|

Нуқсонҳои нон ва сабабҳои пайдоиши онҳо

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2018-09-25

 Нон ҳам ба монанди дигар маҳсулоти хўрокӣ нуқсонҳои зиёд дорад, ки сабабҳои он инҳо шуда метавонанд: а)сифати орд; б)тартиби пухтан; в)шароити кашонидан ва нигоҳ доштани нонҳои тайёр. Нуқсонҳои онро ба айбҳои зоҳирӣ, айбҳои мағзӣ нон ва мазаю бўй тақсим кардан мумкин аст, ки ба сифати нон таъсири манфӣ мерасонад.
Н у қ с о н ҳ о и з о ҳ и р ӣ. Шакли нон бо ҳар гуна сабабҳо вайрон мешавад. Нони гарм, чӣ хеле ки пештар ҳам қайд карда будем, ба осонӣ пачақ шуда, шаклашро дигар мекунад, яъне баъд аз пухтан нодуруст чиндани он сабаби вайрон шудани шакли нон мегардад. Дар вақти пухтан нонҳоро ба якдигар зич гузоштан боиси ба якдигар часпиданӣ онҳо мегардад. Муддати кам ҷўш хўрдан ва дам гирифтани хамир нони сахт, ҳаҷмаш хурд ва дар паҳлўҳояш шоридагӣ пайдо мешавад. Аз ҳад зиёд ҷўш хўрдан ва дам додани хамир ( хамири туруш) боиси он мегардад, ки газҳои хамир берун раванд, хамир фурояд, ҳаҷми нон хурд шавад, ва дар вақти пухтан шорад. Бо ин сабабҳо рўи нон сахт ва аз ҳар ҷояш мекафад. Бепарвоёна завола сохтани хамир ҳам боиси вайрон шудани шакли нон мегардад.
Сифати орд ҳам ба бад шудани шакли нон сабаб шуда метавонад. Нони, аз орди нав, хусусан аз ғаллаи хом тайёр карда шуда, дар вақти пухтан шаклаш вайрон мегардад. Агар ғаллаи сабзидаро орд карда ба орди муқаррарӣ каме омехта намоем, хамири ин хел орд суст мебарояд ва нони он сахт шуданаш мумкин аст. Орди ғаллаи кўҳнаи миттазада (канаи сангпуштак) хамири часпаки шор-шор медиҳад, ки шакли нони ин гуна хамир ҳам вайрон мешавад. Одатан, нуқсонҳои зоҳирие, ки ба сифати орд вобастанд, на танҳо ба шакл, сохт ва мағзӣ нон, балки ба маза ва бўи нон низ таъсири манфӣ мерасонанд.
Р а н г и ғ а й р и м ў ъ т а д и л и п ў с т и р ў в а р а н г. Рўи сўхтагӣ ва хеле камрангӣ нон бисёр вақтҳо аз сабаби тартиби нодурусти нонпазӣ рўй медиҳад. Агар ҳарорати танўр хеле баланд бошад ва ё нон дар танўр муддати дароз монад, рўяш месўзад. Аз ҳад зиёд ҷўш хўрдани хамир боиси он мегардад, ки рўи нон камранг ва баъзе ҷойҳояш мекафид. Орде, ки миқдори қандаш кам ва фаъолияти пухтанаш суст аст, нони рўяш камранг медиҳад.
К а ф и д а н и р ў и п ў с т и б о л о и н о н. Ин нуқсон ба сабаби хамирро аз ҳад зиёд расонидан ба вуҷуд меояд. Хол задани рўи нон бошад аз пухтани хамири норасида пайдо мешавад, ки онро баъзан кафидани рўи пўстӣ нон ҳисоб мекунанд.
Н у қ с о н ҳ о и м а ғ з ӣ н о н. Часпак будан ва хом баромадани мағзӣ нон дар он зоҳир мегардад, ки мағзи нон ба даст намнок менамояд ва дар сурати бо ангушт зер кардан чуқурчаи пайдо шудагӣ нест намешавад. Ин норасоӣ аз сабаби зиёд будани оби хамир, ё ки аз сабаби нимпаз мондани нон ба вуҷуд меояд. Баъзан, орде, ки аз ғаллаи сабзида, хунукзада, кўҳна ва ё ҳашарот зарар расондагӣ тайёр карда шудааст, сабаби часпак шудани мағзӣ нон мегардад.
Х о м м о н и и б а ъ з е ҷ о й ҳ о и м а ғ з. Ин нуқсон чунин аст, ки дар мағзӣ нон як қабати сернами часпаки бесўрохӣ пайдо мешавад. Сабаби ин ҳодиса сернамӣ ва ба андозаи лозими ковок нашудани хамир мебошад. Баъзан ҳарорати пасти қисми поёни танўр ҳам ба ин ҳодиса сабаб шуданаш мумкин аст. Хом мондани баъзе чойҳо на танҳо нонро бемаза, балки бадҳазм ҳам мекунад, чунки шираи ҳазмкунандаи хўрок ба мағзӣ он нағз гузашта наметавонад.
А з м а ғ з ҷ у д о ш у д а н и р ў и н о н аз сабаби аз меъёр баланд будани ҳарорати танўр ба амал меояд. Ҳанўз, ки буғи об аз мағзи нон ба бухор шудан имконият наёфтааст, пўст пайдо мешавад ва буғи об дар зери рўи нон ҷамъ шуда, мағз аз рўи нон ҷудо мешавад.
Н и м к о р а а р а л а ш к а р д а н и х а м и р, яъне дар мағзӣ нон мондани лўндаҳои хамири хушк, нони кўҳнаи таркардашуда, порчаҳои намак ва дигарҳо аз он сабаб рўй медиҳад, ки хамир хеле хуб омехта карда нашудааст. Яке аз сабабҳои реза шудани мағзӣ нон, ҳам нодуруст тайёр кардан ва кам об будани хамир аст.
С о х т и н о д у р у с т д о ш т а н и м а ғ з и н о н ба нодуруст истифода барии хамиртуруш, орди бесифат, мўҳлати ҷўшхўрӣ, ҳарорат ва ғайра вобаста мебошад. Махсусан, ковокиҳои калоне, ки дар мағзи нон пайдо мешаванд, ба сабаби ба андозаи нобаробар ковок шудани хамир рўй медиҳад ва ин нуксонро бо роҳи як - ду бор дар вақти ҷўшхўрӣ мушт задани хамир бартараф кардан мумкин аст.  
Н у қ с о н ҳ о и м а з а ю б ў й. Бўи бегона, ки ба ҳама намуди нон хос нест, мумкин аст аз орд, аз тасодуфан ба даруни хамир афтодани чизҳои бўйнок, инчунин дар вақти нонро дар наздикии маҳсулоти бўяшон тез ( нафталин, керосин, рангу бор, моҳӣ ва ғайра ) нигоҳ доштан, пайдо шавад.
Мазаи ғайри мўътадилӣ нон талхӣ, туршӣ, бемазза ва ширинӣ ба ҳисоб меравад. Ноне, ки аз орди алафи талхдор (растании талхак), ҳамроҳ шуда ва ё аз ғаллаи вайрон (муддати дуру дароз нигоҳ доштагӣ) пухта шудааст, одатан талхмаза мешавад. Мазаи туршӣ дар натиҷаи аз ҳад зиёд ҷўш хўрдан, хусусан аз ҳад зиёд дам дода шудани хамир ва бемазагӣ аз сабаи кам ҷўш хўрдани хамир, яъне норасидани он ба вуҷуд меояд. Мазаи сумалакмонанд, яъне каме ширин шудани нон аз он сабаб аст, ки орди вай аз ғаллаи сабзидагӣ тайёр карда шудааст. Ба хамири орди гандум илова гаштани орди дигар зироатҳо низ боиси дигар шудани мазаи нон мешавад. Дар вақти хоидани нон дар зери дандон ғиҷир – ғиҷир кардани он нишон медиҳад, ки дар нон омехтаҳои гил, регмайда ва ғайра мавҷуд аст.
С и р о я т ё б и и н о н. Ин нуқсонро микроорганизмҳо ба вуҷуд меоранд, ки ду намуди он - касалии картошка ва мағор кардани нон бисёртар вомехўрад. Ба касалии картошка гирифтор шудани нон аз он сабаб ба вуҷуд меояд, ки дар орд миқдори зиёди бактерияҳои картошкахўрак (Bacillus wesehterecus), ки ба гурўҳи бактерияҳои пўсиш дохил мегарданд, дучор мешавад. Пас аз 24- 36 соати пухтани нон дар мағзӣ нон доғҳои хокистарранг ё қаҳваранг пайдо мешаванд, ки бўи махсус доранд ва ҳаҷми ин гуна доғҳо зуд калон шуда меравад, дар натиҷа нон часпакӣ ёзон шуда, ба хўрдан нобоб мешавад. Истеъмоли ин гуна нон одамро ба касалиҳои меъдаю рўда гирифтор карданаш мумкин аст. Сироятёбии нон ба касалии картошка дар фасли тобистон зиёдтар мушоҳида карда мешавад.
Мағор кардани нон ба воситаи занбўруғҳои мағор Рehicilium giaucum, Acpergillus glaucus ва ғайраҳо, ки аз берун ба болои нон меафтанд, пайдо мешавад. Ба инкишофи мағор сернам будани мағзӣ нон ва ҷойҳои кафидаи он ёри мерасонанд. Аз ин сабаб нонро дар ҷои покиза, хушк, салқин ва ҳавои тоза нигоҳ доштан хуб аст.

Дидан карданд: 592

Мавзӯъҳои монанд:

Маҳсулоти ғайри моҳигии баҳрӣ

Маҳсулоти моҳигӣ

Таснифи моҳиҳои шикорӣ

Арзиши истеъмолии гўшти моҳӣ

Маълумоти умумӣ дар бораи моҳӣ

Консерваҳои гўштӣ ва ҳасибҳо

Маҳсулоти дуюминдараҷаи гўштӣ

Гўшти парандаҳои хонагӣ ва харгўш

Маълумоти умумӣ дар бораи гўшт

Маҳсулоти тухмӣ

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: