|

Заминаҳои иҷтимоӣ, назариявӣ ва табиӣ-илмии пайдоиши ҷомеашиносӣ

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2015-10-30

Ҷомеашиносӣ ҳамчун илм солҳои 40-уми асри Х1Х ба вуҷуд омадааст. Он солҳо даврони хеле ноороми таърихӣ буданд. Шӯриши бофандагони Лион дар Фаронса, бофандагони Силезия дар Олмон, ҳаракати чартистӣ дар Инглистон ва баъдтар соли 1848 инқилоб дар Фаронса далелҳои ҳолати бӯҳронии ҳаёти иҷтимоӣ, сиёсию иқтисодии он давр мебошанд.        
Одатан дар давраҳои ноороми таърих ва дигаргуниҳои босуръат, ки дар ҳаёти одамон ба амал меояд, талабот нисбат ба донишҳое, ки раванди ояндаи ҷомеаро пешгӯӣ менамояд, меафзояд. Одамон ба саволҳои ҷамъият дар кадом самт ҳаракат дорад, кадом арзишҳои иҷтимоиро пазируфтан лозим, мақоми худро дар  ин  раванд чӣ гуна бояд дарёфт кард, мехоҳанд, ҷавоб ёбанд.
Аз таърих маълум аст, ки асосгузорони таълимоти марксистӣ Карл Маркс ва Фридрих Энгелс фаъолияти хешро маҳз ҳамон солҳо оғоз намудаанд. Онҳо ба анъанаҳои ратсионалистии фалсафаи классикии немис ва таҷрибаи сиёсӣ, иштироки хеш дар ҳаракатҳои инқилобӣ такя намуда, ҳалли масъалаҳои иҷтимоиро дар доираи сотсиализми илмӣ, ки санги маҳаки онро назарияи инқилоби сотсиолистӣ ташкил медод, кор карда баромадаанд.
Гурӯҳи дигари олимон О. Конт, Г. Спенсер, М. Вебер роҳи ислоҳоти ҳаёти иҷтимоии ҷомеаро пеша намуданд. Онҳо ҷонибдори роҳи осоиштаи ҷанги шаҳрвандӣ меомад, онҳо дар бораи бартараф намудани бӯҳрони Аврупо, барқарор кардани ҳамдигарфаҳмӣ, якдилӣ ва ваҳдати гурӯҳҳои  гуногуни иҷтимоӣ фикр мекарданд. Ҷомеашиносӣ, ба ақидаи онҳо, ҳамон  фишанге буд, ки тавассути он ҷамъият ва ҳодисоти вайро таҳлил намуда, оиди ислоҳоташ тавсияҳо матраҳ карда мешаванд. Асоси илмии ислоҳотро ба ақидаи онҳо  усули «позитивӣ» ташкил дода метавонад.
Солҳои 30–40-уми қарни Х1Х дар соҳаи фанҳои табиатшиносӣ як қатор назарияҳою кашфиётҳои нав ба вуҷуд омаданд. Дар он давр ба сафи пеши рушд фанҳои физика, кимиё ва биология баромаданд. Кашфи сохти ҳуҷайра, қонуни бақо ва табдилёбии нерӯ, назарияи таҳаввулотии намудҳои Ч. Дарвин, аз ҷумлаи кашфиёти бузурги он замон буданд. К. Маркс ва Ф. Энгелс ин кашфиётро ҳамчун заминаи илмӣ-табиӣ барои бунёди назарияи материализми диалектикӣ ва таърихии худ истифода карданд. Барои О. Конт, Г. Спенсер, Э. Дюркгейм бошад, ин кашфиёт ҳамчун замина дар эҷоди илми ҷомеашиносӣ, назарияи органикии рушди ҷомеа, ки ба шартҳои биология такя менамуд, хидмат карданд.
Барои ташаккули ҷомеашиносӣ фақат заминаҳои иҷтимоӣ, илмӣ-табиӣ кифоя набуданд. Баробари ин, ташаккул ва рушди ҷомеашиносӣ ба маводи таҷрибавӣ, усулҳои самараноки тадқиқоти иҷтимоӣ ниёзманд буданд. Услубшиносӣ ва усулиёти тадқиқоти амиқи ҷомеашиносӣ дар зинаҳои аввал аз ҷониби олимони табиатшинос кор карда шуданд. Масалан, ҳанӯз дар асрҳои XVII–XVIII аз ҷониби олимон Ҷон Граунт ва Эдмунд Галлей усули миқдории тадқиқи равандҳои ҳаёти иҷтимоӣ эҷод шуда буд. Ҷ. Граунт соли 1662 ин усулро дар таҳлили сатҳи фавти аҳолии ҷомеа  истифода бурдааст. Усули миқдорӣ, ҳамчунин, дар кори физик ва риёзидони номвар Лаплас «Очеркҳои фалсафӣ дар бораи эҳтимолият», ки вазъи мутаҳаррики ҷойгиршавии аҳолиро баррасӣ менамояд, истифода шудааст. Ҳодисаҳои ибтидои асри XIX ба тадқиқоти таҷрибавии  ҷомеашиносӣ такони бузург бахшид. Рушди босуръати ҳаёти ҷомеаи ибтидои асри XIX, шаҳришавии (урбанизатсия) ҳаёти аҳолӣ талаботро ба ин тадқиқот дучанду сечанд афзуд.

Дидан карданд: 2529

Мавзӯъҳои монанд:

Тарзи таҳлил ва тафсири ахбору иттилооти бадастомада

Усул ва равишҳои ҷамъоварии ахбори иҷтимоӣ

Барномаи тадқиқоти иҷтимоӣ

Тадқиқоти иҷтимоӣ ва шаклҳои он

Тадқиқоти мушаххаси иҷтимоӣ

Ташкилотҳои байналхалқии исломӣ

Хусусияти хоси дини ислом ҳамчун институти иҷтимоӣ

Ташаккули дин ҳамчун институти иҷтимоӣ

Симои иҷтимоию сиёсӣ ва фарҳангии корманд

Инсон ҳамчун омили субъективии рушди иқтисодиёт

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: