|

Иқтисод ҳамчун мафҳуми хоҷагидорӣ ва илмӣ (НАЗАРИЯИ ИҚТИСОД, ЗАМИНАҲОИ ГУСТАРИШ ВА ТАҲАВВУЛИ ОН)

Тартибдиханда: Азизов Ф.Ҳ.

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2019-09-17

Тавсифи иқтисод. Иқтисод ҳамчун мафҳуми иқтисодӣ ва илмӣ. Субъект, агент (намоянда), объект, раванд, ҳодиса ва нишондиҳандаҳои иқтисодӣ. Таркиб, вазифа ва мақсади иқтисод. Тафаккури иқтисод: рукн ва самтҳои инкишофи он. Афкори иқтисодиву иҷтимоии халқи тоҷик. Марҳилаҳои инкишоф ва таҳаввули мактабҳои иқтисодӣ. Назарияи иқтисод, тавсиф ва таълифи он аз нигоҳи таърих ва имрӯз. Мафҳум ва қонунҳои иқтисодӣ. Методология, метод (усул) ва принсипҳо (услубҳо)-и ташкили назарияи иқтисод.

Инсон табиатан аз ибтидои офарид то кунун баҳри қонеъ гардонидани талабу ниёзҳои худ эҳтиёҷ ба хӯрдан, пӯшидан, кор кардан, сохтан, хондан, истироҳат, маишат ва ғайра дорад.
Ҳаёти инсон мисли ҳаёти ҷомеа, бисёрҷабҳаву гуногуншакл ва нисба-тан мураккаб мебошад. Он ҳамчун низоми муташаккил ва муайяни фаъо-лият дар ҳавза ва бахшҳои гуногун (сиёсат, идеология, илм, маориф, фарҳанг, маданият, иқтисодиёт, иҷтимоиёт ва ғайра) зуҳур мегардад.
Бузургон ва донишмандони аҳли адаб эътироф карданд, ки мояи ҳасти-ву рушди ҷомеаи инсониро соҳаи иқтисод муайян мекунад.
Чи тавре ки аз "таърихи афкори иқтисод" зуҳур мегардад, воҷаи иқти-сод ҳамчун ваҳдати мафҳумҳои юнонии "ойкос"- хоҷагӣ ва "номос"- қонун, яъне "ойкономия" ба вуқӯъ пайвастааст. Он сароғоз аз ҷониби Ксенофонт ҳамчун фаҳмиш тибқи меъёр, қоида ва қонунҳои пеш бурдани хоҷагӣ исти-фода карда шудааст.
Тӯли ҳазорсолаҳо инсоният аз зинаи сукунат то ба зинаи фавқул-инкишоф рушду камол ёфт. Таносубан, шакл ва намуди хонаводаю хоҷаги-дорӣ, давлатдорию ҷаҳондорӣ низ куллан дигар шуд. Дар ин асно, мазмуну мундариҷа, нақш ва мақоми "ойканомия" вобаста ба гузаштани замонҳо бешубҳа, тағйир ёфт.
Аз ин рӯ, таҳти иқтисод на фақат муносибатҳои байни шахсони алоҳида, оила, гурӯҳҳо, синфҳо, корхона, соҳа, давлат, оиди тарз ва услуби хонаводаю хоҷагидорӣ ва давлатдорӣ, балки муносибатҳои умумибашарӣ перомуни ташаккули равандҳои байналмиллалии истеҳсолот, илму техника, асъор, молия, муҳоҷирати қувваи коргарӣ, ҳамкорӣ доир ба коинот, эколо-гия, сарфаю сариштакорӣ ва ғайра дар назар дошта мешаванд.
Тибқи тақозои замони ҳозира иқтисодро ба чунин унсурҳо тафриқа-бандӣ менамоянд:
- иқтисоди бахшҳои алоҳида (иқтисоди саноат, кишоварз, сохтмон, тиҷорат, нақлиёт...);
- ҷойгиронии ҷуғрофӣ (иқтисоди ноҳия, вилоят, шаҳр губерния, штатҳо, иқтисоди миллӣ, иқтисоди ҷаҳонӣ...);
- маҷмӯи муносибатҳои иқтисодӣ (муносибатҳо оиди истеҳсол, тақсим, мубодила, истеъмол);
- зуҳури низомҳои иқтисодӣ ва моликият (иқтисоди суннатӣ, амрӣ, капиталистӣ, бозорӣ, мӯхталат, меъёрӣ, воқеӣ..);
- натиҷаи амалиётҳои агентҳо (намояндаҳо) ва субъектҳои иқтисодӣ (иқтисоди хона, оила, корхона, давлат...);
- фанни илмию таълимӣ (иқтисоди сиёсӣ, назарияи умумии иқтисодӣ, "Экономикс", "Микро", "Мезо", "Макро", "Мегаиқтисод" ва боқимонда фанҳои тахассусии иқтисод - молия, бонк, пул,қарз...);
- кулли ҳавзаҳои дониш оиди истифодаи сифру рақам, тасвири ҳодиса-ҳои иқтисод ва дигар зергурӯҳу гурӯҳҳо (омор, кибернетикаи иқтисодӣ, тамсиласозии иқтисодию риёзӣ, эконометрия, иқтисоди амалӣ, пешбинии иқтисодӣ...).
Дар ин асос метавон гуфт, ки иқтисод дар асл фаъолият ва санъат оиди ташкили хонадорӣ, хоҷагию хоҷагидорӣ ва давлатдорӣ аст.
Аз нигаҳи дигар иқтисод илм аст. П.Самуэлсон андеша ба он дорад, ки иқтисод илмест оиди он, ки чӣ тавр ҷамъият истеҳсоли маҳсулотҳои нафъоварро истифода мебарад ва тақсими онро дар байни гурӯҳҳои гуногун ба роҳ мемонад.
Аз ин ҷиҳат, иқтисод ба андешаи мо ҳамчун тадбир, тарз ва усулҳои гуногун оиди фаҳмиш ва дарки қонуну қонуниятҳои ташаккули хоҷагидорӣ, низом, марҳала ва таҳаввули он, истифодаи захираҳои иқтисодӣ (табиат, капитал, меҳнат...) барои қонеъ гардонидани ниёзу эҳтиёҷи инсону ҷомеа ва ташаккули муносибатҳои байни агентҳову субъектҳои иқтисодӣ сурат мегирад.
Дар асоси ин гуна тафриқабандӣ дар адабиёти Ғарб ду тариқи истифо-даи "ойкономия"-"экономика" ва "экономикс" ба назар мерасад. Якум, ҳамчун фаъолият оид ба хоҷагидорӣ дар мазмун ва маънии аслӣ ва дуввум - ҳамчун илми иқтисод, яъне назарияи иқтисод тасаввур карда мешавад.
Қисме аз иқтисоддонон, вобаста ба хусусиятҳои миллӣ, марҳалаҳои гузариш ба бозор, зарурият ва имконияти истифодаи он (Экономикс) дар амалия ва сатҳу дараҷаи ташаккулу таҳаввули илми иқтисод назар ба он доранд, ки илми иқтисод на ҳамчун қисматҳои алоҳидаи "Экономика" ва "Экономикс", балки ҳамчун илми ягонаи "назарияи иқтисодӣ" дониставу эътироф карда шавад.

Дидан карданд: 22

Мавзӯъҳои монанд:

Сиёсати зиддисилсилавии давлат (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Навъ ва давраҳои силсила: мавҷҳои дароз, кӯтоҳ ва миёна (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Силсилаи саноатӣ ва давраҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи силсила: нигоҳ аз диди таърих ва хусусиятҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи кеӣнсгароии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи институтсионалии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Назарияи классикии мувозинии макроиқтисодӣ (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Тақозои кулл ва омилҳои муаӣянкунандаи он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Мувозинии макроиқтисодӣ, моҳият, шакл ва хусусиятҳои он (МУВОЗИНӢ ВА НОМУВОЗИНИИ МАКРОИҚТИСОДӢ: МЕХАНИЗМ ВА ИНКИШОФИ СИЛСИЛАВИИ ИҚТИСОДИ БОЗОРӢ)

Иқтисоди ниҳон ва хусусиятҳои он (ИҚТИСОДИ МИЛЛӢ ВА САМАРАИ ОН)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: