|

Ҷанбаҳои иқтисодӣ ва ҳуқуқии моликият (МОЛИКИЯТ - АСОСИ НИЗОМҲОИ ИҚТИСОДӢ)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-09-17

Чи тавре, ки қайд карда гузаштем, тайи зиёда аз 70 сол дар адабиёти марксистӣ ба ҳайси объекти моликият - воситаҳои истеҳсолот ва ашёҳои истеъмолӣ тавсия карда шудаанд. Ин тарзи маънидодкунии объекти моликият дар шароити ҳозира, вобаста ба дигар шудани нақш ва мақоми худи воситаҳои истеҳсолот (бавуҷудоии техникаю технологияи нав, автоматикунонии ҷараёнҳои истеҳсолот, истифодаи компютерҳо ва ғайра), ҷудо шудани он ба қисмату ҷузъиёти алоҳида (додани воситаҳои истеҳсолот ба иҷора, ташкил кардани ширкатҳои саҳҳомӣ дар асоси онҳо ба ихтиёри коллективҳои истеҳсолӣ вогузоштани онҳо ва ҳоказо), ба он ҳамроҳ карда шудани унсурҳои дигар (системаи идораи автоматӣ, иттилоот ва ғайра) аҳамияти худро аз даст медиҳад.
Тибқи ақидаи К.Маркс, моликият ҳамчун мафҳуми иқтисодӣ бидуни хоҳиш ва тафаккури инсон вуҷуд дорад. Ҳанӯз дар қонунҳои давлатдории Солон (594 то қарни мо) ва Клисфен (509 то қарни мо) қайд карда шудааст, ки қонунҳо муносибати моликиятро ба вуҷуд намеоранд, балки муносибатҳои дар ҷомеа ташаккулёфтаро мустаҳкам мегардонанд. Бинобар ин байни моликият ҳамчун мафҳуми иқтисодӣ ва ҳуқуқӣ, аз ҳамон давра фарқ гузошта шуда буд.
Аз равияҳои мавҷуда, алалхусус равияи мактаби неоинститутсио-нализм, бештар диққатҷалбкунанда мебошад ва он аз ҷониби аксарияти олимони Ғарб ва Русия дастгирӣ меёбад. Асосгузори он иқтисоддонони америкоӣ Р. Коуз ва А. Алчиан буда, тарафҳои алоҳидаи он аз ҷониби И. Барсел, Г. Демсетс, Х. Норт, Р. Познер минбаъд вусъат дода шудаанд.
Дар амалияи хоҷагидорӣ се шакли "реҷаи" ҳуқуқи моликият: молики-яти давлатӣ, хусусӣ ва омехта истифода карда мешавад.
Ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ маънои онро дорад, ки соҳибони моликият ҳуқуқи пурра ё худ қисме аз 11 пунктҳои "дастаи ҳуқуқро" истифода кардан доранд. Вобаста ба шумора ва нақшу мақоми "дастаи ҳуқуқ" шаклу намудҳои моликияти хусусӣ ташаккул меёбанд. Дар шароити сотсиализм, ки асосан, моликияти ҷамъиятӣ (давлатӣ) ба воситаҳои истеҳсолот ҳукмрон аст, ҳуқуқи "дастаи ҳуқуқ" пурра ба давлат тааллуқ дорад ва қисми ночизи он ҳамчун раванди муваққатӣ ба субъектҳои иқтисодӣ вогузошта мешавад. Масалан, замин моликияти давлатӣ мебошад. Муваққатан ҳуқуқи истифодаи он ба аҳолӣ ё корхонаву колхозҳо ва кооперативҳо дода мешавад. Охирон, ҳуқуқи соҳибӣ кардан, харидан, фурӯхтан, ба каси дигар инъом кардану мерос гузоштан ва ғайраро надорад.
Ҳуқуқ ба моликияти муштарак ҳаргиз маънои ба таври оддӣ ба ҳам омезиш додани шакли моликияти давлатӣ ва моликияти хусусиро надорад. Он дар асоси ваҳдати усулҳои нархгузории бозорӣ ва танзими давлатӣ ба роҳ монда мешавад ё худ тибқи ақидаи Л.Мизес: "истеҳсолот метавонад аз рӯи нархҳои бозорӣ ё худ қарори шӯрои ҳукуматӣ оид ба идораи истеҳсолот қарор гирад". Ҳалли роҳи саввум вуҷуд надорад. Шакли саввуми низоми иҷтимоӣ, ки тавонад бидуни капиталистӣ ё бидуни сотсиалистӣ бошад, имконнопазир мебошад.

Дидан карданд: 235

Мавзӯъҳои монанд:

Бекорӣ: шаклҳо ва сабабҳои пайдоиши он. Мафҳуми шуғли пурра

Сиёсати зиддитаваррумии давлат (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Оқибатҳои иқтисодию иҷтимоии таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Хусусият ва омилҳои муайянкунандаи таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Шакл ва намудҳои таваррум (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Таваррум, моҳият ва сабабҳои пайдоиши он (ТАВАРРУМ ВА ТАНЗИМИ ЗИДДИТАВАРРУМИИ ДАВЛАТ)

Сиёсати хазинадории давлат ва хусусиятҳои он дар шароити бозор (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Андоз, вазифа, шакл ва хусусиятҳои ташаккули он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Буҷети давлатӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои ташкили он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Молия, вазифа ва низоми он (БОЗОРИ МОЛИЯ, АНДОЗ, БУҶЕТ ВА СИЁСАТИ ХАЗИНАДОРИИ ДАВЛАТ ДАР ШАРОИТИ БОЗОР)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: