|

Пасандоз, моҳият ва омилҳои муайянкунандаи он (ИСТЕЪМОЛ ВА ПАСАНДОЗ)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-10-28

Аз бахшҳои гузашта бармеояд, ки даромад дар сатҳҳои гуногуни хоҷагии халқ (шахси алоҳида, оила, гурӯҳ, корхона, соҳа, ноҳия, давлат...) ташкил меёбад. Он вобаста ба дархост ва эҳтиёҷҳои субъектҳои иқтисодӣ ба ду қисм: истеъмол ва пасандоз (андӯхт) ҷудо мешавад.
Таҳти истеъмол, одатан, он миқдори умумии молҳое, ки дар як давра ва мӯҳлати муайян аз ҳисоби даромади ба даст овардашуда харида шуда, исти-фода мегарданд, фаҳмонда мешавад. Бо ибораи дигар, истеъмол равандест, ки дар он қобилияти харидории одамон, яъне тақозои истеъмолии онҳо таҷассум меёбад.
Истеъмоли аҳолӣ, яке аз нишондиҳандаҳои муайянкунандаи иқтисоди миллӣ буда, дар ҳолатҳои зарурӣ аз 2/3 то 3/4 ҳиссаи маҳсулоти умумии дохилиро ташкил медиҳад. Масрифоти истеъмолӣ ҳамчун сиришти истеъ-молӣ, яъне индикатори муайянкунандаи инкишофи силсилавии иқтисод сурат мегирад. Барои муайян кардани сиришти истеъмолӣ, нишондиҳандаи индекси рӯҳбаланди (рӯҳия, кайфият)-и истеъмолӣ (ИРИ) истифода карда мешавад.
Охирон, дар адабиёти муосири иқтисодӣ, барои аниқ кардани давраҳои силсилаҳои иқтисодӣ истифода карда мешавад. Аҳамияти муайян кардани он барои корчаллонону соҳибкорон, таҳия додани нақшаҳои кӯтоҳмӯҳлат ва кор карда баромадани стратегияи иқтисодии давлат беназир мебошад.
Пасандоз, ҳамчун маҷмӯи даромадҳое,ки баъд аз рупӯш кардани харо-ҷотҳои истеҳсолӣ дар ихтиёри субъектҳои иқтисодӣ боқӣ мемонад, ташкил меёбад.
Аз ин нигоҳ, он ҳамчун пасандози фардҳои алоҳида, корхона, ширкат-ҳову муассиса, ноҳия, соҳа, минтақа, давлат ва ғайра ҳархела сурат мегирад. Баъзан, онро мувофиқи хусусиятҳои ташаккули шаклҳои моликият ва шакли хоҷагидорӣ низ тақсимбандӣ мекунанд. Бинобар ин дар адабиёти кунуни иқтисодӣ - пасандози аҳолӣ, корхона, соҳа, ноҳия, вилоят, давлатҳои ҷудогона, даромади ҷамъият ва ғайра аз ҳамдигар фарқ карда мешавад.
Пасандози субъектҳои иқтисодӣ дар шаклҳои гуногун: пули нақд, пули ғайринақдӣ дар сарҳисобҳои корхонаю муассисаҳо, заёмҳо, саҳмия, дивиденд, чекҳо, банкнотҳо, варақа (карточка) - ҳои қарзӣ ва ғайра ҷой дошта метавонад. Онҳо метавонанд ба мақсади андӯхт ва истеъмол, чи дар давраи ҳозира ва чи оянда истифода карда мешавад.
Пасандози аҳолӣ ҳамчун қисми даромад (ҳаққи меҳнат, музди кор, фоида аз фаъолияти соҳиброкию корчаллонӣ, дивиденд...) метавонад қисман ба мақсади истеъмол ё худ андӯхт (васеъ кардани доираи фаъолият) истифода карда шавад. Масалан, сохтан ё харидани корхонаҳои хурду миёна, аз навтаҷ-ҳизонии иқтидорҳои мавҷуда, харидани ашё ва дигар маводҳои хонадорию хоҷагидорӣ: асбобу анҷому рӯзғор, манзил, таъмир, мошин,чизҳои дурудароз хизматкунанда ва ғайра.
Пасандози корхонаҳо ҳамчун қисми даромад (фоида) аз фаъолияти соҳиб-корӣ дар шакли ғаӣринақдӣ (тибқи зарурат ва имконият - нақдӣ), яъне сармоя-гузорӣ ба мақсади васеъгардонии доираи истеҳсолот (харидани воситаҳои истеҳсолот - мошинҳои корӣ, дастгоҳ, таҷҳизот ва ғайра) истифода карда мешавад. Он, асосан, дар шакли андӯхти истеҳсолӣ сурат мегирад.
Пасандози ҷамъиятӣ (давлатӣ) - ҳамчун маҷмӯи ҳамаи пасандозҳои мавҷуда, яъне қисми даромади миллие, ки барои захира ва қонеъ гардондани эҳтиёҷи ояндаи иқтисоди миллӣ ташкил карда мешавад, баромад мекунад. Он ҳамчун даромади буҷет сурат гирифта, ба мақсади рушди нумӯи ҳавзаҳои ғайриистеҳсолӣ ва қисман истеҳсолоти моддӣ истифода карда мешавад.
Пӯшида нест, ки агар даромади шахс ба хадди ақалли дараҷаи зист наздик ё худ баробар бошад, он гоҳ ӯ бештар барои харидани чизҳои озуқаворӣ таваҷҷӯҳ мекунад. Гарчанде зарур бошад, ҳам ӯ аз харидани пӯшоку пойафзол ва чизҳои рӯзғор худдорӣ менамояд. Ба даст овардани чизҳои дурудароз хизматкунанда (мошин, хона, мебел, телевизор, яхдон, ксерокс ва ғайра) барои он ҳамчун неъматҳои нодир боқӣ мемонад. Баъзеҳо то охири умр онҳоро надидаю аз онҳо баҳра набурда мемонанд.
Гурӯҳи дигар, ки дорои даромади зиёданд, имконияти ба даст овардани қисми зиёди сарват ва дороии ҷамъиятро доранд. Муайян гардидааст, ки бо мурури ботадриҷ зиёд гаштани даромад истеъмолкунандагон на ба харидани чизҳои арзону камқиммат, балки чизҳои нисбатан қиммат кӯшиш менамоянд. Бо ибораи дигар, чи қадаре ки даромад зиёд бошад, ҳамон қадар талабот ба чизҳои кӯҳнаю арзон маҳдуд гардида, талабот ба навъ ва хелҳои навтарину қимматтарини он баланд мегардад.
Баробари ин набояд фаромӯш кард, ки нафси инсон ба монанди дарёест, ки ҳадду ҳудуд надорад. Аз ин нигоҳ, дороиён ва сарватмандон (ҳамчун зарурат, ё ҳавас, ҳавобаландию худсиятоишдиҳӣ...) кӯшиш барои харидани чандин аз он чизҳо доранд. Вале ҳар як чизе, ки баъд аз навбати аввал, дафъаи, саввум ва ғайра харида мешавад, қобилияти манфиатнокии он нисбат ба эҳтиёҷи аввала кам шудан мегирад, ки он таҳти қонуни иқтисодии паст-равии манфиатнокӣ маъмул мебошад.
Истеъмол яке аз унсурҳои муҳимтарини хароҷотҳои кулл (даромади миллӣ) мебошад. Аз ин нигоҳ, омилҳои муайянкунандаи ҳаҷм ва меъёри даро-мади миллӣ мустақиман ба ҳаҷм ва дараҷаи истеъмол низ таъсир мерасонанд.
Бояд тазаккур дод, ки пасандоз дар доираи он оила ва субъектҳои дигари иқтисодӣ дар ҳолате руй медиҳад, ки агар даромади онҳо аз сатҳ ва дараҷаи миёна баландтар бошад.
Он дар асоси қонунияти муайян: чи қадаре ки субъектҳои иқтисодӣ нодо-рам, камбағал, бенаво... бошанд, ҳамон қадар камтар ва баръакс, чи қадаре ки доро ва сарватманд бошанд, ҳамон қадар зиёдтар пасандоз мекунанд. Бештар дараҷаи пасандози камбағалон ва бенавоён ба сифр баробар буда, аз ҳисоби қарз умр ба сар мебаранд.
Агар пасандоз сирати қонунӣ надошта бошад ва лоиқи ҳама набошад, пас истеъмол дар доираи ҳама гуна шакл ва намудҳои субъект ва намояндаҳои иқтисодӣ арзи вуҷуд дорад. Истеъмол эҳтиёҷи ҷорӣ ва пасандоз бошад, ояндаро қонеъ мегардонад.

Дидан карданд: 14

Мавзӯъҳои монанд:

Бекорӣ: шаклҳо ва сабабҳои пайдоиши он. Мафҳуми шуғли пурра

Сиёсати зиддитаваррумии давлат (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Оқибатҳои иқтисодию иҷтимоии таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Хусусият ва омилҳои муайянкунандаи таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Шакл ва намудҳои таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Таваррум, моҳият ва сабабҳои пайдоиши он (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Сиёсати хазинадории давлат ва хусусиятҳои он дар шароити бозор (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Андоз, вазифа, шакл ва хусусиятҳои ташаккули он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Буҷети давлатӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои ташкили он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Молия, вазифа ва низоми он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: