|

Рушди иқтисод, моҳият ва хусусиятҳои он (РУШДИ ИҚТИСОД, ОМИЛ ВА ТАМСИЛАҲОИ ОН)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-10-28

Рушди иқтисод, моҳият ва хусусиятҳои он. Моҳият ва мазмуни рушди иқтисоди воқеӣ. Адабиёти муосири Ғарб оиди тарзи ҳисобу китоби рушди иқтисодӣ. Самара ва оқибатҳои иҷтимоии рушди иқтисодӣ. Рушди ҷисмӣ ва арзишӣ. Унсурҳои сифати рушди иқтисод. Иқтисоди ривоҷёбанда. Навъ ва омилҳои рушди иқтисод. Тафриқабандии омилҳои рушд, тақозо, арза, тақсимот, мустақим, ғайримустақим ва ғайра. Рушди экстенсивӣ, интенсивӣ ва ягонагии онҳо. Тамсилаҳои рушди иқтисод. Функсияи истеҳсолӣ. Тамси-лаи неоклассикии рушди иқтисод. Тамсилаи истеҳсолӣ. Тамсилаи кейнсга-роёнаи ҷадиди рушди иқтисод.

Дар бобҳои пештара ҷанбаҳои гуногуни мувозинӣ ва ғайримувозинии макроиқтисодӣ мавриди таҳлил карор дода шудаанд. Майл ва калобишҳои хаҷми маҳсулот, асосан, таҳти таъсири тағйиротҳои тақозои кулл, арзаи кулл ва тамсилаҳои гуногуни онҳо сурат мегирад. Сиёсати иқтисодӣ аз нуқтаи назари имконоти истиқрори иқтисод ва ташаккули он дар раванди калобишҳои муваққатии муозиниҳои макроиқтисодӣ ҳамчун натиҷаи садамоти тақозо ба арза ва инчунин лаппишҳои силсилавӣ таҳлил гардидаанд.
Вале дар назар бояд дошт, ки лаппишҳои кӯтоҳмуддати хаҷ­ми тавлидот, дараҷаи шуғл, нарх дар гирду атрофи тренд (тамоюли силсила), яъне самти дарозмӯҳлати инкишофи иқтисод ба роҳ монда мешавад. Охирон ҳамчун рушди иқтисод, яъне тамсилаи дарозмӯҳлати инкишофи ботадриҷи тақозои кулл ё худ хаҷми имконпазири тавлиди маҳсулот суръат мегирад. Аз ин нигоҳ руш­ди иқтисодро ҳамчун ҷиҳати қудратпазирии потенсиалии ҳаҷми тавлидот қадр кардан мумкин аст.
Рушди иқтисод (чи аз нигоҳи нишондиҳандаи микро ва чи-макроиқ-тисодӣ) нишондиҳандаи нисбатан мураккаб буда, ҷанбаҳои гуногуни иқтисод, иҷтимоиёт, сиёсат, қонунгузорию давлатдорӣ ва омилҳои психологию иҷти-моиро дар бар мегирад.
Дар ин ҷода ба мадди (навбати) аввал масъалаи таъмини суръати афзоиши иқтисодӣ ва омилҳои тақозо гузошта мешавад. Ҳангоми таҳлили аслӣ (воқеӣ) на фақат таъсири омилҳои муайянкунандаи динамикаи иқтисодӣ, балки дигаргунсозиҳои таносубҳои соҳавӣ ва такрористеҳсоли табдилпазирии  сох-тории нигоҳдорӣ (институтсионалӣ) дар раванди рушд, сиёсати иқтисодии давлат оид ба ҳавасмандгардонӣ ё худ паст кардани он, сабабҳои афзоиш ё худ пастравии ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот нисбат аз сатҳ ва дараҷаи потен-сиалии мавҷуда ва ғайpa низ ба назар гирифта мешавад.
Моҳият ва мазмуни рушди иқтисоди воқеӣ дар омӯзиш, дарк ва аз нигоҳи тоза ҳаллу фасл ва маънидоду таҷдид намудани зиддияти асосии иқтисоди бозорӣ - зиддияти байни захираҳои маҳдуди истеҳсолӣ (иқтисодӣ) ва тақозои беинтиҳои ҷамъият зуҳур мугардад. Он дар асоси ҳар чӣ бештар афзун гардонидани имконияти иқтидорҳои истеҳсолӣ, баланд бардоштани самаранокии он ва ҳамаҷониба густариш додани талаботи ҷамъиятӣ ҳаллу фасл карда мешавад.
Ба ҳамагон маълум аст, ки ҷараёни бемайлон баландшавии иқтидорҳои истеҳсолӣ, хоҳ, нохоҳ ба эҳё ва ташаккули тақозо оварда мерасонад. Бо ибораи дигар, ҳар як давраи тавлиди шакл ва намуди маҳсулоти нав, тақозоро ба маҳсулоти пештара кам ва ба маҳсулоти нав зиёдтар мегар-донад. Аз ин нигоҳ, қисме аз талаботҳои ҷамъият ба ин ё он шакли неъматҳову хадамот қонеъ нагардида боқӣ мемонад. Охирон, аз ҳисоби ҷорӣ ва истифода кардани иқтидорҳои нави истеҳсолӣ ё худ манобеи воридотӣ бо таври илова пайдо шуда, ботадриҷ сирати умумӣ гирифта, зарурати мунтазам ва ботафсил ривоҷу равнақ ёфтани тавлидотро тақозо менамояд. Ин вобастагии диалектикӣ ҳамчун таҳриқаи  дохилии ташаккули рушд сурат мегирад.
Аз ин нигоҳ, рушди иқтисодӣ ҳамчун натиҷаи ниҳоии кулли иштирок-чиёни муносибатҳои иқтисодӣ дар як давраи муайян сурат мегирад. Бо ибораи дигар, рушди иқтисодӣ ҳамчун раванди муозин ва ботафсили ташкил ва ташаккули даромади воқеӣ дар иқтисод (ҳаҷми умумии маҳсулоти соҳаҳои алоҳидаи хоҷагии халқ, даромади аҳолӣ, маҳсулоти умумии миллӣ, маҳсу-лоти умумии дохилӣ, даромади миллӣ...) тасаввур карда мешавад.
Дар адабиёти муосири Ғарб ду тарзи ҳисобу китоби рушди иқтисодӣ бештар назаррас мебошад. Аз нигоҳи аввал рушди иқтисод ҳамчун натиҷаи ниҳоии тавсифи иқтисоди миллӣ дар як давраи муайян (моҳ, квар-тал, ним сол, сол, панҷ ва даҳ сол) тибқи меъёрҳои суръати афзоиши МУД, МУМ ва даромади миллии воқеӣ ва сониян, суръати афзоиши онҳо (МУМ, МУД, ДМ) ба ҳар нафар аҳолӣ тасниф карда мешавад.
Тарзи аввалро ҳисобу китоб, асосан, барои муайян кардани нерӯ ва қудрати иқтисодии мамлакат, суръатафзоии он дар давраҳои наздик ва оянда ва тарзи дуввум - таҳлили ботадриҷ тағйирёбии сатҳ ва дараҷаи некӯаҳволии шахс, аҳолӣ, ноҳия, мамлакат ва ғайра истифода карда мешавад. Усули дуввум бештар дар назарияи рушди иқтисод афзалият дорад. Аз ин ҷихат таҳти рушди иқтисод ҳамон вазъ ва холати иқтисоде, ки қодир бошад, суръати афзоиши даромади миллиро нисбат ба суръати афзоиши аҳолӣ таъмин намояд, мефаҳманд.
Суръати афзоиш (рушд)-и иқтисодӣ, одатан бо воситаи суръати афзо-иши МУД-и воқеӣ дар ифодаи фоиз муайян карда мешавад.
Аз ин ҷо хулоса бармеояд, ки давраи ҷой надоштани суръ­ати афзоиш, маънои пурра қатъ гардидани фаъолияти хоҷагидориро надорад. Иқтисод дар ин давра - давраи санҷиш, тоза кардани раванди истеҳсолот аз воситаҳои монеъдиҳанда, пур кардани ҷои холии муносибатҳои истеҳсолии меросмонда, ба ҳам мутобиқгардонии тақозо ва арзаи кулл ва ғайра ташкил меёбад. Пастравии суръати афзоиш ин ҳам як шакли санъати ташаккули пешравӣ мебошад, ки барои давраи ояндаи рушд замина ва шароит муҳайё менамояд. Тибқи ақидаи Й.Шумпетер давраи пастравӣ (бӯхрон) яке аз воситаҳои варшикастагӣ (хонахаробшавӣ) ва бунёдкоронаи (эҳсоси) иқтисод мебошад.

Дидан карданд: 34

Мавзӯъҳои монанд:

Бекорӣ: шаклҳо ва сабабҳои пайдоиши он. Мафҳуми шуғли пурра

Сиёсати зиддитаваррумии давлат (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Оқибатҳои иқтисодию иҷтимоии таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Хусусият ва омилҳои муайянкунандаи таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Шакл ва намудҳои таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Таваррум, моҳият ва сабабҳои пайдоиши он (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Сиёсати хазинадории давлат ва хусусиятҳои он дар шароити бозор (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Андоз, вазифа, шакл ва хусусиятҳои ташаккули он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Буҷети давлатӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои ташкили он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Молия, вазифа ва низоми он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: