|

Огюст Конт – асосгузори илми сотсиология

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2015-10-30

Омӯзиши таърихи ташаккул ва рушди ҷомеашиносӣ тасаввуроти моро оиди ин фан боз ҳам ғанитар мегардонад. Табиист, ки суол пайдо мешавад: ҷомеашиносӣ кай ва дар кадом шароит пайдо шуд, кадом ҳодисаҳо ба ин раванд такон бахшиданд? 
Мо ба ин суол қисман ҷавоб додем. Вале ин кифоя нест, зеро фақат ибтидои қарни XIX ҷомеашиносӣ чун илм муаррифӣ гашт, аммо ақидаҳои гуногун оиди ҳаёти иҷтимоӣ то ин давр низ мавҷуд буданд ва бе донистани  ин ақоид тассавуроти мо оиди ин фан нопурра мемонад.
Ақидаҳои гуногун оид ба ҳаёти иҷтимоӣ ҳанӯз дар таълимоти мутафаккирони давраи антиқа ба назар мерасанд. Асрҳои IV ва III пеш аз милод Афлотун дар асарҳояш «Қонунҳо», «Дар бораи давлат», Арасту дар китоби худ «Сиёсат» ақидаҳои ҷолиби иҷтимоӣ баён намудаанд. Онҳо кӯшидаанд, табиати ҳаёти ҷамъиятро нафақат аз нуқтаи назари гузашта,  балки оянда ҳам дарк кунанд.
Афлотун намунаи сохти ҳаёти иҷтимоию сиёсии ҷамъият – давлати хаёлиеро аз худ боқӣ гузошт, ки ба нобаробарии ибтидоии одамон асос ёфта, аз ҷониби файласуфҳо идора мешавад.
Аз замони Эҳё сар карда унсурҳои «фалсафаи таърих» (ин мафҳумро аввал Волтер истифода кардааст) ташаккул меёбанд, ки онҳо табиатан дунявӣ буда, тасвири ҳамаҷонибаи таърихи маданияти инсонро дар назар доштанд. Мутафаккирони давр кӯшидаанд, то ҷараёни таърихро аз диду шароити табиӣ ва табиати худи инсон мавриди шарҳу эзоҳ қарор диҳанд.
Дар замони Нав бошад, ақидаҳои иҷтимоӣ дар осори М. Макиавелли, Ж. Руссо, Т. Гоббс, Н. Кузанӣ мақоми баланд ёфтанд. Онҳо ҳодисаҳои иҷтимоиро асосан аз нуқтаи назари инсонпарварӣ ва маърифатдӯстӣ  баррасӣ намудаанд. Ақидаҳои иҷтимоии замони Нав унсур ва заминаҳои  аввалини ташаккули илми ҷомеашиносӣ маҳсуб меёбанд.
Далелҳо шаҳодат медиҳанд, ки ҷомеашиносӣ ҳамчун соҳаи махсуси илм солҳои 40-уми асри Х1Х ба вуҷуд омадааст. О. Конт дар асараш «Курси позитивии фалсафа» бори аввал мафҳуми «сотсиология»-ро истифода карда, вазифаи ба таври илмӣ омӯхтани ҷамъиятро ба миён гузоштааст, ки ин ибтидои пайдоиши фанни ҷомеашиносӣ маҳсуб меёбад.  
О. Конт дар асоси кадом далелҳо арзи вуҷуд намудани ин фанро эълом дошт? Дар системаи таълимоти О. Конт се зинаи тараққиёти ақлонии инсоният нишон дода шудааст: теологӣ (худошиносӣ); метафизикӣ (фалсафӣ),  позитивӣ (мусбат, илмӣ).
Дар зинаи теологӣ (худошиносӣ) инсон кулли ҳодисоти оламро ба тарзи тассавуроти динӣ баён намуда, решаҳои онро дар таъсири қувваҳои фавқуттабиӣ мебинад.
Дар зинаи метафизикӣ (фалсафӣ) бошад, инсон мекӯшад, ҳодисоти ҷомеаро тавассути моҳият, сабабу натиҷа ва дигар мафҳумҳои фалсафӣ баён намояд.
Зинаи инкишофи ақлонии инсониятро О. Конт позитивӣ, яъне мусбат ё илмӣ меномад. Дар ин зинаи инкишоф одамон аз маънидоди муҷарраду умумии моҳияту сабабият даст кашида, бештар ба мушоҳида ва дарки амиқи  робитаҳои тарафайни ҳодиса диққат медиҳанд.
Гузариш аз як дараҷаи маърифати олам ба дигараш дар як вақт сурат нагирифта, он зина ба зина ба амал меояд ва дар ин ҷо шарти гузариш аз содда ба мураккаб амал менамояд. Объекти маърифат ҳарчӣ қадар оддӣ бошад, донишҳои илмӣ (позитивӣ) ҳамон андоза зудтар ба даст меоянд. Аз ин рӯ, донишҳои илмӣ аввал дар риёзиёт, физика, ситорашиносӣ, кимиё ва баъд дар биология ҷорӣ гаштааст.
Ҷомеашиноcӣ қуллаи баланди дониши илмӣ (позитивӣ) мебошад. Омили дигаре, ки ба ақидаи О. Конт барои ташаккули фанни ҷомеашиносӣ сабаб шудааст, қонуни кашфнамудаи ӯ дар бораи тақсимот ва кооператсияи меҳнат мебошад. Ин омил аз нуқтаи назари таърих аҳамияти хоса дорад, зеро маҳз дар натиҷаи он гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва касбӣ пайдо шуда, гуногунрангии ҷомеа меафзояд ва дараҷаи некӯаҳволии халқ боло меравад. Баробари ин, ба ақидаи О. Конт маҳз ин тағйирот пояҳои ҷомеаи ибтидоиро такон дода, сабабгори қишрбандии ҷомеа (бою камбағал, сармоядору ғулом) мегардад. Ҳиссиёти иҷтимоӣ фақат одамони ҳамкасбро ба ҳам меорад, сабаби ба вуҷуд омадани манфиатҳои корпоративӣ  мегардад.
О. Конт дар таълимоти хеш ҷомеашиносиро ба ду қисм ҷудо менамояд: оморӣ ва мутаҳаррик, яъне динамикӣ
Ҷомеашиносии оморӣ (аз калимаи лотинии «доимӣ») шароит ва қонунҳои фаъолияти низоми иҷтимоиро меомӯзонад. Ин қисм  институтҳои иҷтимоӣ, аз ҷумла оила, дин ва ғайраро аз нуқтаи назари вазифаҳои иҷтимоӣ ва мақоми онҳо дар таъмини ваҳдату якдилии ҷомеа баррасӣ менамояд.
Ҷомеашиносии мутаҳаррик (аз калимаи лотинии динамика, яъне  серҳаракат) назарияи пешрафти иҷтимоиро, ки асосаш инкишофи маънавӣ ва ақлонии инсон аст, дарбар мегирад.

Дидан карданд: 5462

Мавзӯъҳои монанд:

Тарзи таҳлил ва тафсири ахбору иттилооти бадастомада

Усул ва равишҳои ҷамъоварии ахбори иҷтимоӣ

Барномаи тадқиқоти иҷтимоӣ

Тадқиқоти иҷтимоӣ ва шаклҳои он

Тадқиқоти мушаххаси иҷтимоӣ

Ташкилотҳои байналхалқии исломӣ

Хусусияти хоси дини ислом ҳамчун институти иҷтимоӣ

Ташаккули дин ҳамчун институти иҷтимоӣ

Симои иҷтимоию сиёсӣ ва фарҳангии корманд

Инсон ҳамчун омили субъективии рушди иқтисодиёт

Коментари дохил карданд:

Каментарй дохил кард: меъерхои ичтимои рафтор дар
Санаи дохилгардида: 2018-12-04

чомеаи ибтидои ва муосир


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: