|

Тавсифи фанни назарияи иқтисод (НАЗАРИЯИ ИҚТИСОД, ЗАМИНАҲОИ ГУСТАРИШ ВА ТАҲАВВУЛИ ОН)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-09-17

Илми иқтисод, алалхусус назарияи иқтисод дар ҷараёни инкишоф ва таҳаввули худ, давраву зинаҳои тӯлонии таърихро аз сар гузаронидааст. Падидаҳову андешаҳои нахустини он ҳанӯз дар асри IХ-Х пеш аз солшу-мории мо, аз ҷониби мутафаккирони мамоликҳои Бостони Юнон, Чин, Ҳинд, Рим, Шарқ оиди тарзу услуб ва қоидаву қонунҳои гуногуни хонадорию хоҷагидорӣ мавриди баҳсу мунозира қарор доштанд.
Назарияи иқтисод (иқтисоди сиёсӣ) таърихан ҳамчун илм дар хусуси таҳлил ва таҳқиқи қонунҳову қонуниятҳо, бунёду  инкишоф, ташаккули ҳаёти иқтисодиву иҷтимоӣ ва давраву марҳалаҳои рушди ҷомеаи инсонӣ густариш ёфтааст.
Аристотел бошад, предмети таҳлил ва тадқиқи худро дар истеъдод, маҳорат оиди афзунгардонии сарвату давлат, алалхусус дороию пул мебинад.
А.Монкретейн предмети иқтисоди сиёсиро дар омӯзиш ва дарки хоҷагиҳои давлатӣ, ки монархияи мутлақ фаъолияти онҳоро танзим ва идора мекунад, тасаввур менамояд. Маҳз бо ташаббуси А.Монкретейн хоҷа-гидорӣ ба ду қисмат ҷудо мешавад:
1.Илм оид ба хонадорӣ ва хоҷагидорӣ;
2.Хоҷагидории давлатӣ ё худ иқтисоди сиёсӣ.
Намояндагони мактаби физиократҳо (махсусан, Франсуа Кенэ, Анн Тюрго...) объекти таҳлили фанни назарияи иқтисодиро сарвати миллӣ қарор дода, онро аз соҳаи мубодила ба соҳаи истеҳсолот гузарониданд.
Ғояи муҳимтарини назарияи иқтисодӣ дар асарҳои классикони англис А.Смит, Д.Рикардо идома меёбад. Онҳо объекти омӯзиши иқтисоди сиёсиро аз соҳаи мубодила ба соҳаи истеҳсолот гузаронида, исбот намуданд, ки манбаи "сарвати мардум" маҳз истеҳсолоти ҷамъиятӣ мебошад. Назарияи илмии арзишии меҳнатро ба вуҷуд оварда, дар ин асос нишон доданд, ки меҳнат ҳамчун андозаи (ченаки) молҳо мебошад.
А.Смит предмети иқтисоди сиёсиро дар андӯхти сарвати миллӣ, таркиби он ва қонунҳои амали бозори рақобатӣ комил мебинад.
К.Маркс ба ҳайси фанни назарияи иқтисодӣ муносибатҳои истеҳсолӣ (иқтисодӣ)–ро пешниҳод намудааст.
Бо ибораи К.Маркс истилоҳоти гуногуне, ки олимони давраи гузашта оиди фанни "иқтисод" истифода намудаанд (истеҳсол, тақсим, мубодила, сарват, талабот, захираҳои комёб, идораи давлат, хонадорию хоҷагидорӣ...), дар асл унсурҳои таркибии муносибатҳои истеҳсолӣ мебошанд. Ин ақида дар китоби нахусти он "Сармоя (Капитал)" мавриди таҳлилу тадқиқ қарор гирифтааст.
К.Маркс предмети тадқиқоти худро дар таҳлили "тарзи сармоядории истеҳсолот", муносибатҳо оиди истеҳсолу муомилот ва кашфи қонунҳову қонуниятҳои инкишофу таҳаввули онҳо тасаввур мекунад.
Мувофиқи ақидаи К.Маркс мояи асосии капитализмро истисмор ва азхудкунии арзиши изофа ташкил мекунад. Охирон сарчашмаи сарват ва дороии сарватмандон мебошад.
Дар сатҳ ва доираи микроиқтисод муносибатҳо оиди тарзу услуби ташкили фаъолияти истеҳсолии фирма, хулқу атвори онҳо ҳамчун намоян-даи (субъекти) иқтисодӣ (коргарон, хизматчиён, муҳандисон, менеҷерон, бонкирон, соҳибони ҳавлию хона, фермерҳо, соҳибкорону тадбиркорон, бизнесменон, тоҷирон ва ғайра) оиди тарз ва услуби ташкили хоҷагидорӣ, фаъолияти тиҷоратӣ, иҷтимоӣ, бурунмарзӣ, молиявию қарзӣ ва ғайра ифода мекунад.
Бо ибораи дигар, объекти дарк ва омӯзиши муносибатҳои иқтисодӣ дар сатҳи микроиқтисод, ҳамчун фишурдаи муносибатҳои иқтисодӣ дар ҳавзаи истеҳсол, тақсим, мубодила ва истеъмоли неъматҳои моддӣ оид ба истифодаи захираҳои иқтисодии маҳдуд ташкил ёфта, барои ҳалли масоили: чӣ бояд истеҳсол кард? чӣ қадар истеҳсол кард?, барои кӣ истеҳсол кард? Нигаронида мешавад. Дар амалияи хоҷагидорӣ он ҳамчун иқтисодиёти корхона (саноат, нақлиёт, алоқа, савдо) баромад мекунад.
Мезоиқтисод ҳамчун иқтисодиёти алоҳидаву мустақили соҳаҳои хоҷа-гии халқ: комплексҳои истеҳсолӣ, комплексҳои кишоварзию саноатӣ, сохт-мон, саноатию ҳарбӣ, иқтисодиёти ноҳия (регион) ё худ ҳавзаҳои алоҳидаи маъмурии хоҷагии халқ - минтақаҳои озоди иқтисодӣ, штатҳо ташкил карда мешавад.
Макроиктисод - таҳлил ва тадқиқоти муносибатҳои (агентҳои) иқтисо-диро бештар дар сатҳи болоии ҷомеа дар бар мегирад. Он ҳамчун кулли муносибатҳои иқтисодӣ (микроиқтисод, мезоиқтисод) дар доираи давлати миллӣ оиди ташаккули маҳсулоту даромади миллӣ, мувозинатии макроиқ-тисодӣ, бӯҳронҳои иқтисодӣ, суръату афзоиши рушди иқтисодӣ, таваррум (инфлятсия), шуғли аҳолӣ, сиёсати пулию қарзӣ, сиёсати иҷтимоӣ, хазина-дорӣ ва ғайра густариш меёбад.
Мегаиқтисод - ҳамчун иқтисодиёти ҷаҳон кулли муносибатҳои иқти-содӣ, алоқаҳои дохиливу бурунмарзии давлатҳои алоҳидаро оиди ба ташак-кул ва истифодаи қонунҳову қонуниятҳои иқтисодӣ ва фаъолияту амалиёти иқтисодиёти халқҳои ҷаҳон дар якҷоягӣ ифода мекунад.

Саволҳо барои худсанҷӣ:
1.Ягонагии "таърихи афкори иқтисод" ва назарияи иқтисод дар чӣ зоҳир мегардад?
2.Таҳти иқтисод кадом алоқа ва муносибатҳо дар назар дошта мешаванд?
3.Тибқи тақозои замон иқтисодро бо кадом унсурҳо тафриқабандӣ менамоянд?
4.Унсурҳои субъектҳои иқтисодиро номбар кунед?
5.Ҳодисаҳои иқтисодӣ чиро ифода менамоянд?
6.Раванди иқтисодӣ чист?
7.Объектҳои иқтисодиро номбар кунед?
8.Баҳодиҳии «Назарияи иқтисод»-ро аз нигоҳи мактабҳои гуногуни иқтисодӣ ба ёд оред?
9.Таърифи ҳозира, вазифа, мақсад ва усулҳои назарияи иқтисодро тавсиф намоед?
10.Хислатҳои микро-мезо-макроиктисодро нишон диҳед?
11.Мегаиқтисод чиро ифода мекунад?

Дидан карданд: 80

Мавзӯъҳои монанд:

Сиёсати зиддисилсилавии давлат (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Навъ ва давраҳои силсила: мавҷҳои дароз, кӯтоҳ ва миёна (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Силсилаи саноатӣ ва давраҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи силсила: нигоҳ аз диди таърих ва хусусиятҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи кеӣнсгароии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи институтсионалии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи классикии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Тақозои кулл ва омилҳои муаӣянкунандаи он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Мувозинии макроиқтисодӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Иқтисоди ниҳон ва хусусиятҳои он (ИҚТИСОДИ МИЛЛӢ ВА САМАРАИ ОН)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: