|

Моҳият, омил ва унсурҳои низомҳои иқтисодӣ (МОЛИКИЯТ - АСОСИ НИЗОМҲОИ ИҚТИСОДӢ)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-09-17

Низоми иқтисодӣ, моҳият, унсур, меъёр ва омилҳои муайянкунандаи он. Низоми тамсилаи иқтисодӣ, суннатӣ, бозорӣ, амрӣ (сотсиалистӣ), мӯҳ-талат (омехта). Моликият ҳамчун мафҳуми иқтисодӣ. Субъект ва объекти моликият. Ҷанбаҳои иқтисодӣ ва хуқуқии моликият. Гуногуншаклии моли-кият дар шароити бозор. Табақабанди (классификатсия)-и шаклҳои молики-ят. Ғайридавлатӣ ва хусусигардонии моликият, шакл, таҷриба ва хусусият-ҳои татбиқи он дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Одатан, таҳти низом - қонун, қоида, тартиб, танзим ё худ механизми амали ҳодисаҳои иқтисодию иҷтимоӣ дар як давраи муайяни таърихӣ фаҳмида мешавад.
Аз ин лиҳоз, вобаста ба зарурият, вазифа ва мақсад онҳоро дар сатҳҳои гуногуни субъектҳои иқтисодӣ (фард, гурӯҳ, коллектив, ҷомеа, давлат...) таҳлил мекунанд. Дар натиҷа, низомҳои муайяни иқтисодӣ дар сатҳи хона, хоҷагӣ, давлат ва ғайра бунёд мегарданд. Маҷмӯи онҳо низоми воқеии иқтисодиро дар сатҳи хоҷагии ҷаҳон ташкил медиҳанд. Аз ин ҷиҳат дар адабиёти иқтисодӣ таҳлили низомҳои иқтисодӣ, ҳамчун низоми хоҷаги-дорӣ, дар сатҳи "микроиқтисод", "макроиқтисод", ва "мегаиқтисод" баррасӣ карда мешавад.
Аз ин ҷо хулоса бармеояд, ки байни мутафаккирон ақида ва назарияи ягона ё худ "универсалӣ" оиди низомҳои иқтисодӣ, моҳият, шаклу намуд, давраю марҳалаҳои рушд ва тамсилаҳои ташаккули он вуҷуд надорад. Критерия (маҳак, меъёр)-и ягонаи манобеи (сарчашмаи) таҳлили илмии онҳо низ дида намешавад. Амсоли таснифу (гурӯҳбандию) тафсири (баёни) онҳоро дар таърифҳои зер мушоҳида кардан мумкин аст:
1.Низоми иқтисодӣ - шакли махсуси низоми алоқаи байни тавлидгарон ва истеъмолгарони неъматҳои моддию ғайримоддӣ ва хизматҳо мебошанд;
2.Низоми иқтисодӣ, маҷмӯи механизм ва институтҳое, мебошад, ки барои қабул ва амалӣ гардонидани қарорҳо оиди истеҳсолот, даромад ва истеъмол дар доираи сарзамини муайян ба роҳ монда мешавад.
3.Низоми иқтисодӣ, ҳамчун маҷмӯи институтҳо, ташкилотҳо, қонунхо, қоида, анъана, тафаккур, кадр, рафтор ва қарору қарордодҳое, ки мустақим ё ғайримустақим ба раванди ташаккули ахлоқ ва натиҷагарии он таъсир мерасонад, сурат мегирад.
Аз таҳлили ин назариёт на фақат фаҳмишҳои мухталифи низомҳои иқтисодӣ дар сатҳҳои гуногун, балки объекту субъект ва унсурҳои таркибии он низ чашмрас мебошад.
Аз ҳамин ҷиҳат, дараҷаи инкишофу ташаккули онҳо низ зери таъсири омилҳои зиёди иқтисодӣ қарор мегирад, ки онҳоро метавон чунин тақсим-бандӣ кард:
1.Омилҳои табиӣ - мусоидии иқлим, ҷойгиршавии мамлакатҳо дар мавзеъ ва минтақаҳои ҷаҳонӣ, захираҳои об, канданиҳои фоиданок, ҳосил-хезии замин...;
2.Иҷтимоию маданӣ - фаъолияти маънавию маориф, рӯҳӣ, фаъолияти ҳаётпазирии инсон, сатҳи инкишофи маориф, илм, фарҳанг, маданият...;
3.Истеҳсолию иқтисодӣ - ашё ва воситаҳои меҳнат, технологияи истеҳсолот, шакли ташкили истеҳсолот (меҳнат), дараҷаи даромаднокӣ, самаранокӣ, ҳосилнокию шиддатнокии меҳнат...;
4.Омили инсонӣ - нақш ва мақоми инсон ҳамчун коргар, шумораи мутахассисон, аҳолӣ ва таркиби иқтисодиву иҷтимоии онҳо, бекорон, шуғли аҳолӣ, камбудӣ ё барзиёдатии аҳолӣ, муҳоҷирати аҳолӣ, сатҳи даромад ва зиндагонии одамон,таъмин будан бо ҷои кор, бо манзил...;
5.Техникию иқтисодӣ - сатҳи техникаю технология, ихтироотҳо, навовариҳо, такмили таркибии истеҳсолот, ҳаҷми фоида, сатҳи рақобат, сармоягузорӣ, захираҳои молиявӣ...;
6.Ҳуқуқию маъмурӣ - ташаккул ва волоияти қонунҳои ҳуқуқӣ, ташак-кули шакл ва намудҳои моликият, вазни қиёсии  моликияти хусусию давла-тӣ, вазъи хусусигардонию ғайри давлатигардонӣ...;
7.Фаъолияти хоҷагидорию соҳибкорӣ - таносуби шаклҳои гуногуни хоҷагӣ: инфиродӣ, молӣ, деҳқонӣ, бозорӣ, фермерӣ, коллективӣ...;
8.Идораву нақшагирӣ - хел ва намудҳои идора, сатҳи ташаккули менеҷменту маркетинг, тиҷорат, барномаҳои иқтисодӣ ва дурнамои онҳо, нақш ва мақоми ислоҳотҳои хоҷагӣ дар дигаргунсозиҳои иқтисод ва ғайра;
9.Омилҳои бурунмарзӣ - равобитҳои байналхалқӣ, сатҳ ва дараҷаи ҳамгироии иқтисодӣ, тиҷорат, муносибатҳои қарзию пулӣ, молиявӣ, ҳалли масоилҳои умумибашарӣ...;
10.Сиёсат ва сиёсати иҷтимоӣ - сиёсати хоҷагидорӣ, дараҷа ва тако-мули сиёсати иқтисодӣ, вазъ ва мақоми партияҳои гуногун, ҳалли масоили иҷтимоӣ ва ғайра (нигар ба нақшаи 3.1).
Аз ҷумлаи омилҳои номбаршуда моликият мавқеи муҳимро ишғол менамояд. Он ҳамчун муносибатҳои объективӣ (айнӣ) ҳамаи ҷанбаҳои муно-сибатҳои иҷтимоии ҷамъиятро инъикос мекунад.

Дидан карданд: 65

Мавзӯъҳои монанд:

Сиёсати зиддисилсилавии давлат (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Навъ ва давраҳои силсила: мавҷҳои дароз, кӯтоҳ ва миёна (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Силсилаи саноатӣ ва давраҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи силсила: нигоҳ аз диди таърих ва хусусиятҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи кеӣнсгароии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи институтсионалии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи классикии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Тақозои кулл ва омилҳои муаӣянкунандаи он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Мувозинии макроиқтисодӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Иқтисоди ниҳон ва хусусиятҳои он (ИҚТИСОДИ МИЛЛӢ ВА САМАРАИ ОН)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: