|

Иқтисоди миллӣ, омилҳо ва мақсади инкишофи он (ИҚТИСОДИ МИЛЛӢ ВА САМАРАИ ОН)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-10-05

Иқтисоди миллӣ хамчун муносибатҳои макроиқтисодӣ дар доираи низоми муайяни иқтисодӣ, гуногуншаклии моликият ва низоми мураккаби хоҷагидорӣ, ки аз ҳалқаҳои ба ҳам алоқаманд иборатанд сурат мегирад. Вазъ ва ҳолати гузаштаю ҳозираи он, сатҳ ва дараҷаи ташаккулу таҳаввули интихоб ва истифодаи тамсилаҳои макроиқтисодиро муайян мекунад.
Ҷавҳари иқтисоди миллиро инсони иқтисодӣ - тавлидгари неъматҳои моддию хадамот ва истеъмолгари онҳо; табиат бо ҳама гуна захираҳои рӯизаминию зеризаминӣ - сарватҳои табиӣ, миллӣ ва сармоя – сарчашмю воситаи офариниш ва таъминкунандаи даромад, яъне омили истеҳсолот ва воситаҳои пулии дар ихтиёри ҷомеа буда ташкил медиҳад.
Дар сатҳи иқтисоди миллӣ ба сармоя (дар шакли моддӣ) кулли воситаҳои истеҳсолот (восита ва ашёҳои меҳнат), ки бо ёрии онҳо инсон ба табиат таъсир расонда, хусусиятҳои манфиатнокии (физикӣ, химиявӣ, биологӣ) онҳоро барои қонеъ гардондани ниёз ба эҳтиёҷи худ истифода мебарад, дохил карда мешавад. Ба сифати воситаҳои меҳнат - киштзорҳо, чорвои маҳсулдеҳ, мошинҳо, таҷҳизот, биноҳои истеҳсолӣ, иншоотҳо, қубурҳои таъиноти гуногун (об, газ, нефт) ва ғайра дохил карда мешавад.
Узви дигари сармояи миллиро зерсохт (инфраструктура)-и иқтисодӣ ташкил медиҳад. Охирон, ҳамчун маҷмӯи (комплекси институтҳо (ташкилот ва муассисаҳо) оиди идора ва таъмини шароити муфиди истеҳсоли неъматҳои иқтисодӣ ва хадамот (зерсохти истеҳсолӣ), аз ҷумла бонкҳо, корхонаҳои алоқа, иттилоот, коммуникатсия ва ғайра, инчунин таъмин кардани шароити зиндагонии одамон (соҳаи таъминоти ҳаёт) - манзил, объекти маданият, маориф, тансиҳатӣ, савдо ва ғайра сурат мегирад.
Маҳз аз ҳамин ҷанбаи ҳисобу китоб нақш ва мақоми ҳар як мамлакат дар истеҳсоли маҳсулоти умуми ҷаҳонӣ, мавқеъ ва ҷойгиршавии онҳо дар низоми иқтисоди умумиҷаҳонӣ муайян карда мешавад.
Ҳавзаи истеҳсолоти моддӣ (саноат, хоҷагии қишлоқ, сохтмон, нақлиёт, алоқа, савдо, хоҷагии ҷангал, хӯроки умумӣ, таъминоти моддию техникӣ), дараҷа ва сатҳи тараққиёти он асоси моддии ривоҷу равнақи иқтисоди миллӣ мебошад. Аз нуқтаи назари тараққиёт ва адабиётҳои кунунии иқтисодӣ, одатан давлатҳоро ба мамлакатҳои сустинкишофёфта, инкишофёфта, ақибмонда, бою сарватманд, қафомондаю қашшоқ, бенаво ва ғайра тақсим мекунанд.
Дар инкишоф ва таҳаввули иқтисоди миллӣ нақш ва мақоми ҳавзаи иҷтимоӣ (соҳаҳои маданият, маориф, илм, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ, идора, хоҷагиҳои коммуналӣ, хадамот...) низ бузург мебошад.
Иқтисоди миллӣ ҳамчун маҷмӯи ноҳияҳои иқтисодӣ, вилоятҳо, губер-нияҳо, штатҳо ташкил ёфта, маҳз дар доираи ноҳияҳои иқтисодӣ ҳамчун ҳалқаи ибтидоии иқтисоди миллӣ, таносубҳои макроиқтисодӣ, такрорис-теҳсоли инфиродии маҳсулоти ҷамъиятӣ, истифодаи захираҳои иқтисодӣ, алалхусус сармоя, меҳнат, молия, захираҳои табиӣ ва ғайра истифода шуда, тамсилаҳои зернизоми иқтисодӣ анҷом дода мешавад.
Мақсади макроиқтисодӣ вобаста ба хусусиятҳои истифодаи тамсилаҳои иқтисодӣ метавонад, ҳамчун мақсади ҷорӣ, кӯтоҳмӯҳлат, миёнамӯҳлат, дароз-мӯҳлат сурат гирад. Барои давраи ҳозираи Ҷумҳурии Тоҷикистон - дар ба вуҷуд овардани унсурҳои асосии бозор, баромадан аз вартаи бӯҳрони иқтисодӣ, бартараф кардани ҷараёнҳои касодӣ, ба вуҷуд овардани асосҳои ҳуқуқии бозор, сектори хусусӣ, гуногуншаклии моликият ва ғайра баромад карда метавонад.
Сиёсати иқтисодии давлат дар давраи гузариш ба иқтисоди бозорӣ метавонад дар чорчӯбаи назария ва таҷрибаи иқтисодии кайҳо пешни-ҳодшудаю дар амалияи санҷидашудаи мамлакатҳои Ғарб сурат гирад. Дар шароити ҳозира, асосан ба ду навъи сиёсати иқтисодӣ: танзими давлатии иқтисод ва дахолат накардани давлат ба иқтисодиёт, яъне сиёсати танзим-гароии давлатӣ (кейнсгароӣ) ва монетаризм ё худ ислоҳотгарон бештар аҳамият медиҳанд.
Ҷонибдорони равияи якум ақидаи онро доранд, ки хароҷоти афзояндаи давлат оиди истеъмоли давлатӣ сабаби баланд шудани ҳавасмандии тақозои кулл мегардад ва ҳамчун натиҷаи он, иқтисод ривоҷу равнақ меёбад. Тибқи ақидаи онҳо бояд дар доираи иқтисоди миллӣ сиёсати ҳимоятгароӣ (протек-сионӣ) барои ҳифзи истеҳсолкунандагони ватанӣ нигаронида шуда, давлат аз таъсири фаъолияти тиҷорат ва қарзи бурунмарзӣ бо таври васеъ истифода барад.
Тарафдорони равияи дуввум исбот карданианд, ки рушди иқтисод фақат дар шароити маҳдуд гардондани нақши давлат дар иқтисод имконпазир мебошад. Ин дар шароити бо таври васеъ истифода бурдани раванди ғайридавлатӣ ва хусусигардонии моликияти давлатӣ, яъне густариши сектори (бахшӣ) хусусӣ, маҳдудгардонии истифодаи захираҳои миллӣ аз ҷониби давлат ва ҳавасмандгардонии механизми бозор, алалхусус рақобат ва рақобатпазирӣ дар доираи иқтисоди миллӣ мумкин мебошад ва он самараи баландро таъмин карда метавонад.

Таҷриба нишон медиҳад, ки истифодаи тарз ва услубҳои сиёсати иқтисодӣ ба як мақсад - таъмин кардани рушди иқтисод ва баланд бардош-тани дараҷаи некӯаҳволии ҷомеа, ки дар нишондиҳандаи макроиқтисодии афзоиши маҳсулоти ҷамъиятӣ ба ҳар сар аҳолӣ истифода меёбад, зарур мегардад. Маҳз, суръати афзоиши рушди иқтисод ва баланд гардидани ҳаҷми маҳсулоти ҷамъиятӣ ва дараҷаи самаранокии иқтисоди миллӣ истифодаи шаклу намуд ва тамсилаҳои рушди онро муайян менамояд.

Дидан карданд: 32

Мавзӯъҳои монанд:

Сиёсати зиддисилсилавии давлат (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Навъ ва давраҳои силсила: мавҷҳои дароз, кӯтоҳ ва миёна (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Силсилаи саноатӣ ва давраҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи силсила: нигоҳ аз диди таърих ва хусусиятҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи кеӣнсгароии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи институтсионалии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи классикии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Тақозои кулл ва омилҳои муаӣянкунандаи он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Мувозинии макроиқтисодӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Иқтисоди ниҳон ва хусусиятҳои он (ИҚТИСОДИ МИЛЛӢ ВА САМАРАИ ОН)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: