|

Мафҳуми ҷамъият ва низом

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2015-10-30

Таърифи «ҷамъият» аз масъалаҳои муҳими ҷомеашиносӣ буда, дар тӯли таърих яке аз масоили муҳим маҳсуб меёбад. Ҷамъият чист ва манбаи инкишофи онро чӣ ташкил медиҳад? Ин суолест, ки дар тӯли таърихи дуру дароз диққати кулли ҷомеашиносонро ба худ ҷалб намудааст.
Фаҳмиши мафҳуми ҷамъият аз мавқеи ҷомеашиносӣ нисбат ба дигар фанҳои ин соҳа фарқ мекунад. Яке аз асосгузорони ин таълимот Э. Дюркгейм ҷомеаро чун воқеияти маънавии фақулфардии ба тасаввуроти ҷамоа асосёфта баррасӣ менамояд. Ба ақидаи ҷомеашиноси олмонӣ М. Вебер бошад, ҷамъият ҳамкории одамон буда, дар заминаи муносибатҳои иҷтимоӣ тарафайни онҳо ба вуҷуд меояд. Ҷомеашиноси маъруфи амрикоӣ Т. Парсонс ҷамъиятро чун низоми муносибатҳои одамон тавсиф кардааст. Дар раванди ин муносибатҳо меъёру арзиш омили ҳалкунанда маҳсуб меёбанд. Ба ақидаи К. Маркс ҷамъият маҷмӯи муносибатҳои таърихан инкишофёфтаи байни одамон аст, ки дар раванди фаъолияти муштарак ташаккул меёбад.
Дар ин тавсифҳо кулли муаллифон ҷамъиятро ҳамчун низоми том ва мураккаби иҷтимоӣ, ки байни унсурҳои он робитаҳои ногусастанӣ мавҷуданд, эътироф намудаанд. Чунин муносибатро дар ҷомеашиносӣ муносибати низомӣ меноманд. Вазифаи асосии ин шарт иборат аз он аст, ки ақидаҳои гуногунро оид ба ҷамъият ба ҳам пайваста, назарияи ягонаи иҷтимоӣ ба вуҷуд оваранд. Азбаски ҷомеаи инсонӣ низоми аз ҳама мураккаб аст, барои онро дарк намудан, мушкилоти иҷтимоиро ҳаллу фасл намудан шарти муносибати низомӣ ёрӣ мерасонад.
Ҳангоми омӯхтани ин мавзӯъ ба дарки мафҳумҳои зерин бояд диққат дод:
1. Низом (система) воҳиди ягонаест, ки аз унсурҳои зиёд ва гуногуни бо ҳам алоқаманд иборат аст. Табиати дохилӣ, мазмуни ҳар гуна низоми том, бунёди онро маҷмӯи унсурҳо ташкил менамояд.
2. Низомии иҷтимоӣ воҳиди томест, ки унсури асосиашро одамон, робитаҳои тарафайн, ҳамкорӣ ва муносибатҳои онҳо ташкил медиҳанд. Ин робита, муносибат ва ҳамкориҳо хислати доимии такрористеҳсолшавӣ дошта, аз насл ба насл интиқол дода мешавад.
3. Робитаҳои иҷтимоӣ маҷмӯи омилҳоеанд, ки фаъолияти муштараки одамонро дар умумиятҳо ва вақти амиқ барои ба даст даровардани ин ё он мақсад мусоидат менамоянд. Алоқаҳои иҷтимоӣ, новобаста аз майлу хоҳиши одамон, ба таври воқеӣ мавҷуданд. Ташаккули ин робитаҳо аз шароитҳое, ки одамон зиндагӣ ва фаъолият менамоянд, бармеоянд.
4. Ҳамкории иҷтимоӣ равандест, ки фаъолияти одамон ва таъсири мутақобилаи онҳоро фаро мегирад. Механизми ҳамкории иҷтимоӣ, пеш аз ҳама, фаъолияти фардҳост,  ки ин ё он амалро иҷро мекунанд, тағйиротест, ки дар умумиятҳо ё ҷомеа ба вуҷуд меоянд ва таъсири онро ба фард ва фардро ба ин тағйирот дарбар мегиранд. Ҳамкориҳо барои ташаккули муносибатҳои нави иҷтимоӣ замина мегузоранд.
5. Муносибатҳои иҷтимоӣ алоқамандии нисбатан устувори байни фардҳо ва гурӯҳҳои иҷтимоӣ мебошанд.
Ҷамъият аз маҷмӯи одамон, муносибат ва ҳамкорӣ, ҳамдастии иҷтимоии онҳо ба вуҷуд меояд. Вале ҷомеа маҷмӯи оддии муносибатҳо набуда, балки низоми ягонаву воҳид, сифатан наву махсус аст. Муносибат ва ҳамкориҳо хусусияти фавқулфардӣ доранд, яъне ҷамъият ҷавҳари мустақилест, ки нисбати одамон муқаддам аст. Ҳар як фарде, ки таваллуд меёбад, ба сохтори муайяни робитаву муносибатҳо дучор омада, дар раванди иҷтимоигароӣ ба он ворид мегардад.
Дар ҷомеа муносибатҳои гуногун вуҷуд доранд, аз ҷумлаи муҳимтарини онҳо робитаҳои ба истилоҳ координатсионӣ (аз калимаи лотинии мутобиқ омадан) ва субординатсионӣ (аз калимаи лотинии ба тартиб овардан) мебошад. Координатсия созгорӣ, ҳамоҳангии унсурҳо, вобастагии тарафайни онҳо буда, ягонагиву ваҳдати низомро ба вуҷуд меоварад. Субординатсия бошад, дар луғати русӣ-тоҷикӣ ба маънии «мартабот» омада, тобеияти унсурҳоро ба якдигар, ки дар низоми воҳид мақому мавқеъҳои гуногун доранд, ифода менамояд.
Ҳамин тариқ, ҷомеа низоми томи сифатан махсусест, ки ягонто аз унсурҳояш он хислатро надоранд. Низоми иҷтимоӣ ба туфайли хусусияти ваҳдатгароӣ нисбат ба кулли унсурҳои созандааш мустақилият ва тарзи инкишофи махсус ба даст меоварад.

Дидан карданд: 3806

Мавзӯъҳои монанд:

Тарзи таҳлил ва тафсири ахбору иттилооти бадастомада

Усул ва равишҳои ҷамъоварии ахбори иҷтимоӣ

Барномаи тадқиқоти иҷтимоӣ

Тадқиқоти иҷтимоӣ ва шаклҳои он

Тадқиқоти мушаххаси иҷтимоӣ

Ташкилотҳои байналхалқии исломӣ

Хусусияти хоси дини ислом ҳамчун институти иҷтимоӣ

Ташаккули дин ҳамчун институти иҷтимоӣ

Симои иҷтимоию сиёсӣ ва фарҳангии корманд

Инсон ҳамчун омили субъективии рушди иқтисодиёт

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: