|

Функсия ва усулҳои менеҷменти корхонаҳои тиҷоратӣ

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2018-11-14

Нақша:

  • Моҳият ва таснифи функсияҳои менеҷмент
  • Функсияҳои асосии менеҷменти корхонаҳои тиҷоратӣ
  • Усулҳои идоракунии корхонаҳои тиҷоратӣ

 Адабиётҳо:

  • Шаропов Ф.Р. «Менеҷменти тиҷорат», Душанбе, Ирфон 2005
  • Бланк И.А. «Управление торговым предприятием», Москва, ЭКМОС 1998

1. Фаъолияти мақсадноке, ки тавассути он менеҷерон ба объекти идорашаванда (кормандон ва ҷараёни истеҳсолот) таъсир мерасонанд, функсияи менеҷмент арзёбӣ мегардад.
Функсияҳои менеҷмент новобаста аз соҳаи иқтисодиёт, сохтори ташкилии идоракунӣ, шакл ванамуди корхона ҳамеша дар алоқаи ногусастании байниҳамдигарӣ ва бо мақсади самаранок гардонидани фаъолияти корхона, истифода мешаванд.
Нақшагирӣ ҳамчун функсияи поягии менеҷмент амали пешгӯи ва асоснок намудани мақсаду мароми корхона ва роҳҳои афзалиятдору камхарҷи ба даст овардани онро дар назар дорад. Дар шароити амали муносибатҳои бозорӣ ин гунна амалиёт бештар дар зинаи поёнии иқтисодиёт, яъне корхонаҳо пурзӯр гардида, мавқеи он торафт устувор мегардад.
Тавассути нақшагирӣ раванди аз нигоҳи илму амали иқтисодӣ пешгӯи ва асоснок намудани мақсад, вазифаҳо ва самтҳои асосии фаъолияти корхона, стратегияи рушди иқтисодии он барои давраи оянда ҳаллу фасл мегарлал.
Агар нақшагирӣ аз назари илму амали иқтисодӣ асоснок бошад, он гоҳ корхона дар натиҷаи фаъолияти иқтисодиаш фоида ба даст меорад, ки ба инкишофи минбаъдаи фаъолияти хоҷагии он шароити солими молиявӣ фароҳам меоварад.
Вале боиси қайд аст, ки функсияи нақшагирӣ танҳо ҳамон вақт натиҷаи матлуб медиҳад, ки агар роҳбарону менеҷерони корхонаҳо  аз имконоти функсияҳои дигари идоракунӣ низ пайваста ва самарабахш истифода баранд.
Дар ҷараёни ташкили фаъолияти мунтазами корхона муайян кардани роҳ ва тартиботи ташкили идоракунӣ аҳамияти махсус дорад. Функсияи роҳбарие, ки тартиби бунёди техникӣ, иқтисодӣ, иҷтимоию рӯҳӣ ва ҳуқуқии фаъолияти корхонаро таъмин менамояд, ташкили ҷараёни идоракунӣ номида мешавад.
Ташкил функсияи дигар, вале мустақили идоракунӣ буда, ба фароҳам сохтани шароити мусоид барои кори самараноки одамон ва ба даст овардани мақсадҳои корхона нигаронида шудааст. Ин функсия аз тарафи кӣ ва чӣ тавр амалӣ гардидани нақшаи тараққиёти ифтисодии корхонаро муайян месозад.
Агар кормандон барои иҷрои нақшаи тиҷорати мол ҳавасманд набошанд, нақшаи таҳияшуда ва сохтори ташкилии мукаммали корхона маънои худро гумм мекунанд. Барои он ки кормандони корхона софдилона ва пурмаҳсул меҳнат кунанд, роҳбарияти он бояд аз роҳу воситаҳои мотиватсияи фаъолияти меҳнатӣ моҳирона истифода намоянд.
Мотиватсия ҳамчун муҳимтарин функсияи менеҷмент амали ҳавасмандгардонӣ ба миқдор ва сифати меҳнат мебошад, ки кормандонро барои ноил гаштан ба мақсади корхона рӯҳбаланд месозад.
Истифодаи механизми мотиватсионӣ ба менеҷер имкон медиҳад, ки ӯ кормандонро ба кор фаъолона ва ҳавасмандона ҷалб намоял ва кӯшиши онҳоро ба самти зарурӣ равона созад.
Омили муҳими ҳавасмандгардонии меҳнати инсон қонеъ намудани ниёзҳои гуногуни ӯст. ниёз аз ҷониби инсон ҳис намудани эҳтиёҷҳои физиологию биологӣ ва ғайра мебошад.
Ниёзҳои кормандонро дар корхонаро тавассути қадркунии меҳнати онҳо то як андоза қонеъ гардонидан мумкин аст. Мотиватсия дар ҳолате самараи дилхоҳ мебахшад, ки агар корманд боварӣ ҳосил намояд, ки кӯшиши вай аз ҷониби роҳбарон қадр карда мешавад. Аз ин ҷиҳат, ба менеҷерон зарур аст, ки имконият ва воситаҳои қадркунии кормандонро хеле хуб истифода намоянд.
Дар натиҷаи дуруст истифода намудани механизми ҳавасмандгардонӣ дар ҳақиқат хоҳиши пурсамар кор кардани одамон ба миён меояд, ки барои ноил гардидан ба мақсади корхона мусоидат мекунад.
Функсияи муҳим ва хоси менеҷмент назорат мебошад. Назорат ин низоми мушоҳида ва тафтиши иҷрои нақшаҳое мебошад, ки дар асоси мақсадҳои стратегии корхона тартиб дода шудааст, аз тарафи дигар, назорат муқоисаи натиҷаҳои ба даст омада бо мақсадҳои пешбинигашта мебошад.
Вазифаи асосии назорат таҳияи системаи стандартии ҳисобот, таҳлили нишондиҳандаҳо аз рӯи натиҷаҳои хоҷагидории корхона мебошад. Назорат вобаста бо нишонаи вақт се намуд – пешакӣ, ҷорӣ ва хотимавӣ дорад.

2.      Ҳар як системаи идоракунӣ, аз он ҷумла менеҷменти тиҷорат функсияҳои хоси худро дорад.
Бо назардошти доираи вазифаҳои менеҷменти тиҷорат функсияҳои асосии онро чунин муайян кардан мумкин аст:

  • Интихоби шаклҳои ташкилии нисбатан самараноки корхонаҳои тиҷоратӣ ва воҳидҳои таркибии он. Ин функсияи муҳими менеҷменти тиҷорат дар ҷараёни таъсиси корхона ва васеъ намудани он амалӣ мегардад. Дар раванди муассисони корхонаҳои тиҷоратӣ шакли ташкилӣ-ҳуқуқии корхонаро муайян месозанд. Ҳарчанд ин функсияи менеҷменти тиҷорат хусусияти яквақтаро дорад, қарорҳои доир ба ин масъала қабул шуда ба ташкили ҳамаи ҷараёнҳои минбаъдаи корхона ва нишондиҳандаҳои иқтисодиву молиявии он таъсири назаррас мерасонад.
  • Идоракунии ҷараёнҳои технологӣ. Иҷрои ин функсия асосан бо интихоби тарҳи технологии ҳаракати мол, ташаккули таҷҳизоти технологии зарурӣ, коркарди асосҳои ташкилии таъмини мол, қабул, нигаҳдошт ва тайёркунии он ба фурӯш вобастааст, ки дар сатҳи хизматрасонӣ ба харидорон ва натиҷаҳои молиявию иқтисодии корхонаҳои тиҷоратӣ инъикос меёбад.
  • Идоракунии ҷараёни хизматрасонӣ ба харидорон. Амалӣ гардонидани ин функсия бо миссияи корхоани тиҷоратӣ робитаи мустақим дорад ва шарти зарурии ташаккули рақобатпазирии он дар бозори истеъмолӣ мебошад. Идоракунии ин ҷараён таъмини пурраи талаботи истеъмолгарон ва фароҳам овардани шароитҳои мусоидро ба харидорон дар ҷараёни хариду фурӯши молҳо дар назар дорад.
  • Идоракунии кормандони корхонаҳои тиҷоратӣ. Иҷрои ин функсия хеле мураккаб мебошад, зеро он бо манфиати кормандон вобаста аст ва ба сатҳи хизматрасонию натиҷаҳои иқтисодӣ-молиявии корхона таъсир мерасонад. Дар раванди амалӣ гардонидани ин функсия сохтори ташкилии корхона асоснок карда мешавад, шумора ва таркиби зарурии кормандон муайян мегардад, ташкили меҳнат, ҳавасмандгардонии он ва баланд бардоштани тахассуси кормандон ба роҳ монда мешавад.
  • Идоракунии гардиши мол. Иҷрои ин функсия асоси фаъолияти корхонаҳои тиҷоратиро таъмин менамояд. Ин функсияи хеле паҳншуда буда, коркарди доимии қарорҳои идоракуниро дар ҳамаи зинаҳои фаъолияти корхона талаб мекунад. Дар ҷараёни иҷрои ин функсия таҳлил ва пешгӯии вазъи бозори истеъмолӣ гузаронида мешавад ва нақшагирии ҳаҷму таркиби гардиши мол, меъёргирии захираҳои молӣ ва воридоти молҳо амалӣ мегардад.
  • Идоракунии даромади корхонаҳои тиҷоратӣ. Татбиқи амалии ин функсия бо ташаккули асоси молиявии рушди корхона ва пешбурди фаъолияти он аз рӯи принсипи худмаблағгузорӣ алоқамандӣ дорад. Ғайр аз ин, дар раванди иҷрои ин функсия нақши муҳимро нақшагирии даромади корхонаҳои тиҷоратӣ мебозад.
  • Идоракунии хароҷоти муомилот. Иҷрои ин функсия бо ташаккули шароит барои коҳиши доимии сатҳи хароҷоти муомилот нисбат ба гардиши мол вобастааст. Дар раванди ин амалиёт ҳаҷми зарурии хароҷоти моддӣ, меҳнатӣ ва молиявӣ барои пешбурди фаъолияти тиҷоратӣ муайян мегардад ва имконоти сарфаи хароҷоти аз нақша барзиёд барраси карда мешавад.
  • Идоракунии фоидаи корхонаҳои тиҷоратӣ. Иҷрои ин функсия шарти худмаблағгузории фаъолияти корхонаҳои тиҷоратиро таъмин менамояд. Идоракунии фоидаи корхонаҳои тиҷоратӣ ду самтро дар худ муттаҳид месозад: идоракунии ташаккули фоида ва идоракунии истифодаи оқилонаи он. Ин ҷараён бо идоракунии даромад ва хароҷоти муомилоти корхонаҳои тиҷоратӣ ва коркарди сиёсати самараноки андоз пайванд мебошанд.
  • Идоракунии ҳолати молиявии корхонаи тиҷоратӣ. Амалӣ гардонидани ин функсия бо таъмини ҳамоҳангсозии ҳамаи самтҳои фаъолияти молиявии корхонаҳои тиҷоратӣ барои ба даст овардани натиҷаҳои баланди ниҳоӣ дар фаъолияти хоҷагии корхона алоқаманд мебошад. Дар ҷараёни иҷрои ин функсия баҳодиҳии комплексии ҳолати молиявии корхона гузаронида мешавад ва роҳҳои устувор гардонидани он муайян мегарданд.
  • Идоракунии таваккали тиҷоратӣ. Иҷрои ин функсия хеле мураккаб буда, тахассуси баланди кормандони корхонаҳои тиҷоратиро талаб мекунад. Дар ҷараёни иҷрои ин функсия таваккалҳои тиҷоратӣ, молиявӣ ва ғайра муайян карда шуда, системаи чорабиниҳо доир ба паст намудани сатҳи онҳо таҳия карда мешавад.

Ҳамин тавр, иҷрои самараноки функсияҳои зикршуда ба корхонаҳои тиҷоратӣ имкон медиҳад, ки дар амалӣ гардонидани миссия ва мақсади худ муваффақиятҳои назаррасро соҳиб гарданд.

3.      Усулҳои менеҷмент гуфта, маҷмӯи тарзу воситаҳои таъсиррасонии субъекти идоракунанда ба гурӯҳи кормандон ва ё кормандони алоҳида фаҳмида мешавад, ки барои ташкил ва ҳамоҳангсозии фаъолияти онҳо дар ҷараёни ба даст овардани мақсадҳои муайяни корхона истифода мешаванд.
Усулҳои менеҷмент гуфта, маҷмӯи тарзу воситаҳои таъсиррасонии субъекти идоракунанда ба гурӯҳи кормандон ва ё кормандони алоҳида фаҳмида мешавад, ки барои ташкил ва ҳамоҳангсозии фаъолияти онҳо дар ҷараёни ба даст овардани мақсадҳои муайяни корхона истифода мешаванд.
Усулҳои идоракуниро роҳбарони зинаҳои гуногуни идоракунӣ истифода мебаранд. Дар менеҷменти тиҷорат усулҳои гуногуни идоракунӣ дар пайвастагию вобастагӣ бо якдигар истифода мешаванд ва то андозае мазмуни якдигарро мукаммал мегардонанд.
Ҳамаи тарзу усулҳои идоракуниро аз рӯи мазмунашон ба се гурӯҳи асосӣ тасниф кардан ба мақсад мувофиқ аст:

  • усулҳои иқтисодии идоракунӣ;
  • усулҳои маъмурии идоракунӣ;
  • усулҳои иҷтимоию рӯҳии идоракунӣ.

Зери мафҳуми усулҳои иқтисодии идоракунӣ роҳу воситаҳои таъсиррасоние  фаҳмида мешаванд, ки ба талаботи қонунҳои иқтисодӣ такя мекунанд. Дар шароити гузариш ба иқтисодиёти бозорӣ истифодаи афзалиятноки усулҳои иқтисодӣ ва такомули муносибатҳои пулию молӣ дар соҳаи тиҷорат аҳамияти калон доранд.  
Ба қатори унсурҳои таркибии усулҳои иқтисодии идоракунӣ нақшагирии фаъолияти хоҷагӣ, ҳисоби тиҷоратӣ, нарх ва низоми нархгузорӣ, ҳавасмандгардонии иқтисодӣ, музди меҳнати кифоя ва мукофотдиҳӣ дохил мешаванд.        
Истифодаи усулҳои иқтисодии идоракунӣ дар зинаҳои гуногуни корхона аз хусусиятҳои объекти идоракунӣ вобаста аст.
Усулҳои маъмурии идоракунӣ ба объекти идорашаванда таъсири бевосита мерасонанд ва самаранокии фаъолияти дастгоҳи идоракунӣ ва ҳамаи қисматҳои онро таъмин мекунанд.
Дар корхонаи тиҷоратӣ усулҳои маъмурии идоракунӣ асосан ба зарурати истифодаи ҳокимият ва ҳуқуқи роҳбар такя намуда, дар намуди фармон, қарор, супориши мақоми идоракунӣ ва назорати иҷрои онҳо зоҳир мегарданд.
Тафовути назарраси усулҳои маъмурии идоракунӣ дар иҷрои қатъии қарору супоришот ифода меёбад, ки дар таҷриба риоя накардани онҳо аз коҳиш ёфтани тартиботу қоидаҳои дохилӣ дарак медиҳанд.
Одатан панҷ унсури таъсиррасонии маъмуриро фарқ мекунанд: ташкилӣ, фармоишӣ, моддӣ, интизомӣ ва маъмурӣ.
Дар системаи идоракунии корхонаҳои тиҷоратӣ нақши муҳимро истифодаи усулҳои иҷтимоӣ – рӯҳӣ мебозанд. Усулҳои иҷтимоӣ- рӯҳӣ таъсиррасонӣ ба рафтори кормандон бо истифода аз имконоти илми иҷтимоиёт ва равоншиносӣ мебошад. Тавассути онҳо бештар ба шууру маънавиёти кормандон, масоили тарбия ва маданияти онҳо таъсир расонидан мумкин аст.
Усулҳои иҷтимоӣ барои таъсиррасонӣ гурӯҳи кормандон ва ҳамкории онҳо бо роҳбарон дар ҷараёни ташкили тиҷорат, усулҳои рӯҳӣ бошанд, ба тағйир додани майлу рафтори кормандони алоҳида нигаронида шудаанд. Истифодаи оқилонаи онҳо имконият медиҳад, ки саҳм ва мавқеи корманд дар коллектив муайян гарда два ҳавасмандгардонии фаъолияти меҳнатии ӯ дуруст ва объективона ба роҳ монда шавад.

Саволҳои семинарӣ:

  • Функсияи менеҷмент чист?
  • Кадом функсияҳои асосии менеҷментро медонед?
  • Функсияи поягии менеҷменти тиҷоратро номбар кунед.
  • Кадоме аз функсияҳои менеҷменти тиҷорат, ба ақидаи Шумо, мавқеи назаррас дорад?
  • Усулҳои асосии идоракунӣ кадомҳоянд?
  • Кадом унсурҳо ба таркиби усулҳои иқтисодии идоракунӣ дохил мешаванд?
  • Усулҳои маъмурӣ ва иҷтимоӣ – рӯҳии идоракуниро дар корхонаи тиҷорат асоснок намоед.

Дидан карданд: 178

Мавзӯъҳои монанд:

Идоракунии молияи корхонаҳои тиҷоратӣ

Идоракунии фоидаи корхонаи тиҷоратӣ

Идоракунии хароҷоти муомилот

Идоракунии даромади умумии корхонаҳои тиҷорати

Идоракунии гардиши мол

Идоракунии кормандони корхонахои тиҷорати

Идоракунии ҷараёнҳои технологӣ ва хизматрасонӣ дар корхонаҳои тиҷоратӣ

Функсия ва усулҳои менеҷменти корхонаҳои тиҷоратӣ

Корхонаҳои тиҷоратӣ ҳамчун объекти менеҷмент

Моҳият, мақсад ва вазифаҳои менеҷменти тиҷорат

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: