|

Идоракунии кормандони корхонахои тиҷорати

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2018-11-14

Нақша:

1.  Мохият ва принсипхои асосии идоракунии кормандони корхонахои тичорати
2.   Технологияи ташаккул ва идоракунии кадрхои корхонахои тичорати
3. Идоракунии ташкил ва хавасмандгардонии мехнати кормандони корхонахои тичорати.

Адабиётҳо:

  • Шаропов Ф.Р. «Менеҷменти тиҷорат», Душанбе, Ирфон 2005
  • Бланк И.А. «Управление торговқм предприятием», Москва, ЭКМОС 1998

1.      Идоракунии кормандон яке аз бахшхои мухими менечменти  корхонахои тичорати ба хисоб меравад. Он мачмуи усулхои бо хам алокамнди иктисоди, ташкили ва ичтимои мебошад, ки самарабахш истифода бурдани неруи кори ва кобиляти зехнии кормандонро дар бар мегирад.
Бояд тазаккур дод, ки хусусияти хоси корхонахои тичорати ин микдори зиёди амалиёти мехнати мебошад, ки асосан бо хизматрасонии харидорон оиди фуруши мол вобастаги дорад.
Бинобар  ин, максади асосии идоракунии кормандони корхонахои тичорати хусусияти мазакурро ба назар гирифта, ташаккули шумора ва хайати кормандон, таъмини шароити мусоид барои ба даст овардани сатхи баланди хосилноки ва самаранокии мехнат, окилона истифода бурдани потенсиали мехнати ва такомули хавасмандгардонии мехнатро дар бар мегирад.
Низоми идоракуни кормандони корхонахои тичорати аз се  кисмати таркиби иборат аст, ташаккул, истифода ва устувории хайати кормандон.
Мохияти ташаккули кормандон дар муайян кардани эхтиёч ба микдору хайати кормандон, накшагирии кадрхо, хостагари, чобачогузори, бастани шартномахо ва гайра ифода меёбад.
Истифодаи кормандон мунтазам тайёр кардани кадрхои касби, бехсозии мухити маънави- рухи, таъмини кормандон ба чои кори, фарохам сохтани мехнат ва гайраро дар худ маттахид месозад.
Устувории хайати кормандон бештар ба масоили такмил додани чараёни идоракуни, ташаккули низоми одилонаи музди мехнат, баходихи ба натичахои мехнати кормандон алокаманд мебошад.
Бо максади идоракунии самаранокии чараёни ташаккул ва истифодаи кормандони корхонахои тичорати, онхоро аз руи нишонахои гуногун тасниф мекунанд. Масалан, аз руи категория кормандони корхонахои тичоратиро ба кормандони идоракунанда, кормандони савдою - амалиёти ва кормандони ёрирасон чудо мекунанд.
Дар навбати худ, аз руи нишонаи вазифаю мансабӣ ба хайати кормандони идоракуни рохбарон (менечерон) ва мутахассисон дохил мешаванд.
Чараёни идоракунии кормандони корхонахои тичорати ба шартхои зерин такя мекунад:

  • низоми ташаккул ва истифодаи кормандони корхонахои тичорати бояд аз стратегияи рушди он замина гирад. Идоракунии кормандон бояд дар алокаманди бо стратегияи идоракунии гардиши мол, рушди базаи модди- техники, молияви  ва гайра хамоханг гардад;
  • максади асосии идоракунии кормандон бояд усутвории хайати кормандони корхона бошад;
  • интихоб ва хостагирии кормандон бояд тарики гузаронидани озмун сурат гирад. Пеш аз хама ин шарт ба кормандони кироя – менечерон ва мутухассисон дахл дорад. Вале ин маънои онро надорад,ки дар чараёни ба кор кабул кардани фурушандагон истифодаи озмун шарт нест;
  • дар чараёни ташаккул ва истифодаи кормандон бо назардошти имконияти корхонаи тичорати хавасмандгардонии мехнатии онхоро низ ба эътибор гирифтан зарур аст;
  • дар раванди идоракунии кормандони корхонахои тичорати бояд санадхои меъёри- хукукии танзими давлатии шугли ахоли ва музди  мехнат низ ба инобат гирифта  шаванд.

         Шартхои номбаргирдида ба коидаи кабули кормандон ба кор, таъмини шароити зарурии мехнат, риояи андозаи музди мехнати хадди акал, таъмини пардохтхои ичтимои ва гайра дахл доранд.

2.      Кадрхо омили асоси ва басо такдирсози фаъолияти корхонахои тичорати ба хисоб мераванд ва сифати мехнату кобиляти кордонии онхоро баъзан андозагири кардан хеле душвор аст. Аз ин ру, накшагири ва конеъ намудани эхтиёчи корхонахои тичорати бо кадрхо ва хайати онхо вазифаи хеле масъулиятнок  ва аввалиндара ба шумор меравад.
Бо ибораи дигар, тахлил,  накшагири, чалб, интихоб, хостгири ва чобачогузории окилонаи кадрхо омили мухим дар рохи рушди иктисодии корхонахои тичорати мебошад.
Ташаккули кадрхои корхонаи тичорати тавассути аз як катор амалиёту мархилахои бо хам пайванд амали мегардад.
1. Муайян намудани эхтиёч ба кадрхо мархилаи аввал ва такдирсози ташаккули кормандони корхона ваз амина барои накшагирии кадрхо мебошад.
2. Накшагирии кадрхо чузъи таркибии чараёни накшагирии фаъолияти иктисоди- ичтимоии корхона буда, барои чавоб ёфтан ба саволҳои зайл кумак мерасонад:

  • чи микдор корманд, кай ва барои кадом  сохтори корхонаи тичорат зарур аст?
  • бо кадом рох кадрхои заруриро ба корхона чалб намудан бехтар аст?
  • чи тавр кадрхоро бо дар назардошти кобилят, донишу маълумот, махорат ва тачрибаи кориашон пурсамартар истифода бурдан мумкин аст?
  • амали кардани чунин чорабинихои тархрезишуда чи кадар харочотро талаб мекунад?

         Раванди накшагирии эхтиёч ба кадрхо тахлили амики ду самти он: эхтиёч ба микдор ва таркиби вазифагию ихтисосии кадрхоро муттахид менамояд.
Эхтиёч ба микдори зарурии кадрхо дар асоси тахлили сохтори ташкилии корхонаи тичорати, тартиботи технологияи фуруш, пешбинии микдори кормандон ва гайра мукаррар карда мешавад. Вале мухимтарин омил, албатта, мавчуд будани чои кор дар корхона аст.
Дар чараёни накшагирии сифати кадрхо, пеш аз хама сатхи тахсилот, донишу малака ва ақлу фаросати касбӣ, маданият ва шарту шароитҳои барои ишғоли вазифа, ки ба талаботи корхона ҷавобгӯ аст, дар навбати аввал санҷида шуда, ба инобат гирифта мешавад.
3. Омӯзиш ва таҳлили вазъи бозори меҳнат. Дар раванди омӯзиши вазъи бозори нерӯи корӣ таҳлили иттилооти зерин ба мақсад мувофиқ аст:

  • сатҳи шуғлнокии аҳолӣ дар минтақа (мамлакат, шаҳр, ноҳия ва ғ.);
  • сатҳи музди меҳнат;
  • муассисаҳои таълимие, ки ба омодасозӣ ва бозомӯзии мутахассисон машғуланд;
  • ҳолати демографӣ;
  • зеҳнияти миллӣ ва хусусияти маданӣ – иҷтимоии аҳолии маҳал.

         4. Ҷалби номзадҳо ба корхона. Ҳадафи асосии ин марҳила ташкил намудани захираҳои эҳтиётии онҳо ба ҷойҳои корӣ бо назардошти тағйиротҳои ташкилӣ ё кадрӣ дар оянда, хусусан дар мавриди ба нафақа баромадани баъзе кормандон, хотима ёфтани мӯҳлати шартномаҳои меҳнатӣ, афзудани сатҳи автоматикунонӣ ва механикикунонии ҷараёнҳои истеҳсолот, дигаргун шудани самти фаъолияти хоҷагӣ ва ғайра мебошад.
         Манбаъҳои  зиёди дохилӣ ва берунии ҷалби кормандон ба ҷойҳои корӣ мавҷуданд, ки онҳоро ҳамаҷониба аниқу баррасӣ кардан аҳамияти амалӣ дорад.
Манбаъҳои дохилӣ кормандони худи корхона ё ташкилот ба шумор мераванд, дар мамолики хориҷӣ, масалан, Ҷопон, ҳангоми пайдо гаштани ҷои холи корӣ одатан пеш аз ҳама дар байни кормандони корхона озмун эълон мекунанд. Танҳо дар ҳолати натиҷаҳои манфии озмун, ба он мутахассисон аз берун ҷалб карда мешаванд. Чунин амал муҳити иҷтимоии дохилиро беҳтар месозад ва вафодории кормандонро нисбати корхонаи худ қавитар мегардонад.
Ба манбаъҳои берунии ҷалби кормандон ба корхона марказҳои шуғл, агентии кадрҳо, ҷустуҷӯи мустақил тавассути васоити ахбори умум ва ғайра шомиланд.
5. Интихоб ва ба кор қабул кардани кадрҳо. Ин раванди муҳим дар корхонаҳо одатан зинаҳои зеринро дар бармегирад: сӯҳбати пешакӣ бо номзад; пур кардани пурсишнома; гузаронидани санҷишҳои махсус ва ҳатмии тестӣ; талаб кардани тавсияҳо ва таҳлили одилонаи онҳо; азназаргузаронии тиббӣ; қабул ба ко рва ҷобаҷогузории кадрҳо аз рӯи ҷадвали мансабии корхона.
Яке аз чорабиниҳои муҳими интихоб ва ба кор қабул кардани кадрҳо ин гузаронидани озмун барои ишғоли вазифаи кори холӣ мебошад, ки он имконият медиҳад то ба корхона мутахассисону коргарони ҳақиқатан баландихтисос, кордон ва меҳнатдӯсту поквиҷдон ҷалб карда шаванд. Пас аз ба кор қабул намудани кадрҳо марҳилаи мутобиқшавии онҳо бо ҷои кор ва шароити меҳнат дар корхона оғоз мегардад, ки он вобаста ба дониш, қобилият ва маҳорати кормандон одатан аз ду моҳ то як солу шаш моҳро дар бар мегирад.
6. Баҳодиҳӣ ба натиҷаи кори кормандон ва аттестатсияи онҳо. Дар натиҷаи гузаронидани чунин чорабиниҳо аз ӯҳдаи иҷрои вазифаҳою ӯҳдадориҳои худ ва ба талаботи корхона ҷавоб дода тавонистани кормандон муайян карда мешавад.
Вазифаи дигаре, ки дар раванди идоракунии кормандон нақши хос дорад ва ба рушди фаъолияти хоҷагии корхона таъсири бевосита мерасонад, ин коркарди барномаи ҳавасмандгардонии меҳнат мебошад, ки он шакли моддӣ ва маънавиро ба худ муттаҳид месозад.
Ба зарурати омӯзиш ва бозомӯзии кадрҳо омилҳои зерин таъсир мерасонанд: ҷорӣ намудани техника ва технологияи муосир, тадбиқи усули нави фурӯши мол, тараққии имконоти иртиботӣ ва ғайра; босуръат болоравии рақобати бозорӣ; омӯзонидани кадрҳои дохилӣ нисбати аз берун ҷалб кардани чунин мутахассисон хароҷоти камтарро талаб мекунад.
Ҳамин тавр, барои таҳия ва асоснок намудани сиёсати кадрҳо дар корхонаҳои тиҷоратӣ ба менеҷерон зарур аст, ки дар раванди ҷалб намудан, интихоб, ҷобаҷогузорӣ, ҳавасмандгардонӣ ва бозомӯзии кормандон ба усулу воситаҳои хосу судманд ва пешқадами менеҷмент такя намоянд.

3.     Истифодаи самараноки меҳнати кормандони корхонаҳои тиҷоратӣ то андозае бо коркарди низоми чорабиниҳо доир ба баланд бардоштани ҳосилнокии меҳнат таъмин гардонида мешавад.
Ҳосилнокии меҳнат гуфта, таносуби байни натиҷаҳои асосии фаъолияти корхонаҳои тиҷоратӣ ва хароҷоти меҳнати кормандон дар давраи муайян фаҳмида мешавад.
Мақсади асосии идоракунии ҳосилнокии меҳнат дар корхонаҳои тиҷоратӣ дарёфт ва амалӣ гардонидани захираҳои имконпазири афзоиши сатҳи он мебошад.
Барои расидан ба ин мақсад, роҳбарияти корхонаҳои тиҷоратӣ бояд чунин вазифаҳоро ба пуррагӣ амалӣ намоянд:
1. Муайян намудани он нишондиҳандаҳое, ки ҳосилнокии меҳнати кормандони корхонаҳои тиҷоратиро ифода менамоянд.
         Ҳам натиҷаҳо ва ҳам хароҷоти меҳнат дар корхонаҳои тиҷоратӣ бо нишондиҳандаҳои гуногун инъикос ёфта метавонанд.
Ба қатори нишондиҳандаҳои асосии баҳодиҳии натиҷаҳои меҳнат дар корхонаҳои тиҷоратӣ инҳо дохил мешаванд: ҳаҷми фурӯши мол; ҳаҷми фурӯши гурӯҳҳои алоҳидаи молҳо; ҳаҷми пешниҳоди хизматҳои пулакӣ, сатҳи ҳосилнокӣ ва самаранокии меҳнат.
Барои баҳо додан ба хароҷоти меҳнат чунин нишондиҳандаҳо, ба монанди шумораи миёнаи кормандони категорияҳои алоҳида, маблағи умумии фонди музди меҳнат ва ғайраро истифода бурдан мумкин аст.
2. Ҷустуҷӯ ва баҳодиҳии захираҳои имконпазири афзоиши ҳосилнокии меҳнати кормандон. Ҳалли ин вазифа бо истифода аз усулҳои таҳлил амалӣ мегардад. Дар ҷараёни гузаронидани чунин таҳлил системаи нишондиҳандаҳои асосӣ ва ёрирасони ҳосилнокии меҳнат истифода мешаванд. Дар ҷараёни ҷустуҷӯи захираҳои имконпавзири баланд бардоштани ҳосилнокии меҳнат бояд дар назар дошт, ки он зимни риояи шартҳои зерин ба даст меояд:
а) натиҷаҳои фаъолияти кормандон баланд мегардад, хароҷоти меҳнат кам мешавад;
б) натиҷаҳои фаъолияти ниҳоии кормандон меафзояд, вале хароҷоти меҳнат тағйир намеёбад;
в) натиҷаи фаъолияти кормандон меафзояд, хароҷоти меҳнат низ меафзояд, вале бо суръати пасттар;
г) натиҷаҳои меҳнат тағйир намеёбанд, хароҷоти меҳнат паст мешавад;
д) натиҷаҳои меҳнат паст мешавад, хароҷоти меҳнат низ паст мешавад, вале бо суръати баландтар.
Ҳар яке аз ин моделҳои дарёфти захираҳо барои баланд бардоштани сатҳи ҳосилнокии меҳнат ва самаранокии меҳнат, метавонад дар марҳилаҳои алоҳидаи тараққиёти он истифода шавад.
3. Таҳияи чораҳо доир ба амалӣ гардонидани захираҳои рушди ҳосилнокии меҳнат дар корхонаҳои тиҷоратӣ. Ин марҳила одатан бахшҳои зеринро дар бар мегирад:
а) ташкилӣ. Ба ин бахш, пеш аз ҳама тадбирҳо оиди ташкили сохтори ташкилии корхона, такмили шаклҳои махсусгардонии молҳо, тадбиқи шаклҳои пешқадами ташкили меҳнат, ташкили тартиби (реҷаи) корӣ дохил мешаванд.
б) техникӣ. Ба таркиби онҳо чораҳо доир ба баланд бардоштани сатҳи механикикунонии меҳнати кормандон, ҷорӣ намудани мошину таҷҳизоти пурмаҳсул ва ғайра шомиланд.
в) технологӣ. Онҳо дар худ чораҳоро оиди ҷорӣ кардани технологияи пешқадами ҳаракати мол, тадбиқи усулҳои пешқадами фурӯши молҳо ва намудҳои нави хизматҳои иловагиро муттаҳид месозанд.
г) иқтисодӣ. Ба онҳо чораҳо оиди ташкили низоми иштироки кормандони кироя дар пешрафти фаъолияти корхона дохил мешавад.
д) иҷтимоӣ. Ба қатори онҳо тадбирҳо оиди таҳкими интизоми меҳнатӣ, такмили шароити меҳнат ва маишати кормандон, фароҳамсозии муҳити солими рӯҳӣ ва ғаӣра шомиланд.
Ҷорӣ намудани ин тадбиру чораҳо бо дар назардошти марҳилаҳои гуногун дар ҷараёни идоракунии кормандони ба баланд бардоштани сатҳи ҳосилнокӣ ва самаранокии меҳнат мусоидат мекунад.
Дар шароити гузариш ба иқтисоди бозорӣ нақши ҳавасмандгардонии меҳнат дар ҷараёни идоракунӣ беш аз пеш меафзояд.
Мақсади асосии идоракунии ҳавасмандгардонии меҳнат таъмини рушди даромади кормандон ва рӯҳбаландии онҳо мебошад.
Идоракунии ҳавасмандгардонии меҳнат як қатор чораҳои бо ҳам алоқамандро муттаҳид месозад:

  • интихоби шакл ва системаи музди меҳнат;
  • таҳияи системаи ҳавасмандгардонии иловагии фаъолнокии меҳнатии кормандон;
  • инфиродӣ намудани ҳавасмандгардонии моддии кормандони баландихтисос;
  • нақшагирии воситаҳо барои ҳавасмандгардонии меҳнат.

         Тадбиқи самараноки ин гуна чораҳо, бешубҳа кормандонро барои меҳнати пурмаҳсул ҳавасманд месозад.

Саволҳои семинарӣ:

  • Моҳияти идоракунии кормандони корхонаҳои тиҷоратиро шарҳ диҳед.
  • Принсипҳои асосии идоракунии кормандони корхонаҳои тиҷоратӣ кадомҳоянд?
  • Қисматҳои таркибии идоракунии кормандони корхонаҳои тиҷоратиро шарҳ диҳед.
  • Технологияи ташаккул ва идоракунии кадрҳо кадом зинаҳоро дар бар мегирад?
  • Роҳҳои асосии ҳавасмандгардонии меҳнати кормандони корхонаҳои тиҷоратиро асоснок намоед.

Дидан карданд: 1656

Мавзӯъҳои монанд:

Идоракунии молияи корхонаҳои тиҷоратӣ

Идоракунии фоидаи корхонаи тиҷоратӣ

Идоракунии хароҷоти муомилот

Идоракунии даромади умумии корхонаҳои тиҷорати

Идоракунии гардиши мол

Идоракунии кормандони корхонахои тиҷорати

Идоракунии ҷараёнҳои технологӣ ва хизматрасонӣ дар корхонаҳои тиҷоратӣ

Функсия ва усулҳои менеҷменти корхонаҳои тиҷоратӣ

Корхонаҳои тиҷоратӣ ҳамчун объекти менеҷмент

Моҳият, мақсад ва вазифаҳои менеҷменти тиҷорат

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: