|

Рушди экстенсивӣ ва интенсивӣ (РУШДИ ИҚТИСОД, ОМИЛ ВА ТАМСИЛАҲОИ ОН)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-10-28

Чи тавре ки аз мавзӯъҳои пештара маълум аст, таҳти рушди иқтисод чунон вазъ ва ҳолати иқтисодии миллиро мефаҳманд, ки он қодир бошад дар як давраи муайян афзуншавии маҳсулот ва даромади миллиро таъмин намояд. Ин афзуншавӣ бо ду роҳ; экстенсивӣ (мунбасит) ва интенсивӣ (шиддат, ташдид) инконпазир мегардад. Бояд махсус қайд намуд, ки ин тарзи тақсимбандии рушд фақат аз нигоҳи назариявӣ ҳамчун рамз сурат мегирад. Дар амалия онхо бидуни якдигар арзи вуҷуд дошта наметавонанд.
Рушди экстенсивӣ (мунбасит) вазъ ва ҳолати ҳодиса ва раванди иқтисодиеро тасвир менамояд, ки он аз ҳисоби омилҳои миқдорӣ ё худ ҳаҷман афзудани онҳо ба роҳ монда шуда бошад. Он дар шароити истифодаи захираҳои илова (сармоя, меҳнат, молия) ба даст овардани маҳсулоти изо-фаро нишон медиҳад.
Муайян карда шудааст, ки дар ҳолати рушди экстенсивӣ васеъ гаштани ҳаҷми неъматҳои моддӣ ва ҳадамот, асосан аз ҳисоби шумораи зиёди омилҳои тақозо (кормандон, воситаҳои меҳнат, замин, ашё, мавод, энергия, сӯзиш-ворӣ...) ташкил карда мешавад. Дар ин асно таносуби мусоидтарини байни суръати афзоиши ҳаҷми воқеии истеҳсолот ва хароҷоти умумии тавлиди онҳо дошта мешавад.
Рушди интенсивӣ. Асосан, бо истифодаи омилҳои беҳтарину такмилёфтаи истеҳсолот ва технология алоқаманд мебошад. Вай миқдори зиёдатии маҳсу-лотҳоро, ки аз ҳисоби нишондиҳандаҳои сифатии истеҳсолот ба даст оварда мешавад, инъикос менамояд. Сирати ин навъи рушд дар истифодаи натиҷаҳои ПИТ дар раванди истеҳсолот, дар баланд бардоштани ихтисоснокии кормандони бо кор банд буда (шуғл дошта), дар баланд бардоштани сифати маҳсулоти тавлидгардида, таҷдиду навсозии намунаҳои маҳсулот ва ғайразуҳур меёбад.
Бо ибораи дигар, рушди интенсивӣ ҳамчун натиҷаи таъсири омилҳои мустақили рушд: истифодаи технологияи пешқадам, қувваи коргарии баланд-ихтисос, ҳосилнокию шиддатнокии баланди меҳнат ва самаранокии истеҳ-солот сурат мегирад (ниг. нақшаи 13.1.)
Аз ин ҷо бармеояд, ки ҳар як иқтисоди миллӣ бояд дорои бозори фавқулинкишофи молиявие бошад, ки имконияти ба сармоягузорон тақдим намудани пасандозу андӯхтро таъмин карда тавонад.

Воқеан ин тадбирҳо бидуни дараҷаи баланди даромаднокии сармоягузорӣ, ки қодир бошад масрифотҳои ба тиҷорат ва таваккалӣ алоқамандро подош намояд имконнопазиранд. Дар ин ҷода, қонунияти тиҷорат «чи қадаре ки таваккал зиёдтар шудан гирад, ҳамон қадар тақозои тиҷорат нисбат ба самаранокии сармоягузорӣ қавитар мегардад» боз хам амиқтар мешавад. Самаранокии сармоягузорӣ ва меъёри андухт меъёри муайянкунандаи рушди интенсивӣ мебошад.
Аз ин ҷо хулоса бармеояд, ки ҳавасмандгардонии давлатии рушди иқтисод бо воситаи самт ва равияҳои гуногун ба роҳ монда мешаванд. Давлат, пеш аз ҳама, бо воситаи фишангҳои молиявию қарзӣ, алалхусус сармоягузорӣ ба раванди тақозо ва арзаи кулл, инкишофи соҳаҳои умдаи илму техника, пешгирии бӯҳронҳои иқтисодӣ ва ғайра таъсир расонда, хаҷми бозор, тамоюли ҳозира ва ояндаи онро муайян карда метавонад.
Давлат бо воситаи фишангҳои сармоягузорӣ, воҳидҳои андозу андоз-бандӣ, ҷорӣ кардани имтиёзҳо, тезонидани раванди истеҳлок (амортизатсия) ва ғайра имконияти бештари таъмин кардани рушдро дорад. Он баъзан масрифоти таваккалро ба ӯҳда гирифта, имкон медиҳад, ки сармоягузорони хусусӣ, ки барои ҷорӣ ва истифодаи техника ва технологияи нав ҳавасманд мебошанд, бештар ба он таваҷҷӯҳ намоянд.

Саволҳо барои мустаҳкамкунӣ:

  1. Оид ба рушди иқтисод маълумот диҳед;
  2. Моҳияти рушди иқтисод;
  3. Тарзи муайян кардани рушди иқтисодӣ;
  4. Унсурҳои ба самараи рушд таъсиррасонанда;
  5. Омилҳои рушди иқтисодро номбар кунед.
  6. Рушди экстенсивӣ ва интенсивиро шарҳ диҳед.
  7. Омилҳои боздорондаи раванди рушди иқтисодиро номбар кунед.

Дидан карданд: 53

Мавзӯъҳои монанд:

Бекорӣ: шаклҳо ва сабабҳои пайдоиши он. Мафҳуми шуғли пурра

Сиёсати зиддитаваррумии давлат (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Оқибатҳои иқтисодию иҷтимоии таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Хусусият ва омилҳои муайянкунандаи таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Шакл ва намудҳои таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Таваррум, моҳият ва сабабҳои пайдоиши он (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Сиёсати хазинадории давлат ва хусусиятҳои он дар шароити бозор (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Андоз, вазифа, шакл ва хусусиятҳои ташаккули он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Буҷети давлатӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои ташкили он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Молия, вазифа ва низоми он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: