|

Сарзамини Тоҷикистони имрӯза аз Инқилоби Октябр то оғози ҶБВ (октябри соли 1917 - 1941)

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2018-09-17

Нақша:

  1. Таъсири Инқилоби Октябр ба кишвари Туркистон
  2. Барқарор гардидани ҳокимияти Шӯравӣ дар Хуҷанд ва ноҳияҳои дигари Тоҷикистони Шимолӣ
  3. Давраҳои ҳаракати босмачигарӣ.
  4. Барқарор гардидани ҳокимияти шӯравӣ дар Бухорои Шарқӣ.

Шӯриши мусаллаҳонае, ки бо сарварии бевоситаи болшевикон тайёр карда шуда буд, 25 октябри (7 ноябр) соли 1917 бо роҳбарии ҳизби болшевикон бо роҳи шӯриши яроқнок инқилоби пролетарӣ дар Петроград ғалаба карда, салтанати подшоҳ Николаи 2-ро сарнагун карда, ба ҷои он ҷумҳурии демократӣ барқарор карда шуд.
Дар шаҳри Хуҷанд 11 ноябри соли 1917 ва минбаъд дар конҳои ангишти Сулуктаю Шӯроб, кони нафти САНТО, истгоҳи роҳи оҳан бо роҳи осоишта ҳокимият аз дасти кумитаҳои ҳукумати муваққатии Туркистон ба шӯроҳои коргарону сарбозон ва деҳқонони меҳнаткаш гузашт. Ҳанӯз 12 ноябри соли 1917 дар волостҳои Қистақӯз, Ғӯлакандоз бо роҳи осоишта ҳокимияти шӯроҳо барпо гардид.
Минбаъд Шӯрои ш.Хуҷанд бо роҳбарии болшеви-кон Е.Иванитский ва Алибой Ниёзматов феврали 1918 Комиссияи обу замин ташкил карда, воситаи он дар аксар ноҳияи Шимоли Тоҷикистон ғалабаи ҳокимияти шӯравиро таъмин карданд. Ҳокимияти шӯравӣ дар Конибодом, Исфара ва Ашт дар шароити нисбатан мушкил ғалаба кард. Зеро дар Фарғона ҳанӯз ноябри 1917 “Мухторияти Қӯқанд” ном ҳокимияти буржуазӣ ва намояндагони доираҳои феодалию рӯҳониёни маҳаллӣ эълон шуда буд. Феврали 1918 бо кӯшиши меҳнаткашони вилояти Фарғона “мухториятхоҳон” торумор гардиданд ва ҳокимияти шӯравӣ барқарор карда шуд.
Хабари Инқилоби Октябр ба тамоми кишварҳои Осиёи Миёна, аз ҷумла ба Тоҷикистон паҳн шуд. Дар Самарқанд, Хуҷанд, Тошканд, Истаравшан, Бухорои нав (Когон), Шӯробу Санто, Шӯроҳои коргарон ва аскарон ташкил карда шуданд. 31 – марти соли 1917 дар асоси қарори Шӯрои  муттаҳидаи коргарон, аскарон, деҳқонон ва мусулмонони Туркистон ҳокимияти генерал – губерна-тории рус сарнагун карда шуд.
1 ноябри соли 1917 шӯриши шаҳри Тошкент ғалаба кард ва ҳокимият ба дасти Шӯроҳои депутатҳои коргарон ва аскарон гузашт. Аз рӯзҳои аввали ғалабаи Инқилоби Октябр таҳти сарварии ҳамин Шӯро дар кишвари Туркистон ҳаракатҳои созмонҳои гуногуни аксулинқилобӣ, буржуазияи миллӣ, рӯҳониён ва ғайра фаъолияти худро сар карданд.
Анҷумани 5-уми Шӯроҳои Туркистон, ки 30-юми апрели соли 1918 барпо гардида буд, ҷумҳурии мухтори шӯравии сотсиалистии Туркистонро таъсис дод.
Халқи тоҷик инқилобро дар шароите пешвоз гирифт, ки вай аз давлатдории ягонаи худ маҳрум буда, як қисми он дар ҳайати кишвари Туркистон ва қисми дигар ба ҳайати аморати Бухоро дохил мешуданд.
Гарчанде, ки Помир ба кишвари Туркистон дохил шавад ҳам, вале Ҳокимияти Шӯравӣ дар ин сарзамин каме дертар барпо гардид. Ба ин сабабҳои объективӣ ва субъективӣ, дошт, яъне бад будани роҳҳои нақлиёт, паст будани дараҷаи ҳаёти иқтисодӣ, набудани синфи коргар, пурзӯр будани муносибатҳои қавмӣ ва набудани ташки-лоти ҳизби болшевикӣ таъсир расонданд.
Ҳамин тавр, дар Помир заминаҳо фароҳам омада, тоҷикон ва қирғизҳо дар якҷоягӣ бо аскарони инқилобчӣ тавонистанд тирамоҳи соли 1918 ҳокимиятро ба даст дароранд.
Дар Бухорои шарқӣ аз ноябри соли 1921 ҳаракати босмачигарӣ сар зада хеле тӯлонӣ давом ёфт. Мубориза муқобили босмачиёнро дар Бухорои шарқӣ ба се марҳала тақсим карданд мумкин:
Марҳалаи якум аз охири соли 1921 то 1923, ки дар ин давра босмачигарӣ хело вусъати калон дошт, ва онро гумоштагони давлатҳои хориҷӣ - генерали Туркия Анвар-пошо, афсари олирутбаи Туркия Салимпошо роҳбари мекарданд. 4-августи 1922 Анварпошо дар ноҳияи Балҷувон ба муҳосира афтод ва кушта шуд. Моҳи июли соли 1923 қувваҳои Салимпошо низ шикаст хӯрд.
Марҳилаи дуюм аз нимаи дуюми соли 1923 то охири соли 1924 идома ёфт, ки дар ин давра ба ҳаракати босмачиёни Бухорои Шарқӣ қӯрбошӣ Иброҳимбек роҳбарӣ мекард. Дар ин давра ба мақомоти ҳизбӣ ва давлати шӯравӣ лозим омад, ки бо ёрии бародаронаи Русияи шӯравӣ ва ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна тамоми қувва ва воситаҳои имконпазирро ҷамъ намуда, садҳо отрядҳои ихтиёриён - «Калтакдорони сурх» -ро барпо ва босмачиёни Иброҳимбекро торумор намоянд.
Марҳилаи сеюм аз охири соли 1924 то соли 1926 давом ёфта, дар ин давра дар натиҷаи беҳтар шудани вазъияти сиёсии давлати шӯравӣ гузаронидани тақсимоти миллӣ - ҳудудии Осиёи Миёна ва барпо ёфтани Ҷумҳурии Мухтори Тоҷикистон маъракаи торумор кардани боқимондаҳои босмачиён бо ёрӣ ва дастгирии халқҳои СССР анҷом ёфт. Сарварони босмачиён- Иброҳимбек, Фузайл Махсум ба Афғонистон фирор карданд.
Дар солҳои панҷсолаи якум (1928-1932), ки халқи тоҷик дар қатори тамоми халқҳои шӯравӣ таҳкурсии иқтисодии сотсиализмро барпо мекард, босмачиён соли 1929 бо роҳбари Фузайл Махсум ва соли 1931 дастаи Иброҳимбек ба қаламравӣ Тоҷикистон бо дастгирии давлатҳои импералистӣ ва Афғонистон аз нав тохту тоз карданд, аммо ин охирин кӯшиши нобарори онҳо буд.
Аз 23 августи соли 1920 дастаи ихтиёриён бо сардо-рии коммунист Бешим Сардор дар Чорҷӯй ҳокимиятро гирифта  халқи Бухороро даъват намуданд,  ки ба шӯриши умумхалқӣ ҳамроҳ шаванд. 28 августи соли 1920 бо фармони командири фронти Туркистон М.В.Фрунзе Армияи Сурх ба ҳуҷуми қалъаи Бухоро сар кард. 31 август амир Олимхон бо ҳазор нафар навкаронаш хазинаро гирифта ба сӯи Қаршӣ гурехт. 2 сентябри соли 1920 пойтахти амир – Бухорои Кӯҳна гирифта шуд.
6 октябри соли 1920 дар Бухоро Анҷумани якуми Умумибухороӣ шуда гузашт, ки Анҷуман ташкилёбии Ҷумҳу-рии халқии шӯравии Бухороро эълон намуд.
Амир Олимхон аз Қаршӣ ба Душанбе гурехта, дар атрофи худ тамоми қувваҳои аксулинқилобиро ҷамъ намуда, онҳоро барои барқарор намудани ҳокимияти аз даст рафта сафарбар менамуд.
15 маи соли 1921 Кӯлоб ва тамоми Бухорои Шарқӣ аз дастаҳои амир озод карда шуданд. Амир Олимхон ба Афғонистон гурехт.
Дастаҳои лашкарони сурх бо якҷоягии “калтакдо-рони сурх” дастаҳои парокандаи Иброҳимбекро дар мавзӯи Нозабулоқи Данғара, водии Лоқай, секунҷаи Кӯлоб – Қӯрғонтеппа – Боботоғ торумор намуданд. Аз моҳи маи соли 1931 сар карда босмачиён таслим шуданд. Дастаҳои дигари Иброҳимбек бо мақсади ба хориҷӣ кишвар гурехтан ба сӯи дарёи Кофарниҳон ҳаракат карданд. 23 – июни соли 1931 дастаи Иброҳимбек бо сардории Муқим Султонов ва чекистон тамоман торумор  карда шуд. Бо ҳамин ҷанги гражданӣ дар Тоҷикистон пурра ба охир расид.
Моҳи июни соли 1930 дар шаҳри Сталинобод (Душанбе) Анҷумани якуми муассисони коммунистони Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он ҳизби коммунистӣ Тоҷикистон ташкил ёфт.
Моҳи ноябри соли 1930 Анҷумани таъсисии иттифоқи ҷавонони (комсомоли) Тоҷикистон ташкил карда шуд. Дар асоси Қарори Конференсияи 2 – уми Умумииттифоқии (маи соли 1922) “Дар бораи ҳаракати бачагон” ташкилоти пионерӣ ташкил карда шуд. Аввалин отрядҳои пионерӣ соли 1923 дар шаҳри Хуҷанд ташкил ёфта буд.

Дидан карданд: 158

Мавзӯъҳои монанд:

Ниёкони мо: БАРМАКИЁН

Абулфазли Балъамӣ - вазири соҳибтадбири давлати Сомониён

Бузургтарин китобхонаи қадимии олам, ки баъдан сӯхта хокистар шуд

Омад хуҷаста Меҳргон, ҷашни бузурги хусравон...

Ҷомеаи ибтидоӣ. Аҷдоди тоҷикон дар давраи тараққиёти ғуломдорӣ ва феодалӣ

Ҳуҷуми муғулҳо ба Осиёи Миёна

Хоҷагӣ, маданияти моддӣ, муносибатҳои иҷтимоию иқтисодӣ, илм ва адабиёти халқи тоҷик дар аҳди Сомониён

Халқҳои Осиёи Миёна дар ҳайати Хилофати араб

Халқи тоҷик дар ҳайати давлати Шайбониён. (солҳои 1499-1599)

Халқи тоҷик дар замони ҳукмронии туркҳо

Коментари дохил карданд:

Каментарй дохил кард: Умедчон Комилов umedkomilov1997@gmail.com
Санаи дохилгардида: 2018-07-08

Бехтарин мавзуъ.


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: