|

Таснифи моҳиҳои шикорӣ

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2018-09-26

Моҳиҳоро вобаста аз намуд ва арзиши истеъмолӣ бо чунин оилаҳо тақсим менамоянд.

  1. Оилаи тосмоҳӣ
  2. Оилаи озодмоҳӣ
  3. Оилаи шўрмоҳӣ
  4. Оилаи аломоҳӣ
  5. Оилаи капурмоҳӣ
  6. Оилаи лақамоҳӣ
  7. Оилаи зағўрамоҳӣ ва ғайра

О и л а и т о с м о ҳ ӣ шакли баданашон дарозрўяи дукшакл буда бо панҷ қатори дарозрўя бо устухон пўшонида шудааст. Сарҳои онҳо дарозрўяи калон буда, дар қисми сар ду ҷуфт мўйлаб дида мешавад. Дар тахтапушт як ҷуфт бол (қанот) мавҷуд аст, ки дар наздикии дум ҷойгир шудааст. Гўшти тосмоҳӣ болаззат буда, нағз ҳал мешавад, ранги сафед ва ё сафеди гулобӣ дорад. Арзишнокии тухми тосмоҳӣ хело баланд аст. Аз сабаби баланд будани сифати гўшт ва тухм тосмоҳиҳоро « моҳии сурх » меноманд.
Ба нуқтаҳои савдо барои фурўш тосмоҳиро бо намуди тару тоза яхкардашуда, хунуккардашуда, дуддодашуда, пажмурдакардашуда ва бо шакли консерва бароварда мешавад.
Ба ин намуди моҳиҳо худи тосмоҳӣ, ҳашинамоҳӣ, сагмоҳӣ, озодамоҳӣ, хормоҳӣ ва ғайра мисол шуда метавонанд. Ҳамаи моҳиҳои оилаи тосмоҳӣ кўчӣ мебошанд, ба ғайр аз озодамоҳӣ, ки дар обҳои ширин зиндагӣ мекунад.
Нисбати шикори тосмоҳӣ дар давлатҳои Собиқ Иттиҳоди Шуравӣ миқёси ҷаҳон ҷои якумро мегирад, чунки онҳо 90% ин молҳоро истеҳсол мекарданд.
Х а ш и н а м о ҳ ӣ яке аз намудҳои калони тосмоҳиҳо ба ҳисоб меравад, ки вазни онҳо 12 – 40кг мешавад. Хашинамоҳиҳоро аз баҳри Каспии Сиёҳ ва дарёҳое, ки ин намуди моҳӣ дучор мешавад, шикор мекунанд. Дар гўшти хашинамоҳӣ 11 – 15% равған ва 16 – 17% сафеда мавҷуд аст. Гўшти хашинамоҳӣ нисбат ба дигар намудҳои оилаи тосмоҳиҳо камарзиш буда, тухмаш аз ҳама беҳтар, калон – калон ва рангаш одатан сафеди хокистарӣ мешавад.
Т о с м о ҳ ӣ аз дигар намуди ин оила бо кўтоҳ будани қисми сари худ фарқ мекунанд. Вазни тосмоҳиҳо 100кг ва баъзан то 160кг шуданаш мумкин аст. Гўшти тосмоҳӣ аз хашинамоҳӣ нисбатан беҳтар буда, дар таркибаш 12 – 15,4% равған ва 15,6 – 17,4% сафеда мавҷуд мебошад.
Тухми тосмоҳӣ майда буда, ранги хокистаранг дорад ва аз рўи сифат баъд аз тухми хашинамоҳӣ меистад. Як чанд намуди тосмоҳӣ мавҷуд аст: русӣ, амурӣ, сахолинӣ, атлантикӣ, сибирӣ ва ғайра.
С а г м о ҳ ӣ қисми сари дароз дорад, ки вазнаш асосан 5 – 10 кг буда, баъзан то 30 кг шуданаш мумкин аст. Бо сифати баланди гўшти худро аз дигар моҳиҳои ин оила фарқ мекунад. Тухмаш мазза ва бўи хуб дошта рангаш сиёҳ мешавад. Дар баҳри Азов, Сиёҳ ва Каспий бисёртар дучор мешавад.
О з о д м о ҳ ӣ яке аз моҳии хурди оилаи тосмоҳиҳо ба ҳисоб меравад, ки вазнаш 0,5 – 1 кг мешавад. Гўшти сершира ва бамаззаи хуб дорад. Тухмаш аҳамияти ғизои надорад. Дар дарёҳои калони қисми Европоии Собиқ Иттиҳоди Шуравӣ Сибири Ғарбӣ дучор мешавад. Бисёртар ин моҳиҳоро ба тарзи зинда ба фурўш мебароранд.

Оилаи озодмоҳӣ.
Бадани озодмоҳӣ дарозрўя буда, бо пўлакчаҳо зич пўшида шудааст. Дар қисми сар пўлакча, мушоҳида карда намешад. Хати паҳлугӣ равшан, сараш хурд, боли тахтапушт кўтоҳ буда, дар мобайни бадан ҷойгир аст. Дар байни боли тахтапушт ва дум боли равғанӣ ҷойгир шуда аст.
Озодмоҳиҳо шакл, ранги зебо доранд ва хусусан дар вақти тухмгузорӣ рангашон равшан мешавад. Гўшти озодмоҳиҳо камустухон, бомазза, сероб ва равғанӣ мебошанд. Гўшти озодмоҳиҳои Европоӣ ва уқёнуси Ором сурхчатоб буда, дар вақти намак кардан боз ҳам бомаззатар мешавад. Аз рўи сифати ғизоӣ ба озодмоҳиҳои намаккарда шуда ягон хел маҳсулоти хўрока баробар шуда наметавонад. Барои ҳамин қариб ҳамаи моҳиҳои шикоркардашударо намак мекунанд аз онҳо консерваҳои хуб ва моҳиҳои дуддодашуда тайёр кардан мумкин аст. Озодмоҳӣ ба нуқтаҳои савдо ба таври хунуккардашуда ва яхкардашуда бароварда мешавад. Дар шароити хона онҳоро бирён карда истеъмол намудан аз ҳама хуб аст. Аз баъзе намуди онҳо моҳишўрбо низ тайёр мекунанд. Шакли тухми озодмоҳиҳо аз донаҳои калон иборат буда рангашон сурх ва сифати хуб доранд.
Таснифи баъзе намудҳои моҳиҳои арзиши баланддоштаи оилаи озодмоҳиҳоро пешниҳод менамоем.
О з о д м о ҳ ӣ ин моҳӣ асосан дар баҳри Сафед, дарёи Течора, Двинаи Шимолӣ зиндагӣ мекунад. Яке аз моҳии арзишнок ба ҳисоб рафта то 24% равған дорад. Дарозиаш то 1,5 метр буда, вазни онҳо ба ҳисоби миёна 12 – 15 кг мешавад.
О з о д м о ҳ и и к а с п и й яке аз моҳиҳои арзиши баланд дошта ба ҳисоб меравад. Ин моҳиро аз кўли Ладога ва Онега низ шикор мекунанд. Озодмоҳии каспигӣ аз ҳама серравғантарин моҳӣ дар байни озодмоҳиҳо мебошад, ки равғаннокиаш то 27% мешавад.
Дарозии озодмоҳии каспигӣ то 2м, вазнаш ба ҳисоби миёна 13 – 15кг ва баъзе вақтҳо то 50 кг шуданаш мумкин аст. Бо зиёд будани холҳои бадан аз озодмоҳӣ фарқ мекунад. Холҳои Х – монанди сиёҳ тамоми тахтапўшти моҳиро пўшонидааст. Озодмоҳиҳои кўли нисбат ба озодмоҳиҳои каспигӣ хурд буда, равғаннокиаш 8 – 10% - ро ташкил медиҳад.
Қариб ҳамаи озодмоҳӣ ва кетаи шикор карда шударо камнамак карда истеъмол менамоянд. Ҳамин тавр коркард ба онҳо хусусияти хуби молӣ дода сифати онҳоро баланд мебардорад.
К е т а аз ҳама намуди ваъсе паҳншудаи оилаи озодмоҳиҳо ба ҳисоб меравад. Ин намуд дар ҳавзаи Шарқи дур зиёд дучор мешавад. Вазни кета 3 – 5 кг мешавад ва баъзан то 14 кг шуданаш мумкин аст. Дар таркиби гўшти кета 9 – 11% равған мавҷуд мебошад. Аз ҳама намуди серравған кетаи Амурӣ мебошад, ки то 20% равған дорад.
Гўшти кета сурхчатоб буда нисбат ба гўшти дигар моҳиҳо сахт мебошад. Аз ҳама бештар тухми кета аҳамияти истеъмолӣ дорад, ки рангаш норинҷӣ мешавад ва маззаи хуш дорад. Кетаро барои намаккунӣ, консервакунӣ ва барои дуддиҳӣ истифода мебаранд.
Г о р б у ш а (озодмоҳӣ) аз ҳама паҳншуда ва моҳии хурдтарин аз оилаи озодмоҳиҳо мебошад. Бадани моҳӣ бо пўлокчаҳои хурд пўшида шуда аст ва дар баҳр рангаш нуқрагун буда, дар боли дум доғҳои бисёр хурд мавҷуд аст. Аз рўи миқдори шикор горбуша дар байни озодмоҳиҳои Шарқи дур ҷои якумро мегирад, ки вазнаш ба ҳисоби миёна 0,5 – 2 кг мешавад. Гўшти горбуша сурхчатоб буда, нисбат ба дигар озодмоҳиҳо сифати паст дорад, аммо нисбат ба кета хубтар аст. Дар таркиби гўшти ин моҳӣ то 7,8% равған дида мешавад ва тухми он нисбат ба кета калонтар мебошад. Ба нуқтаҳои савдо ин намуди моҳиро ба намуди намаккардашуда, дудкардашуда ва консерва кардашуда бароварда мефурўшанд ва истеъмол менамоянд.
Аз 46 намуди моҳиҳое, ки дар обҳои ҷумҳурӣ вомехўранд, 22 намуди онҳо аҳамияти саноатӣ доранд. Моҳиҳои аҳамияти саноатӣ дошта гуфта ҳамаи намуди моҳиҳои хурду калоне , ки шикор карда барои ғизо истифода мебаранд, дохил мешаванд. Дар шароити Тоҷикистон шўртан, бурутмоҳии Туркистонӣ, симмоҳӣ, гулмоҳӣ, зағорамоҳӣ, ширмоҳӣ, пешониғафс, суфмоҳӣ ва лаққамоҳӣ чунин аҳамият доранд.
Шўртанмоҳӣ дар дарёи Сир, обанбори Қайроққум, Фарҳод, каналҳо ва кулҳо зидагӣ мекунад. Вазнаш одатан 130 – 200 грамм буда, баъзе вақтҳо 10 кг шуданаш мумкин аст. Ба камолот дар 2солагиаш мерасад ва дарозии баданаш 23 – 27 см мешавад. Дар моҳҳои феврал – март дар оби ҳарораташ 4 – 90 С буда, тухм мегузорад, ки миқдори он то 204 ҳазор дона мешавад. Аз рўи афзоиш вазну дарозии ин моҳӣ баъд аз лақкамоҳӣ меистад ва бисёртар моҳиҳои хурдро ғизо мекунад. Ин намуд яке аз моҳиҳои арзишнок ба ҳисоб меравад. Миқдори ин намуди мохӣ хело кам аст ва онро ба ҳисоб гирифта, моҳиҳои дарозиаш аз 25см кўтоҳро шикор намекунанд.
Б у р у т м о ҳ и и т у р к и с т о н ӣ дар дарёи Кофарниҳон, Вахш, Панҷ, Қизил – Сў, Зарафшон, Сир, обанбори Фарҳор ва Қайроққум зиндагӣ мекунад. Миқдори ками он дар кўлҳо ва каналҳо низ дучор шуданаш аз эҳтимол дур нест. Вазни ин намуди моҳӣ то 5 кг мешавад. Аз бурутмоҳии аралӣ бо он фарқ мекунад, ки ранги равшани нуқрачини зардчатоб ва сари хурд дорад.
Бурутмоҳии туркистонӣ дар 3 солагиаш ба балоғат расида, дарозиаш 20 – 25 см ва вазнаш ба 190 – 240 грамм мерасад. Дар моҳҳои апрел – июн тухм мегузорад. Ин намуд, яке аз моҳиҳои оби ширин буда ба ҷойҳои дур намеравад ва арзишнок ба ҳисоб меравад. Ин намуди моҳи гўшти бомазза ва равғаннок дорад. Миқдори равған ба ҳисоби миёна 12,1% - ро ташкил медиҳад. Бурутмоҳии туркистониро бо намуди тару тоза, дуддодашуда ва хушкардашуда истифода мебаранд.
С и м м о ҳ ӣ дар шароити ҷумҳурии Тоҷикисон фақат дар дарёи Сир, обанбори Қайраққум ва Фарҳор зиндагӣ мекунад. Вазни ин намуди моҳӣ то 900 грамм мешавад. Дар 2 – 3 солагӣ симмоҳӣ афзоиш мекунад, ки дар ин вақт дарозиаш 13,5 – 20 см буда, вазнаш 40 – 130 граммро ташкил медиҳад. Дар оби ҳарораташ 18 – 230 С буда аз охири апрел сар карда то аввалҳои моҳи июн тухм мегузорад.
Г у л м о ҳ ӣ баъзе вақтҳо холмоҳӣ ҳам мегўянд, моҳии оби ширин буда, дар сою дарёҳои кўҳӣ ва кўлҳо зиндагӣ мекунад. Ин моҳӣ ба гулмоҳиҳои асил, кўли, дарёӣ ва гулмоҳии кўли Севан тақсим мешавад. Дар солҳои 80 –ўми асри ХХ дар ноҳияи Ваҳдат дараи Ромит заводи махсуси гулмоҳипарварӣ мавҷуд буд. Мутасифона ин завод дар солҳои ҷанги дохили вайрон шуд. Дар заводи номбурда гулмоҳии рангинкамонро, ки аз хориҷӣ кишвар оварда мешуд парвариш мекарданд. Гулмоҳӣ аҳамияти хоси саноатӣ дорад, ки вазни он 2 – 6 кг ва дарозиаш то 90 см мешавад. Ҳаминро қайд кардан лозим аст, ки гулмоҳии кўли баъзан то 25кг шуда метавонад. Дар шароити Тоҷикистон гулмоҳии дарёгӣ дар дарёи Қаратоғ, Қизилсў, Кофарниҳон, Исфара, Пугус, Лучоб, Душанбе, Элак дучор мешавад.
Бадани гулмоҳӣ дарозрўя аст, ки барои дар селоби тези дарёи кўҳсор ва дар байни сангу хорсангҳои зери об ҳаракат намудан мусоидат мекунад. Дар қисми болоии пўсти ин моҳи доғҳои сурх дида мешавад ва эҳтимол аз ҳамин сабаб «гулмоҳӣ» ном гирифта аст. Мавҷудияти боли шиноварии равғанӣ, ки дар байни боли шиноварии тахтапушт ва дум воқеъ аст, аломати хоси гулмоҳӣ мебошад.
Дар давоми ҳаёти гулмоҳӣ ҷойивазкунии мавсими мушоҳида карда мешавад. Моҳиҳои болиғ зимистонро дар миёнаҳои маҷрои дар доманакўҳ мегузаронанд. Онҳо махсусан барои зимистон гузаронӣ ҷойҳои чуқури дарё ва обанборро интихоб мекунанд. Моҳихо аввали баҳор мукобили ҷараёни об шино карда, тирамоҳ то баландии 1700 – 2000 м мебароянд, ки ҳарорати об 4 – 50 С аст.
Дарозии гулмоҳии дарёчаҳо бошад одатан то 37см ва вазни онҳо то 800 г мешавад, ки баданашон бо пўлакчаҳо пўшонида шуда аст. Моҳиҳои модина нисбат ба нарина калонтар мешаванд. Болҳои шиноварии гулмоҳии мода нисбат ба гулмоҳии нар аз ҳамдигарашон дуртар ҷойгир шуда аст. Гирдидаҳону лаб ва устухонҳои ҷои гулмоҳии мода ва нар аз ҳамдигар фарқ мекунанд, вале ин фарқият доимӣ нест. Гулмоҳиҳои мода ва нар чӣ қадаре, ки калон шаванд, аломатҳои фарқкунандаи онҳо барҳам мехўрад. Гулмоҳӣ дар 3 – 4 солагиаш болиғ мешавад ва давраи тухмгузори аз миёнаи моҳи сентябр то охири моҳи октябр давом мекунад. Гулмоҳӣ асосан ҳайвонҳои бемўҳра ва моҳиҳои майдаро ғизо мекунад.
Гўшти гулмоҳии тару тоза хело болаззат аст ва ба ҳисоби миёна 2% равған дорад. Ин моҳиро бисёртар бо намуди бирён ё моҳишурбо ( уха) истеъмол менамоянд. Аз гулмоҳӣ сихкабоби (шашлик) хуб тайёр кардан мумкин аст. Умуман ин намуди моҳи ба нуқтаҳои савдо бо намуди тару тоза, хунуккардашуда, яхкардашуда, дуддодашуда ва намаккардашуда бароварда мешавад.

Дидан карданд: 273

Мавзӯъҳои монанд:

Маҳсулоти ғайри моҳигии баҳрӣ

Маҳсулоти моҳигӣ

Таснифи моҳиҳои шикорӣ

Арзиши истеъмолии гўшти моҳӣ

Маълумоти умумӣ дар бораи моҳӣ

Консерваҳои гўштӣ ва ҳасибҳо

Маҳсулоти дуюминдараҷаи гўштӣ

Гўшти парандаҳои хонагӣ ва харгўш

Маълумоти умумӣ дар бораи гўшт

Маҳсулоти тухмӣ

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: