|

Тарзҳои ба ҳисоб гирифтани манбаи андоз

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Алишер Фозилов

Санаи дохилгардида: 2017-11-23

Тарзҳои баҳисобгирии манбаи андоз маҷмўи усулҳои муҳосиботи аст. Андозсупоранда   вазифадор   аст баҳисобгирии  даромадҳо  ва хароҷотҳоро дар асоси маълумотҳои  бо  ҳуҷҷатҳо асоснокшуда  аниқ  ва саривақт  пеш  барад ва даромадҳо ва хароҷотҳоро ба давраҳои ҳисоботии дахлдоре,  ки дар зарфи он онҳо гирифта ё пардохта шудаанд, вобаста ба усули баҳисобгирии тибқи боби 23 КА ҶТ истифодашаванда ҷиҳати дуруст нишон додани даромади (фоидаи) андозбандишаванда ба роҳ монад. 
Таҳти  усули баҳисобгири,  ки андозсупоранда,  истифода мебарад, ҳамаи омилҳои вақт ва тартиби баҳисобгирии маблағҳои воридшуда  ва хароҷот,  ба  монанди истифодаи  усули  баҳисобгири  дар  асоси  кассави ё дар асоси ҳисобу замкунӣ,  усули баҳисобгирии  хароҷоти  истеҳсоли ва  дигар  хароҷоти сармоя фаҳмида мешавад.
Андозсупоранда  вазифадор  аст баҳисобгирии  ҳамаи   амалиёти марбут  ба  фаъолияташро,  ки барои муайян кардани оғоз,  ҷараён ва ба охиррасии он имконият медиҳанд, таъмин намояд. Даромади   (фоидаи)   андозбандишаванда   бояд тибқи   ҳамон   усули баҳисобгири,   ки  андозсупоранда  дар  ҳисоботи муҳосибави  истифода мебарад,  бо ислоҳоти зарури барои  риояи муқаррароти Кодекси андоз, ҳисоб карда шавад. Андозсупоранда  метавонад  бо  мақсади  андозбанди баҳисобгириро тибқи усули кассави ё тибқи усули ҳисобу замкуни ба роҳ монад, ба шарте агар андозсупоранда  дар  давоми  соли  андозбанди ҳамон як усулро истифода барад. Андозсупоранда  бояд  баҳисобгириро тибқи усули ҳисобу замкуни дар соли андоз пеш барад, агар:
-амалиёти   вай  дар  соли  гузашта  назар ба  ҳаҷми  амалиёти андозбандишаванда,  ки барои бақайдгири бо мақсади  андоз  аз  арзиши иловашуда муқаррар гардидааст, 5 маротиба зиёд шуда бошад; ё
-вай  мутобиқи  санадҳои  меъёрии  ҳуқуқи барои   баҳисобгирии муҳосибави тибқи усули қайди дубора вазифадор бошад.
     Андозсупорандае, ки барои баҳисобгири аз рўи усули ҳисобу замкуни тибқи   муқаррароти   қисми 5 моддаи 182 КА ҶТ   бори   аввал вазифадор  шудааст, баҳисобгириро тибқи усули  ҳисобу  замкуни  бояд барои  ҳамаи  солҳои минбаъда низ пеш барад.  Бонкҳо,  ширкатҳои кредити ва  ташкилотҳои амонатии  кредитии хурд  вазифадоранд  баҳисобгириро  тибқи усули ҳисобу замкуни аз оғози фаъолияти худ пеш баранд. Ташкилотҳои қарзи  хурд  ва  фондҳои  қарзи хурд барои мақсадҳои андозбанди ҳисобро аз оғози фаъолияти худ,  сарфи назар аз муқаррароти моддаи 182 КА ҶТ, тибқи усули кассавӣ пеш мебаранд. Барои шахси воқеи  талаботи  баҳисобгири тибқи  усули  ҳисобу замкуни   танҳо  нисбати  даромад  ва  тарҳҳои вобаста  ба  фаъолияти соҳибкори татбиқ мегардад. Дар сурати тағйир ёфтани усули баҳисобгири,  ки андозсупоранда истифода мебарад,  тағйирёби нисбати бахисобгирии даромад,  хароҷот ва дигар унсурҳое,  ки ба маблағи андоз таъсир мерасонанд,  бояд дар соли тағйир додани усули баҳисобгири дохил карда шаванд,  то ин, ки ҳеҷ яке аз  ин  унсурҳо  сарфи  назар  нагарданд  ё дубора  ба  ҳисоб гирифта нашаванд. Нисбати  супорандагони  андоз  аз  арзиши иловашуда  даромаду хароҷот бе андоз аз арзиши иловашуда  ба  ҳисоб гирифта  мешавад,  ба истиснои  хароҷоте,  ки  нисбати он ба ҳисоб гирифтани андоз аз арзиши иловашуда иҷозат дода намешавад.
    Аз ин муқаррарот бармеояд, ки 3 тарзи баҳисоб гирифтани манбаи андоз ҷой дорад:

  1. усули баҳисобгири кассавӣ;
  2. усули ҳисобу замкунӣ;
  3. усули баҳисобгирии хароҷоти истеҳсолӣ ва  дигар  хароҷоти сармоя.
  4. Усули (принсипҳои) баҳисобгирии даромадҳо ва хароҷотҳо тибқи усули кассавӣ.

Андозсупорандае, ки   тибқи   усули   кассави баҳисобгириро  пеш мебарад,  бояд мутобиқи моддаҳои 184 ва 185 Кодекси андози ҶТ даромадро дар санаи  гирифтани  он  ҳисоб  карда,  тарҳи хароҷотҳоро дар санаи амали намудани он анҷом диҳад. 
-лаҳзаи гирифтани даромад дар ҳолатҳои  ҷудогона  бо истифодаи усули кассавӣ. Агар  андозсупоранда  маблағҳои  пули гирад,  лаҳзаи гирифтани маблағҳои пулии нақд ва ҳангоми пардохти ғайринақди бошад,  лаҳзаи  ба суратҳисоби  бонкии  вай ё дигар суратҳисобе,  ки вай ихтиёрдори карда метавонад ё ҳуқуқи аз он гирифтани маблағҳои мазкурро  дорад,  лаҳзаи гирифтани даромад ба ҳисоб меравад. Дар  сурати  бекор  кардан  ё  пўшонидани ўҳдадории  молиявии андозсупоранда,  аз  ҷумла  ҳангоми ҳисоббаробаркунии байниҳамдигари, лаҳзаи гирифтани даромад лаҳзаи бекор кардан ё пўшонидани ўҳдадори  ба ҳисоб меравад.
    -лаҳзаи  хароҷот  намудан  дар ҳолатҳои  ҷудогона бо истифодаи усули кассавӣ. Лаҳзаи хароҷот намудан  лаҳзаи  аз тарафи андозсупоранда воқеан анҷом додани хароҷот ба ҳисоб меравад. Агар  андозсупоранда  маблағҳои  пули супорад,  лаҳзаи хароҷот намудан лаҳзаи пардохти маблағҳои пули нақд ба ҳисоб  рафта,  ҳангоми пардохти ғайринақдӣ бошад,  лаҳзаи хароҷот намудан ин лаҳзаи аз тарафи бонк гирифтани  супоришномаи  андозсупоранда  дар бораи  гузаронидани маблағҳои пули (дар ҳолате, ки дар суратҳисобҳои бонкии андозсупоранда маблағҳои кофи мавҷуд бошанд) дониста мешавад. Ҳангоми  бекор кардан ё пўшонидани ўҳдадории молияви дар назди андозсупоранда,  аз ҷумла ҳангоми баҳисобгирии байниҳамдигари,  лаҳзаи хароҷот  намудан  лаҳзаи  бекор  кардан ё пўшонидани ўҳдадории молияви дониста мешавад. Ҳангоми пардохтани фоизҳо тибқи ўҳдадории қарз ё додани маблағ барои иҷораи амвол,  агар мўҳлати ўҳдадори ё шартномаи  иҷора  якчанд давраи  андозро дар бар гирад,  маблағи фоизҳои пардохташуда (пардохти иҷора),  ки амалан барои давраи андоз  нигоҳ дошта  мешавад,  маблағи фоизҳое  (пардохти  иҷорае)  мебошад,  ки  бояд дар ин давра супорида шавад.
2.Усули (принсипҳои) баҳисобгирии даромадҳо ва   хароҷотҳо ҳангоми истифодаи усули ҳисобу замкунӣ. Андозсупорандае, ки  тибқи усули ҳисобу замкуни баҳисобгириро пеш мебарад,  бояд даромаду хароҷотро мутобиқи моддаҳои 187 ва  188  Кодекси андози ҶТ мутаносибан аз лаҳзаи гирифтани ҳуқуқ ба даромад ё пайдо шудани ўҳдадории пардохт,  сарфи назар аз вақти воқеии гирифтани  даромад  ё иҷрои пардохт, ба ҳисоб гирад.
-лаҳзаи  гирифтани  даромад ҳангоми  истифодаи усули ҳисобу замкунӣ. Ҳуқуқи гирифтани даромад ҳангоме пайдошуда ба  ҳисоб  меравад, ки  агар  маблағи  дахлдор  бояд  бегуфтугў ба андозсупоранда пардохта шавад ё андозсупоранда тамоми ўҳдадориҳояшро тибқи муомилот ё шартнома иҷро кардааст. Агар андозсупоранда корро иҷро кунад ё хизмат расонад,  ҳуқуқи гирифтани  даромад  дар  лаҳзаи  иҷрои  ниҳоии кор ё хизматрасонии дар муомилот ё шартнома пешбинишуда, ба даст овардашуда ба ҳисоб меравад.     Агар аҳд ё шартнома иҷрои кор ё хизматрасониро марҳала ба марҳала пешбини намояд,  ҳуқуқи гирифтани даромад дар ҳар марҳала  дар  лаҳзаи ниҳоии иҷрои кор ё хизматрасонии ин марҳала пайдо мешавад, агар моддаи 190 Кодекси андози ҶТ тартиби дигаре пешбини накарда бошад. Агар  андозсупоранда  даромад гирад ё ҳуқуқи гирифтани даромад дар шакли фоиз ё даромад барои ба иҷора додани амволро  дошта  бошад, ҳуқуқи гирифтани даромад дар лаҳзаи ба охир расидани мўҳлати ўҳдадории қарз ё шартномаи иҷора бадаст овардашуда ҳисоб мешавад.  Агар мўҳлати ўҳдадории  қарз ё шартномаи иҷора якчанд давраи андозро дар бар гирад, даромад тибқи ин давраҳои андоз  мутобиқи  тартиби ҳисоби  он  тақсим карда мешавад.
    -лаҳзаи хароҷот намудан ҳангоми истифодаи усули ҳисобу замкунӣ. Лаҳзаи хароҷот намудан вобаста ба аҳд (шартнома) лаҳзаи  иҷрои ҳамаи  шартҳои  зайл  ҳисобида  мешавад:
     а) ҳангоми  аз  тарафи  андозсупоранда бечунучаро эътироф шудани ўҳдадории молияви;
     б) ҳангоми  ба  қадри  кифоя  дақиқ баҳо додан ба ҳаҷми ўҳдадории молиявӣ;
     в) агар  ҳамаи  тарафҳои  дар  аҳд ё шартнома иштирокдошта воқеан тибқи аҳд ё шартнома ўҳдадориҳояшонро иҷро кунанд ва маблағои дахлдор бечунучаро пардохта шаванд.
Вобаста ба шартҳои дар қисми 1 моддаи 188 КА ҶТ зикршуда  ўҳдадории молияви  маънои  ўҳдадориеро  дорад,  ки андозсупоранда  мутобиқи аҳд (шартнома)  қабул  кардааст  ва  тарафи  дигари дар  аҳд   (шартнома) иштирокдошта бо мақсади иҷрои он вазифадор аст, ки даромади дахлдорро дар шакли пули ё шакли дигар ба андозсупоранда пешниҳод намояд. Ҳангоми  пардохти  фоизҳо тибқи ўҳдадории қарз ё пардохт барои амволи ба иҷора гирифташуда лаҳзаи  хароҷот намудан  лаҳзаи  ба  охир расидани  мўҳлати  ўҳдадории  қарз ё шартномаи иҷора ҳисобида мешавад. Агар мўҳлати ўҳдадории қарз ё шартномаи иҷора якчанд  давраи  андозро дар бар гирад, хароҷот тибқи ин давраҳои андоз мувофиқи тартиби ҳисоби он тақсим карда мешавад.
3.Усули баҳисобгирии хароҷоти истеҳсолӣ ва  дигар  хароҷоти сармоя. Тартиби баҳисобгирии захираҳои молию модди. Баҳисобгирии  захираҳои  молию  модди  бо мақсадҳои андозбанди танҳо тибқи муқаррароти амалкунандаи баҳисобгирии муҳосиботи,  ки  дар асоси қонунгузории оид ба баҳисобгирии муҳосиботи таҳия гардидаанд, ба анҷом расонида мешавад. Ҳангоми  баҳисобгирии  захираҳои  молию модди  андозсупоранда вазифадор аст,  ки  арзиши  молҳои  истеҳсолнамуда ё  харидаашро,  ки мутаносибан  дар асоси хароҷоти истеҳсоли (арзиши асли) ё нархи хариди онҳо муайян карда мешавад,  дар ҳисоботи  андоз нишон  диҳад.  Аз  он ҷумла,  андозсупоранда  вазифадор  аст  ба  арзиши ин  молҳо хароҷоти нигоҳдори ва интиқоли онҳоро ҳамроҳ кунад. Ҳангоми    ба    ҳисоб   гирифтани захираҳои   молию   модди андозсупоранда ҳақ дорад,  ки арзиши мол ё маҳсулоти нуқсондор, маънан кўҳнашуда  ё аз мўд баромадаро,  ки аз ҳамин сабаб ё бо сабабҳои шабеҳ бо нархи зиёдтар аз  хароҷоти  барои  истеҳсоли (нархи  хариди)  онҳо сарфшуда  фурўхтан  мумкин нест,  дар асоси нархе, ки онҳоро фурўхтан мумкин аст, баҳо диҳад. Нисбати  молҳое,  ки  андозсупоранда  оид ба онҳо баҳисобгирии инфироди пеш намебарад, вай ҳаѕ дорад, ки барои баҳисобгирии захираҳои молию модди яке аз се усулҳои зеринро истифода барад:
     а) усули ФИФО,  ки мутобиқи он  дар  давраи ҳисоботи  дар  аввал молҳои   дар   аввали   давраи   ҳисоботи  ба захираҳои  молию  модди дохилгардида,  фурўхташуда  (истифодашуда)  ҳисоб карда  шуда,   баъд молҳое,  ки  дар  давоми  давраи  ҳисоботи истеҳсол (харида) шудаанд, мувофиқи навбати истеҳсол (харид) ҳисоб карда мешаванд;
     б) усули  ЛИФО,  ки  мутобиқи  он  дар давраи ҳисоботи дар аввал молҳое, ки охирин истеҳсол (харид) шудаанд, фурўхташуда (истифодашуда) ҳисоб карда мешаванд;
     в) усули баҳо додан тибқи арзиши аслии миёна.

Дидан карданд: 196

Мавзӯъҳои монанд:

Ҷавобгарии ҳуқуқӣ барои вайрон намудани қонунгузории андоз

Имтиёзҳо дар бахши андоз

Меъёри андоз ва тарзу усули андозбандӣ

Воҳиди андозбандӣ

Тарзҳои ба ҳисоб гирифтани манбаи андоз

Давраи андозсупорӣ

Объекти андозбандӣ

Андозсупоранда

Мафҳум ва аҳамияти ҳукуқии таснифи унсурҳои андоз

Хусусияти андозбандӣ ҳангоми иҷроиши Созишнома оид ба тақсими маҳсулот

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: