|

Ақидаҳои иҷтимоии мутафаккирони халқи тоҷик

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2015-10-30

Дар баъзе адабиёти иҷтимоӣ-сиёсӣ, фалсафии хориҷӣ нақши афкори иҷтимоии халқҳои Осиёи Марказӣ дар ташаккул ва рушди таълимоти иҷтимоию сиёсии умумибашарӣ сарфи назар карда шудаанд. Чунин муносибатро олимони тоҷик, ба монанди академикҳо Б. Ғафуров, М. Баҳоваддинов, М. Осимӣ, М. Диноршоев, профессорон А. Турсунов, М. Раҷабов, К. Олимов ва дигарон зери танқид гирифтанд. Онҳо ва боз як қатор олимони дигари тоҷик дар асарҳои илмии хеш афкори иҷтимоии халқи тоҷикро тадқиқ намуда, нақши онро дар ташаккули ҷомеашиносии умумибаширӣ муайян намуданд.
Афкори иҷтимоии ниёгони мо аз Авесто сарчашма мегирад. Дар ин асари энсиклопедӣ баробари расму ойинҳои дини зардуштия, маълумот оиди таърих, адабиёт, тиб, кимиё, фалсафа, ситорашиносӣ масъалаҳои иҷтимоӣ низ ба назар мерасанд.
Инъикоси масъалаҳои ба табақаҳо ҷудо шудани ҷомеа, меҳнат ва муносибатҳои меҳнатӣ, вобастагӣ ва робитаҳои тарафайни одамон, пайдоиши меҳнати барзгар ва дигарҳо муғчаҳои ибтидоии афкори иҷтимоии тоҷикон дар давраи бостон буд. Дар ин бора академик М. Диноршоев  чунин зикр  мекунад: «Яке аз сабабҳои дар давоми 1500 сол ба дини Зардуштия эътиқод намудани эронинажодҳо аз нуқтаи иҷтимоӣ, яъне ҷавобгӯи ниёзҳо ва дархостҳои ҷомеа будани он мебошад».
Яке аз ҳамин гуна нуктаи муҳим тарғибу талқини меҳнат ва аҳли заҳмат аст. Зардуштия дастур медиҳад, ки барои касоне, ки дар ин замин ҳайвон мепарваранд, баҳри тан ва зиндагии худ деҳоти Маздоясноиро  хароб ва ғорат намекунанд, барои онҳо ҳаёти озодонаро таъмин бояд кард.
Ақидаҳои иҷтимоию сиёсӣ, идеалҳои озодӣ, адлу инсоф, баробарӣ ва дигар арзишҳои иҷтимоӣ дар таълимоти маздакия, монавия низ хеле назаррасанд.
Таълимоти иҷтимоии мутафаккирони халқи тоҷик дар асрҳои миёна низ хеле диққатҷалбкунанда аст. Барҷастатарин намояндагони онҳо Абӯнаср Форобӣ, Ибни Сино, Низомулмулк, Насириддин Тӯсӣ, Ҷалолиддини Давонӣ, Аҳмади Дониш ва дигарон мебошанд. Онҳо дар ҳикмати амалиашон сохти идеалии ҷамъиятӣ ва давлатӣ, таълимоти хаёлии иҷтимоии худро ба таври мукаммал ба вуҷуд овардаанд. Мутафаккирон тарзи ташаккул ва бунёди ҷамъиятҳои иҷтимоӣ ва роҳҳои идоракунии онҳоро нишон додаанд.
Форобӣ дар асараш «Ақидаи аҳли мадинаи фозила» чунин менависад: «Инсон аз рӯи табиат мавҷудоти ҷамъиятӣ коллективона буда, бе дигар одамон зиндагӣ карда наметавонад, зеро барои қонеъ гардонидани талаботи худ маҷбур аст, аз дигарон мадад пурсад. Бо ибораи .дигар, талаботи ҳаёти инсон дар ӯ ҳисси коллективият ва ниёзмандиро ба муомилаву муносибат ба вуҷуд меоварад».
Ҷамъияти инсониро Форобӣ ба комил ва нокомил тақсим мекунад. Ҷамъияти комилро ӯ аз мадинаи бузург, миёна ва хурд иборат медонад.  Таълимоти иҷтимоии Форобӣ дар асрҳои минбаъда дар осори Ибни Сино, Низомулмулк, Насириддин Тӯсӣ, Ибни Халдун, Ҷалолиддини Давонӣ, Аҳмади Дониш инкишоф ёфтааст.
Мутафаккирони тоҷик дар таълимоти худ баробари бисёр мавзӯъҳои муҳими иҷтимоӣ роҷеъ ба ҷомеаи ормонӣ ақидаҳои пурқимат баён кардаанд, дар ин ё он шакл эътироз ва норозигии табақаҳои гуногун аз тартиботи ноодилонаи он давраҳо низ инъикос ёфтаанд.

Саволҳо барои санҷиши дониш
  1. Асосгузори илми ҷомеашиносӣ кист?
  2. Кадом заминаҳо дар пайдоиши ҷомеашиносӣ мусоидат намудаанд?
  3. Ба ақидаи О. Конт рушди ақлонии инсоният аз чанд зина иборат аст?
  4. Таълимоти О. Конт, Вебер, Спенсер аз ҷомеашиносии К. Маркс ва Ф. Энгелс чӣ фарқ дорад?
  5. Асари «Курси позитивии фалсафа» ба қалами кӣ тааллуқ дорад?
  6. Зинаҳои асосии рушди ҷомеашиносӣ дар ИМА, Русия ва Тоҷикистон кадомҳоянд?
  7. Оё мутафаккирони тоҷик доир ба инсон ва ҷомеа асарҳои махсус навиштаанд?

Дидан карданд: 3632

Мавзӯъҳои монанд:

Тарзи таҳлил ва тафсири ахбору иттилооти бадастомада

Усул ва равишҳои ҷамъоварии ахбори иҷтимоӣ

Барномаи тадқиқоти иҷтимоӣ

Тадқиқоти иҷтимоӣ ва шаклҳои он

Тадқиқоти мушаххаси иҷтимоӣ

Ташкилотҳои байналхалқии исломӣ

Хусусияти хоси дини ислом ҳамчун институти иҷтимоӣ

Ташаккули дин ҳамчун институти иҷтимоӣ

Симои иҷтимоию сиёсӣ ва фарҳангии корманд

Инсон ҳамчун омили субъективии рушди иқтисодиёт

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: