|

Ҳамгироии агросаноатӣ ва комплекси аграрию саноатӣ (МУНОСИБАТҲОИ КИШОВАРЗӢ ВА ИНКИШОФИ КОМПЛЕКСИ АГРАРИЮ САНОАТӢ)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-10-01

Ҳамкорӣ ва дастгирии байни ҳавзаҳои хоҷагии қишлоқ ва саноат ҳамчун мояи аниқ гаштани истеҳсолоти ҷамъиятӣ ба вуқӯъ пайвастааст. Ҳамгироии кишоварзу саноат яке аз ҳодисаҳои маъмулу густаришёфтаи замони ҳозира мебошад.
Ба раванди эҳё ва ташаккули ҳамгироии агросаноатӣ, аниқ гаштани тақсими ҷамъиятии меҳнат замина мегузорад.
Ба ҳамагон маълум аст, ки хоҷагии қишлоқ, ҳамчун раванди ягонаи табиӣ ва иқтисодӣ, сурат мегирад. Бисёр вақт хоҷагии қишлоқ дар танҳоӣ ба ҷараёнҳои стихиявонаи табиат (обхезӣ, сел, хушксолӣ, сармо...) мубориза бурда наметавонад. Ин ҳодисаҳои ғайричашмдошт фақат дар натиҷаи ҳамгироӣ бо саноат ва дигар соҳаҳо рафъ карда мешавад. Саноат хоҷагии қишлоқро сари вақт бо лавозимоти техникӣ таъмин карда, маҳсулоти онро бармаҳал кор карда баромада, ба вайрон шудани он имкон намедиҳад.
Дар шароити ҳамгироии агросаноатӣ бошад, воситаҳои истеҳсолот дар давоми сол пурра ва ҳамаҷониба истифода карда хоҳанд шуд.
Ҳамгироии агросаноатӣ имкон медиҳад, ки ашё бо таври доимӣ, муозин истеҳсол, пасмондаҳои саноатӣ, хӯрокворӣ ҳамчун масолеҳи озуқа барои соҳаи чорводорӣ ва зироат истифода ва захираҳои меҳнатие, ки вобаста ба мавсими кор аз хоҷагии қишлоқ ё дар саноати коркардабароӣ озод мешаванд, дар шароитҳои лозимӣ, бо навбат дар доираи ҳавзаи агросаноатӣ истифода карда шавад.
Раванди ҳамгироии аграрию саноатӣ дар ду намуд сурат мегирад:
Якум, ҳамгироии амудӣ (вертикалӣ). Он дар давраи мошинии истеҳсо-лоти хоҷагии қишлоқ ба вуқӯъ пайвастааст. Он ҳамчун тарзи ба ҳам пайваст шудани соҳаҳои ба ҳам алоқаманд оид ба аз нав кор карда баромадани маҳсулоти хоҷагии қишлоқ, истеҳсоли комбикорм (истеҳсоли ему хошоки омехта), корхонаҳои махсус гардонидашудаи хоҷагии қишлоқ ва марказҳои савдо ташкил карда мешавад.
Дуввум, ҳамгироии уфуқи (горизонтали)-и агросаноатӣ.
Ин шакли ҳамгироӣ ҳамчун иттиҳоди кооперативии корхонаҳои хурд, ки дар фазои ягонаи технологии сикли (давраи) умумии истеҳсол ва фурӯши маҳсулот амал мекунад, баромад мекунад. Он аксар вақт аз ҷониби фермерҳо, тоҷирон ва соҳибкорони дигар ба мақсади ҳамкорӣ ва ёрдам оид ба масъалаи ташкилию молиявӣ ва техникӣ таъсис дода мешавад.
Ҳамгироии агросаноатӣ дар асл мазмуни ташаккули раванди инкишофи хоҷагию ҳуқуқии комплекси аграрию саноатиро (КАС) таҷассум мекунад.
КАС ҳамчун маҷмӯи соҳаҳои макроиқтисод, ки барои тавлиди маҳсу-лоти истеъмолӣ, таъмин кардани аҳолӣ бо озуқа ва хизматрасонӣ ба аҳолӣ банд мебошанд, ташкил карда мешавад. Дар доираи КАС ба ғайр аз соҳаҳои худи хоҷагии қишлоқ дигар соҳаҳои боқимонда барои беҳтар истифода кардан ва маҳсулнок (ҳосилхез) кардани замин ҳавасманд набуданд. Чунки хӯҷаини асосии замин деҳқон боқӣ мемонад. Афсӯс, ки вай мустақилияти том надошт. Азнавтақсимкунии даромади софи колхоз ба манфиати ташкилотҳои болоии КАС бештар буд.
Комплекси аграрии саноатӣ (КАС) соҳаҳое, ки барои хоҷагии қишлоқ воситаҳои истеҳсолот тавлид менамояд дар бар мегирад:
1.(ҳавзаи 1), истеҳсолоти худи хоҷагии қишлоқ;
2.(ҳавзаи 2), соҳаҳои коркардабароӣ ва таъмину фурӯши ашёву аз он истеҳсол карда шудани маҳсулоти хоҷагии қишлоқ;
3.(ҳавзаи 3) ва он соҳаҳои зерсохт (инфраструктура)-и истеҳсоли ва иҷтимоие, ки бевосита ба тавлиди он маҳсулотҳо таъсир мерасонад.
Бояд иқрор шуд, ки дар аксарияти давлатҳои Ғарб тартиби қатъии танзим ва истифодаи замин ҷорӣ карда шудааст. Масалан, дар Олмон заминро он шахсе харида ба моликияти хусусӣ табдил карда метавонад, ки агар он ҳамон қитъаи заминро ба иҷора гирифта, дар он замин зиёда аз 10 сол хоҷагидорӣ карда бошад.
Дар Норвегия барои ба моликияти хусусӣ табдил додани зиёда аз 1 гектар замин, шахс бояд ба он литсензияи давлатӣ дошта бошад. Баробари ин ӯҳдадор бояд шавад, ки дар ҳамин қитъаи замин ҳамеша ва доимӣ зиндагӣ хоҳад кард.
Бояд махсус қайд намуд, ки заминҳои фурӯхташуда ва ба моликияти давлатӣ табдил дода шуда, дубора ба фурӯш гузошта намешаванд. Ва агар зарурият пайдо шавад, он баъд аз мӯҳлати муайян (дар Фаронса-12 сол, ШМА-15 сол) фурӯхта мешавад.
Ба андешаи мо дастгирии КАС аз ҷониби давлат дар чунин самтҳо нисбатан қулайтар мебошад:
1. Сармоягузорӣ ба хоҷагии деҳқонӣ барои тадбирҳои маблағталаб (беҳтар кардани сифати заминобъёрӣ, хушкондан, кандани заҳбурҳо, канал-ҳо, гузаронидани қубурҳо, роҳҳо, мустаҳкам кардани базаи моддию техни-кӣ). Масалан, дар ШМА сармоягузории мустақими давлат барои хоҷагиҳои фермерӣ зиёда аз 30 фоиз, Канада - 45, Шветсия - 59, Япония - 66, Финландия - 71 ва Норвегия - 77 фоизи даромади онҳоро ташкил медиҳад:
2. Дастгирии дараҷаи нарх ба маҳсулоти хоҷагии қишлоқ. Дар ШМА,  масалан, барои фермерҳо қусурбарори (компенсаӣия-р.)-и рента ҷорӣ карда шудааст. Агар нархи хариди маҳсулот аз сатҳи нархи муқарраркардаи давлат паст бошад, он гоҳ давлат фарқи онро рӯпӯш мекунад;
3. Дастгирӣ ва сармоягузории соҳаҳои зерсохт (инфраструктура)-и хоҷагии қишлоқ (сохтани роҳ, гузаронидани хатҳои алоқа, барқ, сохтмони муассисаҳои тандурустӣ...);
4. Татбиқи корҳои илмию тадқиқотӣ (такмили технология, истеҳсолоти хоҷагии қишлоқ, тайёр кардани мутахассисон...);
5. Танзими фаъолияти КАС - таъмин кардани бехатарии озуқаворӣ бо роҳи инкишоф додани соҳаҳои асосии он;
6. Ҳифзи манфиатҳои хоҷагии майдаи деҳқонӣ(фермерӣ) бо роҳи ама-лигардонии тадбирҳои ғайримилликунонӣ ва эмин нигоҳ доштан аз раванди касодӣ; таъмин кардани назорат ва бехатарии соҳаҳои КАС, баланд бардош-тани масъулият оид ба беҳтар кардани сифати тухмӣ, нуриҳои минералӣ, ҳифзи обу табиат, ҳайвоноту наботот, таъмин бо ему хошок ва ғайраҳо.
Барои ба эътидол овардани таносуби истеҳсоли ғаллаву талаботи рӯзаф-зуни мардум (аз рӯи тавсияи ташкилоти байналмиллалии озуқаворӣ (ФАО) бояд барои ҳар як фард соле то 0,6-0,8 тонна ғалла истеҳсол карда шавад. Дар миқёси ҷаҳон истеҳсоли солонаи ғалла то ба 3-4 млрд. тонна расонда шавад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бошад, соле бояд на камтар аз 1,5 млн. тонна ғалла истеҳсол карда шавад.
Рушду таҳаввули КАС ва сохтори он дар шароити бозор бештар аз амиқ ва мустаҳкам шудани сирати комплексӣ истеҳсол ва истифодаи маҳсу-лоти хоҷагии қишлоқ ва озуқаворӣ дарак медиҳад. Ин тамоюли инкишоф дар адабиёти кунунии иқтисодӣ таҳти мафҳуми агробизнес бештар маъмулу машҳур гардидааст.
Сароғоз мафҳуми агробизнес аз ҷониби иқтисодчии америкоӣ Ч.Дэвис ва Р.Голдберг (с.1958) дар китоби "Консепсияи агробизнес" истифода карда шудааст. Таҳти агробизнес маҷмӯи ҳамаи амалиётҳо оид ба фаъолиятҳои дар доираи фирма анҷом додашаванда оид ба нигоҳ доштан, кор карда баромадан, фурӯхтани ашёи хоми хоҷагии қишлоқ ва ашёҳои истеъмолӣ ба мақсади ба даст овардани даромади ҳадди аксар (максималӣ) ва дар ин асос қонеъ гардонидани талаботи пурраи аҳолӣ тасаввур карда мешавад.

Дидан карданд: 55

Мавзӯъҳои монанд:

Бекорӣ: шаклҳо ва сабабҳои пайдоиши он. Мафҳуми шуғли пурра

Сиёсати зиддитаваррумии давлат (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Оқибатҳои иқтисодию иҷтимоии таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Хусусият ва омилҳои муайянкунандаи таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Шакл ва намудҳои таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Таваррум, моҳият ва сабабҳои пайдоиши он (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Сиёсати хазинадории давлат ва хусусиятҳои он дар шароити бозор (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Андоз, вазифа, шакл ва хусусиятҳои ташаккули он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Буҷети давлатӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои ташкили он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Молия, вазифа ва низоми он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: