|

Идоракунии гардиши мол

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2018-11-14

Нақша:

1. Идоракунии гардиши мол дар корхонаҳои тиҷоратӣ.
2. Идоракунии ҳаҷм ва тиракиби гардиши мол.
3. Захираҳои мол дар корхонаҳои тиҷоратӣ ва идоракунии он.

Адабиётҳо:

  1. Шаропов Ф.Р. «Менеҷменти тиҷорат», Душанбе, Ирфон 2005
  2. Бланк И.А. «Управление торговым предприятием», Москва, ЭКМОС 1998

1.  Фаъолияти тиҷоратӣ бо ҷараёни фурӯши мол ба аҳолӣ тавассути пул пайваст буда, дар ҳаҷм ва гардиши мол дар корхонаҳои тиҷоратӣ ифода меёбад.
Дар низоми нишондиҳандаҳо доир ба фаъолияти корхонаҳои тиҷоратӣ гардиши мол нақши аввалиндараҷа дорад. Гардиши мол нишондиҳандаи муҳими ташаккули потенсиали корхонаҳои тиҷоратӣ мебошад.
Асоси фаъолияти тиҷоратии аксари корхонаҳои тиҷоратиро дар шароити муосир гардиши чаканаи мол ташкил медиҳад. Бинобар ин, намудҳои ин шакли гардиши молро дида мебарорем.
Бо дар назардошти шаклҳои фурӯши молҳои истеъмолӣ, гардиши чаканаи молро мо метавонем дар шабакаҳои савдо ва берун аз он қисмат кунем.
Бо алоқамандии тақозои исмеъмолгарон шаклҳои зерини гардиши чаканаи молро аз ҳамдигар ҷудо мекунанд: фурӯши мол бевосита ба аҳолӣ; фурӯши мол ба ташкилоти муассисаҳо (гардиши яклухти хурд) аз нуқтаҳои савдои чакана.
Аз рӯи вобастагӣ бо пардохти молҳои фурӯхташаванда ду шакли гардиши чакана, яъне фурӯши молҳо дар асоси пардохти якбораи онҳо ва фурӯши молҳо бо роҳи кредитро (қарз) фарқ мекунанд.
Пардохти фурӯши мол бо тарзи нақдӣ ва ё ғайринақдӣ сурат мегирад.
Мақсади асосии идоракунии гардиши моли корхонаҳои тиҷоратӣ таъмини рушди босуръати иқтисоди корхонаҳо  ва қонеъ намудани талаботи истеъмолгарон ба молу хизматҳо мебошад.
Барои  ноил гаштан ба ин мақсади асосӣ дар назди роҳбарияти корхонаҳои тиҷоратӣ ҳаллу фасли чунин вазифаҳо муҳим аст:
- мутобиқати суръати рушди гардиши моли корхонаҳои тиҷоратӣ бо инкишофи бозори маводи истеъмолӣ;
- нақшагирии ҳаҷми фурӯши мол, ки ба корхона афзоиши фоидаро таъмин мегардонад;
- дар ҷараёни нақшагирии гардиши мол самаранок истифода бурдани захираҳо ё ресурсҳои иқтисодӣ;
- нақшагирии ҳаҷм ва сохтори воридоти молҳо ва захираҳои молӣ, ки фаъолияти мунтазами корхонаҳои тиҷоратӣ ва устувории таснифоти молиро таъмин мегардонад.
Бо дар назардошти иақсади асосӣ ва вазифаҳои зикршуда, мазмуни мушаххаси низоми идоракунии гардиши мол ва пайдарҳамии ин ҷараён муайян мегардад, ки марҳилаҳои зерин дорад:
- баҳодиҳӣ ва пешгӯии вазъи бозори истеъмолӣ;
- нақшагирии ҳаҷм ва сохтори фурӯши мол;
- бамеъёрдарорӣ ва нақшагирии захираҳои молӣ;
- нақшагирии воридот ва хариди молҳо.
Омӯзиши вазъи бозори маводи истеъмолӣ дар ҷараёни идоракунии гардиши мол дар корхонаҳоитиҷоратӣ ҳалли се масъаларо талаб мекунад:
- фаъол намудани мавқеи корхона дар бозор;
- баҳо додан ба вазъи ҷории бозори молҳо ва хизматрасонӣ;
- пешгӯии вазъ ва ғунҷоиши бозори молҳои истеъмолӣ.
Бо дар назардошти натиҷаҳои омӯзиш, баҳодиҳӣ ва пешгӯии вазъи бозори истеъмолӣ, ҳаҷм ва таркиби гардиши мол ба нақша гирифта мешаванд.

2.  Дар низоми идоракунии иқтисодии гардиши мол, дар корхонаҳои тиҷоратӣ нақшагирии ҳаҷм ва таркиби он вазифаи хеле масъулиятнок мебошад, зеро он ба тамоми нишондиҳандаҳои иқтисодию молиявии корхонаҳо таъсир мерасонад.
Ҷараёни нақшагирии ҳаҷм ва таркиби фурӯши молҳо дар корхонаҳои тиҷоратӣ бо марҳилаҳои зерин фарқ мекунад:
1.Интихоби мақсадҳои афзалиятноки рушди гардиши моли корхона. Ба қатори ин мақсадҳои асосӣ инҳо дохил мешаванд: а) ба даст овардани нишондиҳандаҳои гардиши мол, вазъ ва тайғироти бозори истеъмолӣ ва сегментҳои алоҳидаи он: б) ноил шудан ба нишондиҳандаҳои гардиши мол, самаранокии баланди истифодаи потенсиали захиравии корхона; в) амалӣ кардани нишондиҳандаҳои гардиши мол, ки андозаи пешакӣ муайяннамудаи фоидаи корхонаро барои рушди минбаъдаи он таъмин мегардонад.
2.Таҳлили ҳаҷм ва таркиби гардиши мол дар давраи пеш аз нақшагирӣ.
Дар ҷараёни омӯзиши сабабҳои тағийрёбии нишондиҳандаҳои алоҳидаи гардиши мол дар давраи пеш аз нақшагирӣ бояд нархҳо ва сатҳи онҳо ба назар гирифта шаванд. Бо ин мақсад, индекси таварруми пул истифода мешавад.
Ҳаҷми фурӯши воқеии молҳо низ бо намуди муқоисавӣ оварда мешавад, ки онро тавассути формулаи зерин ҳисоб кардан мумкин аст:

дар ин ҷо:

ГМм- ҳаҷми гардиши мол бо нархҳои муқоисавӣ, сомонӣ;
ГМв- ҳаҷми гардиши мол бо нархҳои воқеӣ, сомонӣ;
Im – индекси нархи мол дар давраи таҳлилшаванда.
Дар системаи нишондиҳандаҳои рушди тиҷорати мол дар давраи пеш аз нақшавӣ нақшаи муҳимро чунин нишондиҳандаҳо мебозанд:
А) Нишондиҳандаҳое, ки тағийрёбии гардиши молро муайян мекунанд. Ин тағийрёбӣ дар суръати дигаргуншавии нишондиҳандаҳо ифода меёбад, ки бо ёрии формулаи миёнаи геометрӣ ҳисоб карда мешавад:

дар ин ҷо:

Сm- суръати миёнаи тағйирёбии ҳаҷми гардиши мол дар муддати таҳлил, %;
ГМо- ҳаҷми гардиши мол бо нархҳои муқоисавӣ дар давраи аввали таҳлил, сомонӣ;
ГМ – баҷми гардиши мол дар давраи охирини таҳлил, сомонӣ;
n -  миқдори мушоҳида дар муддати таҳлил.

Б) Нишондиҳандаҳое, ки таркиби гардиши молро муайян мекунанд. Дар ҷараёни таҳлили таркиби гардиши  мол вазни хоси шаклҳои алоҳидаи фурӯ шва ё гурӯҳҳои алоҳидаи молҳо дар ҳаҷми умумии гардиши мол баррасӣ карда мешавад.
В) Нишондиҳандаҳое, ки таъсири омилҳои алоҳидаро ба тағйирёбии ҳаҷми гардиши мол муайян мекунанд.. Чунин таҳлил бо усули гузориши ҷойивазкунии занҷирй гузаронидан мешавад.
3. Муайян кардани ҳаҷми нақшавии гардиши мол. Ҳаҷми нақшавии гардиши мол дар корхонаҳои тиҷоратӣ бо роҳҳои гуногун ҳисоб карда мешавад.
Вале, аз сабаби он ки яке аз нишондиҳандаҳои асосии фаъолияти иқтисодиву молиявии корхонаҳои тиҷоратӣ фоида мебошад, мо ҳаҷми нақшавии гардиши молро муайян мекунем, ки ба ҳаҷми фоида таъсир мерасонад. Ҳисоби он тавассути формулаи зерин амалӣ мегардад:

дар ин ҷо:

ГМн – гардиши мол дар давраи нақшавӣ, сомонӣ;
ФБм – ҳаҷми фоидаи балансии мақсаднок, сомонӣ;
СФн – сатҳи нақшавии фоиданокӣ, %;
ХМд – хароҷоти муомилоти доимӣ, сомонӣ;
СДс – сатҳи даромади соф нисбати гардиши мол, %;
ХМт – хароҷоти тағйирёбанда, сомонӣ.

4. Муайян кардани таркиби гардиши мол.
Ҳисобу китоби таркиби гардиши мол тавассути усулҳои гуногун амалӣ мегардад: а) дар асоси зариби фурӯши гурӯҳҳои алоҳидаи молҳо нисбат ба гардиши умумии мол; б) дар асоси зариби фурӯши молҳои алоҳида нисбати даромади аҳолӣ; в) дар асоси нишондиҳандаҳои гардиши мол ба 1 м2 майдони савдо.
Марҳилаи охирини нақшагирӣ коркарди тадбирҳо доир ба амалӣ гардонидани нақшаи гардиши мол мебошад.

3. Ҷараёни фурӯши молҳо дар корхонаҳои тиҷоратӣ мавҷудияти доимии захираҳои молро талаб мекунад. Ташаккули андозаи муайяни захираҳои мол имкон медиҳад, ки корхонаҳои тиҷоратӣ устувории таснифоти молҳоро таъмин намоянд, сиёсати нархгузории заруриро амалӣ гардонанд ва сатҳи қонеъ гардонидани талаботи харидоронро баланд бардоранд.
Аз рӯи таъинот захираҳои моле, ки дар корхонаҳои тиҷоратӣ ташаккул меёбанд, ба се гурӯҳ қисмат мешаванд: а) захираҳои нигаҳдошти ҷорӣ; б) захираҳои нигаҳдошти мавсимӣ; в) захираҳои таъиноти махсус ва мақсадноки истеъмолӣ.
Захираҳои моли корхонаҳои тиҷоратӣ бо як қатор нишондиҳандаҳо баҳо дода мешаванд: ҳаҷми захираҳо бо ифодаи пул; миқдори захираҳо бо ифодаи натуралӣ; андозаи захираҳои молӣ бо ҳисоби рӯзҳои гардиши мол ва ғайра.
Ҷараёни бамеъёрдарорӣ ва нақшагирии захираҳои молӣ дар корхонаҳои тиҷоратӣ ва марҳилаҳои алоҳида иборат аст.
1.Муайян кардани мақсади ташаккули захираҳои молӣ. Захираҳои молӣ дар корхонаҳои тиҷратӣ бо мақсадҳои гуногун ташкил карда мешаванд: а) таъмини устувории таснифоти молҳо ва амалигардонии мунтазами ҷараёнҳои технологӣ; б) ташаккули молҳои талаботи мавсимӣ ва таъиноти махсус; в) бартараф намудани беқурбшавии дороии корхона дар шароити авҷи таварруми пул.
2.Таҳлили андоза, таркиб ва гирдгардиши захираҳои молӣ дар марҳилаи пеш аз нақшагирӣ. Вазифаи асосии ин таҳлил муайян намудани сатҳи таъминнокии гардиши мол бо захираҳои молӣ ва самаранокии истифодаи онҳо дар марҳилаи пеш аз нақшагирӣ мебошад.
Дар ҷараёни ин таҳлил самаранокии истифодаи захираҳои молӣ омӯхта мешавад, ки бо нишондиҳандаҳои гирдгардиши онҳо бо ҳисоби рӯзҳо тавсиф меёбад. Ҳисобкунии ин нишондиҳанда бо ёрии формулаи зерин амалӣ мегардад:

дар ин ҷо:

Гр – мӯҳлати гирдгардиши захираҳои мол, рӯз;
З  - ҳаҷми миёнаи захираи мол дар мӯҳлати таҳлил, сомонӣ;
ГМя- гардиши мол дар як рӯз, сомонӣ;
ГМ - ҳаҷми умумии гардиши мол, сомонӣ;
Р – шумораи рӯзҳо дар мӯҳлати таҳлил, рӯз.

Натиҷаҳои таҳлилро дар ҷараёни бамеъёрдарории захираҳои молӣ дар давраи нақшагирӣ истифода бурдан зарур аст.
3. Коркарди меъёрҳои захираҳои молӣ. Ҷараёни коркарди меъёрҳои захираҳои молӣ шакли асосии оптималикунонии онҳо дар корхонаҳои тиҷоратӣ мебошад. Меъёрҳои захираҳои молӣ бо ҳисоби рӯз нисбат ба ҳаҷми гардиши мол танҳо барои захираҳои нигаҳдошти ҷорӣ таҳия мегардаднд.
Захираҳои молӣ дар корхонаҳои тиҷоратӣ тавассути усулҳои гуногун ба меъёр гирифта мешаванд, ки дар байни онҳо усул дар асоси ҳисобу китобҳои техникӣ-иқтисодӣ мавқеи муҳим дорад.
4. Муайян кардани ҳаҷми нақшавии захираҳои мол. Ҳаҷми нақшавии захираи мол дар асоси меъёрҳо ва фурӯши якрӯзи молҳо ҳисоб карда мешавад.
Ҳисобкунии ҳаҷми нақшавии захираҳои молӣ тавассути формулаи зерин сурат мегирад:

дар ин ҷо:

   ЗМн – ҳаҷми нақшавии захираҳои молӣ дар охири мӯҳлати нақшавӣ, сомонӣ;
Мзнҷ – меъёри захираҳои молии нигаҳдошти ҷорӣ бо ҳисоби нисбат ба гардиши мол, рӯз
Гя – ҳаҷми гардиши мол дар як рӯз, сомонӣ;
ЗМнм – ҳаҷми нақшавии захираҳои молии нигаҳдошти мавсимӣ, сомонӣ;
ЗМтм – ҳаҷми нақшавии захираҳои моли таъиноти махсус ва мақсаднок, сомонӣ.

5. Таъмини назорати доимии ҳолати захираҳои мол дар корхонаҳои тиҷоратӣ. Чунин назорат пеш аз ҳама ба роҳ надодани коҳиши андозаи захираҳои молӣ бо қиёси ҳадди ақали он, риояи мӯҳлати муайяншудаи нигаҳдошти онҳо ва таъмини гуногуни онҳо нигаронида шудааст.
Нишондиҳандаҳои нақшавии захираҳои молӣ бояд ба ҳамаи воҳидҳои таркибии корхонаҳои тиҷоратӣ расонида, самарабахш идора шаванд:

Саволҳои семинарӣ:

1.Моҳияти иқтисодӣ ва зарурати идора кардани гардиши молро дар корхонаҳои тиҷоратӣ асоснок намоед.
2. Мақсади асосии идоракунии гардиши мол дар корхонаҳои тиҷоратӣ чист?
3. Нишондиҳандаҳои асосии баҳодиҳӣ ба гардиши молро дар корхонаҳои тиҷоратӣ номбар кунед.
4. Идоракунии ҳаҷм ва таркиби гардиши мол кадом хусусиятҳо дорад.
5. шартҳои идоракунии захираҳои мол дар корхонаҳои тиҷоратӣ кадомҳоянд.
6. Усулҳои асосии нақшагирии ҳаҷм ва таркиби гардиши молро шарҳ диҳед.

Дидан карданд: 338

Мавзӯъҳои монанд:

Идоракунии молияи корхонаҳои тиҷоратӣ

Идоракунии фоидаи корхонаи тиҷоратӣ

Идоракунии хароҷоти муомилот

Идоракунии даромади умумии корхонаҳои тиҷорати

Идоракунии гардиши мол

Идоракунии кормандони корхонахои тиҷорати

Идоракунии ҷараёнҳои технологӣ ва хизматрасонӣ дар корхонаҳои тиҷоратӣ

Функсия ва усулҳои менеҷменти корхонаҳои тиҷоратӣ

Корхонаҳои тиҷоратӣ ҳамчун объекти менеҷмент

Моҳият, мақсад ва вазифаҳои менеҷменти тиҷорат

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: