфта, барои бунёд, маърифат, ҳифзу интиқол ва интишори неъматҳои ҷамъиятӣ, ғояҳову арзишҳо нигаронида, дар шароити гуногуни иҷтимоӣ ҳамкорӣ ва ҳусни тафоҳуми  одамонро фароҳам меоварад.
Дар масъалаҳои фарҳанг объекти тадқиқи ҷомеашиносӣ шакл ва роҳҳои бунёд, паҳншавӣ ва аз насл ба насл гузаштани арзишҳои фарҳангӣ, маҷрои барқароргардонӣ ва тағйирёбандаи ҳаёти фарҳанг, омилҳои иҷтимоӣ ва механизми онҳо мебошад. Ҳар як иттиҳоди муайян (тамаддун, давлат, халқ ва амсоли инҳо) дар тӯли мавҷудияти дуру дароз фарҳанги волои хешро бунёд месозад. Арзишҳои фарҳангӣ тамоми ҳаёти онҳоро ҳамроҳӣ карда, аз як насл ба насли дигар мегузаранд. Ҳар як насл барои рушду нумӯи фарҳанги хеш ҳисса мегузорад. Дар давоми раванди таърихӣ фарҳангҳо ғанӣ гашта, зиёда аз ин фарҳангҳои нав бунёд мешаванд. Аз ин ҷо, дар назди ҷомеашиносон муаммои хеле муҳими муайян намудани умумиятҳои фарҳангӣ меистад. Масалан, олими амрикоӣ Ҷ. Мердок аз рӯи миқдор 60 унсури умумияти фарҳангиро, ки хоси кулли ҷамъиятҳост, аз ҷумла забон, дин, рамз, олотҳои меҳнат, расму ойин, анъана, тӯҳфасупорӣ, ҷавоҳироти ороишӣ, либоспӯшӣ, тарзи зист ва ғайраро муайян кардааст. Вазифаи муҳими ҷомеашиносӣ аз ҷониби мардум ба дигар фарҳангҳо баҳо додан аст. Одамон бештар ба фарҳангҳои ғайр тавассути фарҳанги хеш баҳо медиҳанд. Дар бисёр маврид субъектҳои фарҳанг дин, забон, тарзи зисти хешро ба дигарон бор карданӣ мешаванд. Чунин муносибат дар ҷомеашиносӣ этносентризм номида мешавад.
Ба этносентризм бошад, релятивизми фарҳанг муқобил меистад, ки асолату махсусияти фарҳанги алоҳидаро ба дараҷаи мутлақ мебардорад. Тибқи он ҳар фарҳангро фақат дар доираву чаҳорчӯбаи худаш фаҳмидан мумкин аст. Аз назари релятивистон гӯё ҳар як фарҳанг танҳо дар заминаи имкониятҳои дохилии худ бидуни таъсири беруна тараққӣ мекунад. Ин ақида билкул хато аст. Дар асл бошад, ягон фарҳанг бидуни таъсири дигар маданиятҳо ва тамаддуну арзишҳои умумибашарӣ ба таври боистанӣ, самаранок тараққӣ карда наметавонад.

Дидан карданд: 3562

Мавзӯъҳои монанд:

Тарзи таҳлил ва тафсири ахбору иттилооти бадастомада

Усул ва равишҳои ҷамъоварии ахбори иҷтимоӣ

Барномаи тадқиқоти иҷтимоӣ

Тадқиқоти иҷтимоӣ ва шаклҳои он

Тадқиқоти мушаххаси иҷтимоӣ

Ташкилотҳои байналхалқии исломӣ

Хусусияти хоси дини ислом ҳамчун институти иҷтимоӣ

Ташаккули дин ҳамчун институти иҷтимоӣ

Симои иҷтимоию сиёсӣ ва фарҳангии корманд

Инсон ҳамчун омили субъективии рушди иқтисодиёт

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: