|

Сиёсати иқтисодии давлат, шакл ва мақсади он дар шароити бозор (ДАВЛАТ ВА БОЗОР: МАСОИЛИ ТАНЗИМИ ИҚТИСОД)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-10-30

Қисмати гузашта ва ҳозираи иқтисод, доираи амалиёт мақсаду вазифа, тарз ва услуби инкишофу таҳаввули он якоҳанг набуда, зери нуфузи субъектҳои асосии он одамон, давлат, корхонаҳо ботадриҷ такмил ва густариш меёбад. Дар ин халқа таъсири давлат дар чеҳраи (шахсияти) ҳукумат нисбатан бузург буда, самт ва тамоюли пешрафт, рушду нумӯъ, мақсаду вазифа, тактика ва стратегияи онро муайян менамояд.
Сиёсати иқтисодӣ ҳамчун кулли тадбир ва амалиётҳои иқтисодие мебо-шанд, ки давлат бо воситаи онҳо мақсад ва вазифаҳои дар пешистодаи худро дар амал татбиқ намуда, масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоии мамлакатро тибқи дархост, имконият ва манфиати худ халлу фасл менамояд.
Сиёсати иқтисодӣ мустақиман аз сатҳ ва дараҷаи сиёсати пештара ва ҳозираи давлат, вазъ ва ҳолати иқтисодиёт, қарору қарордодҳои пештара ва амалкунанда, вазъи дохилӣ ва бурунмарзии мамлакат, ҳолати хоҷагӣ ва бозор, дараҷаи фаъолгардонии иқтисодӣ, тамоили рушд ва касодии иқтисод, тақозою арза ба молу хадамот ва ғайра вобастагӣ дорад.
Азбаски ҳаёти иқтисодию иҷтимоии мамлакат қадам ба қадам зери таъсири силсилаҳои иқтисодӣ (бӯҳрон, рукут, ҷунбиш, равнақ...) тағйир меё-бад, бинобар ин сиёсати иқтисодӣ низ вобаста ба хусусиятҳои ҳар яке аз ин марҳалаҳо ҳархела сурат мегирад.
Сиёсати иқтисодӣ бевосита бо сиёсати дохилӣ, байналхалқӣ, идеологияи давлат ва сиёсати ҳарбӣ алоқаманд мебошад. Дар он фикру зикри сиёсӣ ва иҷтимоии ҳукумат, онҳо ва ақидаҳои сиёсии давлат инъикос гардида, барои ташаккули низоми иқтисодӣ ва таҳкурсии он заминаҳои моддӣ муҳайё мекунад.
Вобаста ба доираи амалиёт, мӯҳлат, давомнокии қарору барномаҳо сиё-сати иқтисодии кӯтоҳмӯҳлат ва дарозмӯҳлатро фарқ мекунанд. Сиёсати дарозмӯҳлат дар шароите истифода карда мешавад, ки барои дигаргун-созиҳои иқтисодию иҷтимоӣ дар мамлакат захираҳои иқтисодии кофӣ мавҷуд бошанд ва онҳо барои давраи оянда тараққиёти устувор ва рушду нумӯи собити иқтисодро таъмин карда тавонанд.
Дар асл, азбаски эҳтимолияти мувозинии устувори макроиқтисодӣ кам буда, ҳодисаҳои ғайримувозинӣ бештар чашмрас мебошанд, бинобар ин сиёсати иқтисодии ҳукумат аксар вақт ба мӯҳлати чандин моҳҳо ё худ солҳо ҳамчун сиёсати кӯтоҳмӯҳлат қабул ва истифода карда мешавад. Сиёсати кӯтоҳмӯҳлат ва ҳам дарозмӯҳлати давлат бо воситаи фишангҳои иқтисодию маъмурӣ, ҳуқуқӣ - қонунҳо, фармону фармоишҳо, қарорҳо, нормативҳо, барномаҳои ҳукуматӣ ва ғайра аз ҷониби субъект ва агентҳои иқтисодӣ дар амал татбиқ гардонда мешавад.
Ба амсоли он фишангҳои пулию қарзӣ - интишори асъори миллӣ, танзими ҳаҷми муомилоти пул, воҳиди фоизи қарзи бонкӣ, шакл ва намуди қарз низ баромад карда, эътимоди сиёсати иқтисодии давлатро боз ҳам мустаҳкамтар мегардонанд.
Танзими нарх ҳамчун сиёсати нархгузории давлат дар шароити бозор, ба мақсади истиқрор ва босубот нигоҳ доштан ва ривоҷу равнақ додани иқти-сод истифода карда мешавад.
Сиёсати бурунмарзии иқтисодии давлат дар истифодаи фишангҳои молию пулӣ, қарзӣ, асъор, сармоягузорӣ, нархмуқарраркунӣ, содирот ва воридоти молу чизҳо, литсензияю патентҳо, муҳоҷирати аҳолӣ ва ғайра беш-тар зуҳур мегардад.
Самараи ниҳоии сиёсат ва стратегияи иқтисодии давлат дар сиёсати иҷтимоӣ андӯхта мешавад. Вобаста ба мақсад ва ҳалли масъалаҳои иҷтимоӣ давлат сиёсати худро нисбат ба сиёсати буҷет, андоз, қарз, муомилоти пул, асъор, бонкҳо, тарзу услуби хонадорию хоҷагидорӣ муайян менамояд.
Ба сифати меъёрҳои муайянкунандаи он фишангҳои гуногун, аз ҷумла, ҳавза ва доираи нуфузи таъсири давлат, тарз ва услуби дар амал татбиқ кардани он, усулҳои танзим, мақсад, вазифа ва ғайра номбар карда ме-шаванд.
Махсусан, таҳлили адабиётҳои муосири иқтисодии Ғарб далели он мебошанд, ки табақабандию тафриқасозии ягонаи он, умуман, вуҷуд надо-рад. Новобаста аз он метавон чунин қисматкуниҳои сиёсати иқтисодиро, ки бештар маъмуанд, пешкаши хонандагон гардонид. Дар маънои васеъ ба он дохил карда мешаванд: сиёсати хазинадорӣ (фискалӣ-р) ё худ сиёсати молиявию буҷетӣ, монетарӣ (қарзию пулӣ), сиёсати бурунмарзӣ.
Агар дар шароити низоми амрӣ (сотсиалистӣ) мақсади асосии давлат баланд бардоштани дараҷаи некӯаҳволии меҳнаткашон бошад, пас дар шароити низоми бозорӣ иҷрои ин мақсад имконнопазир аст. Ба зиммаи давлат фақат он фаъолият (кор)-ҳое бор карда мешаванд, ки бозор аз ӯҳдаи иҷрои онхо баромада натавонад. Аз ин нуқтаи назар мақсади сиёсати иқтисодӣ бо мақсади танзими иқтисод ба ҳам мувофиқ меоянд.
Мақсади асосии сиёсати давлат ҳамчун сиёсати баэътидоловарӣ, яъне истиқрор ба амал бароварда мешавад. Ин сиёсат ҳангоми ғайримувозинии макроиқтисодӣ - дучор шудани иқтисод ба давраи бӯҳрон, касодӣ, бартараф кардани ҳолати ғайримувозинӣ ғайританосубии инкишоф, таваррум, бекорӣ ва таъмини шуғли аҳолӣ ва ғайра истифода карда мешавад. Натиҷаи чунин истиқрор - барқарор ё худ афзун гардидани сатҳи рушд мебошад.
Мақсади сиёсати иқтисодӣ мустақиман бо мақсади танзими иқтисодӣ ва сиёсати иҷтимоӣ ҳамоҳанг буда, дар ягонагӣ мақсади давлати ба иқтисоди бозории иҷтимоӣ рӯовардаро муайян мекунад. Ба ҷумлаи ин гуна давлатҳое, ки иқтисодашон афзалиятан ба манфиати иҷтимоиёт нигаронида шудааст ИМА, Олмон, Япония ва ғайраро номбар мекунанд.
Ислоҳотҳои иқтисодие, ки тайи 10 соли охир дар Ҷумхурии Тоҷикистон гузаронида шудаанд, кулли масъалаҳои иқтисодро фаро гирифта, ҳамчун стратегияи дарозмӯҳлати дигаргунсозиҳои раванди иқтисодию иҷтимоӣ барои солҳои ояндаи наздик ва давраи гузариш ба муносибатҳои бозорӣ заминаи муайян хоҳанд гузошт.
Саволҳо барои мустаҳкамкунӣ:

  1. Бозор чист?
  2.  Субъекти асосии бозор.
  3.  Оиди дахолати давлат (ҳукумат) ба иқтисодиёти бозорӣ.

4. Диққати мамлакатҳои Ғарб ба вазифаҳои иқтисодӣ.
5. Вазифаҳои асосии давлатро номбар кунед.
6. Танзими давлатии иқтисодиёт чист?
7. Танзими ҳуқуқӣ ва маъмурӣ чист?
8. Танзими иқтисодӣ чист?
9. Усулҳои танзими иқтисодӣ.
10. Озодии иқтисодӣ чист?

Дидан карданд: 9

Мавзӯъҳои монанд:

Бекорӣ: шаклҳо ва сабабҳои пайдоиши он. Мафҳуми шуғли пурра

Сиёсати зиддитаваррумии давлат (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Оқибатҳои иқтисодию иҷтимоии таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Хусусият ва омилҳои муайянкунандаи таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Шакл ва намудҳои таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Таваррум, моҳият ва сабабҳои пайдоиши он (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Сиёсати хазинадории давлат ва хусусиятҳои он дар шароити бозор (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Андоз, вазифа, шакл ва хусусиятҳои ташаккули он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Буҷети давлатӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои ташкили он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Молия, вазифа ва низоми он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: