|

Низоми андозбандии шахси воқеии соҳибкор

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Алишер Фозилов

Санаи дохилгардида: 2017-11-08

Ба қавли Людвиг фон Мизес яке аз асосгузорони назарияи иқтисодиёти либералӣ «соҳибкор инсоне мебошад, ки дар шароити номуайянӣ, ки хоси ҳама гуна ҳаракатҳост, фаъол аст». Албатта, мавриди мавқеи соҳибкорон, ки воқеан ҳам гурўҳи муҳимтарини андозсупорандагони имрўзаро ташкил медиҳанд, баҳсҳои зиёд дар адабиёти ҳуқуқӣ пайдо шуда бошанд, ҳам мўҳтавои онро, биноан проблемаи андозбандии онҳо ташкил медиҳад.  Айни замон, онҳо дар шаклҳои умумӣ ва махсусгардонидашуда  фаъолияти худро дар самтҳои истеҳсолӣ, савдо ва молиявию қарздиҳӣанҷом медиҳанд. Ҷиҳати муҳим дар робита ба фаъолияти соҳибкории ашхоси воқеӣ дар замони имрўза, ин ҷоиз будани истифодаи меҳнати кироя аз тарафи онҳо ба ҳисоб меравад.
Қонунгузории амалкунандаи ҷумҳурӣ озодии фаъолияти соҳибкориро ба таври конститутивӣ кафолат дода, дар баробари ин низоми алоҳидаи андозбандии шахсони воқеии соҳибкорро муқаррар менамояд.
Кодекси андози ҶТ  ҳам мафҳуми «фаъолияти соҳибкорӣ» ва ҳам мафҳуми  «фаъолияти ғайрисоҳибкорӣ»-ро дар м. 15 пешбинӣ намудааст.          Зарурати ниҳоӣ дар ин самт, албатта гузоштани тафриқот байни шахсони воқеии муқаррарӣ ва соҳибкор ба ҳисоб меравад. Тибқи ҳамин модда фаъолияти соҳибкорӣ ҳама гуна фаъолиятест, ки сарфи назар аз  натиҷаи чунин фаъолият, барои ба даст овардани фоида, даромад ё ҷубронпулӣ равона гардидааст.
Айни замон фаъолияти марбут ба хариду фурўш, супоридан ё иҷораи амвол дар ҳолати риоя кардани ақаллан яке аз шартҳои зерин фаъолияти соҳибкорӣ ба ҳисоб меравад, агар:
1) чунин фаъолият мунтазам сурат гирифта, барои шахсе, ки муомилоти дар боло зикргардидаро иҷро менамояд, фаъолияти  муқаррарӣ бошад;
2) молҳои (корҳои, хизматрасониҳои) истеҳсолнамудаи (иҷрокардаи, расонидаи) фурўшанда пешниҳод карда шаванд;
3) чунин амалиётҳо дар доираи фаъолияти савдо, савдою миёнаравӣ (аз ҷумла дилерӣ) ё  фаъолияти миёнаравӣ анҷом дода шаванд.
Фаъолияти ғайрисоҳибкорӣ  бошад фаъолиятро дар шакли аз ҷониби як шахс дар асоси подош, муваққатан ба соҳибият, истифода ё ихтиёрдории ин ё он шахси дигар додани амвол (аз ҷумла маблағҳои пулӣ) бе гузаштани ҳуқуқи моликият ба ин амвол ё қисми он ва минбаъд ҷудо карда додани онро меноманд, агар чунин тарзи додани амвол ба хизматрасонии молиявӣ вобаста набошад ва боиси ба зиммаи шахси қабулкунандаи ин амвол гузоштани ўҳдадориҳои иловагӣ, ба истиснои ўҳдадориҳои вобаста ба истифодаи мақсадноки амволи супурдашаванда ё бо пардохти подоши соҳибӣ, истифода ё ихтиёрдории ин амвол нагардад.
Фаъолияти ғайрисоҳибкорӣ инҳоро дар бар мегирад:
1) дар бонкҳо ё дигар муассисаҳои молиявию кредитӣ ҷойгир намудани маблағҳои пулӣ;
2) ба иҷора додани амвол (ба истиснои ҳолатҳои дар қонунгузории андоз пешбинӣ шуда ва ҷавобгў ба нишонаҳои асосии фаъолияти соҳибкорӣ будан);
3) ба идоракунии боэътимод супоридани амвол;
4) харидани (фурўш ё супоридани) ҳисса дар сармояи оинномавии корхона ё қоғазҳои қиматноки он; харидани (фурўш ё супоридани) вомбаргҳо ё ҳама гуна дигар векселҳо; харидани (фурўш ё супоридани) ҳисса дар фонди саҳҳомии инвеститсионӣ ё ҳуқуқи муаллифӣ ва ҳама гуна ҳуқуқҳои шабеҳи ба фурўшанда тааллуқдошта, ки эквиваленти фаъолияти ғайрисоҳибкорӣ мебошад, агар дар қисми 2 ҳамин модда тартиби дигаре пешбинӣ нашуда бошад;
5) аз ҷониби шахси воқеӣ иҷро кардани кори кироя.
Ғайр аз ин қонунгузор фаъолиятҳои зеринро марбут ба фаъолияти ғайри соҳибкорӣ медонад:
1) фаъолияти мақомоте, ки ба системаи мақомоти ҳокимияти давлатии тамоми соҳаю сатҳҳо ва мақомоти худидоракунӣ дохил шуда, фаъолияташон бевосита ба иҷрои вазифаҳои давлатии ба зиммаашон гузошташуда вобаста мебошад, ба истиснои хизматрасониҳо, ки дар асоси шартномавӣ маблағгузорӣ мешаванд ва дигар фаъолияти соҳибкорӣ;
2) фаъолияти эҳсонкорӣ;
3) фаъолияти динӣ.
Шахси воқеӣ-соҳибкор ин пеш аз ҳама субъекти хоҷагидор шаҳрванде мебошад, ки бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ амал менамояд ва умдатан ҳамрадифи он соҳибкории инфиродӣ аст. Тибқи муқаррароти м. 31 КА ҶТ соҳибкори инфиродӣ шахси воқеӣ, резидент ё ғайрирезидент, ҳисобида мешавад, агар он бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ, аз номи худ, таҳти таваккал (риск) ва масъулияти амволии худ ба фаъолияти соҳибкорӣ машғул  шавад. Ва ҳамзамон бар хилофи тартиби муқаррарнамудаи бақайдгирӣ ва гирифтани иҷозатнома ё дигар ҳуҷҷатҳои марбут ба фаъолияти соҳибкорӣ машғул шудани шахси воқеӣ боиси ҳамчун соҳибкори инфиродӣ эътироф накардани чунин шахси воқеӣ бо мақсади андозбандӣ буда наметавонад.
Қонунгузории андози Ҷумҳурии Тоҷикистон шакли соддакардашудаи андозбандии ин гуна субъектонро пешбинӣ намудааст, ки тавассути патент ва Шаҳодатномаи соҳибкорӣ ба амал бароварда мешавад.
Патент ҳуҷатест, ки ба сифати соҳибкор (бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ) ба қайди давлатӣ гирифта шудани шаҳрвандро муайян карда, барои  машғул шудан ба фаъолияти соҳибкории дар он пешбинигардида ҳуқуқ медиҳад. дар муносибатҳои ҳуқуқии андозбандӣ он ҳамчун ҳуҷҷати тасдиқкунандаи татбиқи шакли соддакардашудаи андозбандӣ ва тртиби ҳисобу китоб низ маънидод мешавад.
Шаҳодатнома бошад ҳуҷҷатест, ки шакли соддакардашудаи низоми андоз аз даромад ва пардохтҳои иҷтимоӣ ба шумор рафта, ҳамзамон бақайдгирии давлатии шаҳрвандро ба сифати соҳибкори инфиродӣ тасдиқ намуда, ба соҳибкор ба ивази патент дода мешавад.
Шаҳодатномаи соҳибкорӣ барои намудҳои алоҳидаи фаъолияти соҳибкорӣ, ки одататн дар биноҳои статсионарӣ ба амал бароварда мешавад дода мешавад.  Одататан андозбандии шахси воқеии соҳибкор хусусияти мўътадил дошта на танҳо ба функсияҳои фискалӣ ҷамъбаст мегардад. Ҳуҷҷати мазкур ба мўҳлати 1 сол тибқи тартиботи муқаррарнамудаи қонунгузории андоз дар маҳали фаъолият, дар асоси аризаи шахси воқеӣ, пешниҳоди як қатор ҳуҷҷатҳои дигар дода мешавад.
Андозбандии шахси воқеии соҳибкор тибқи тартиботи дар Кодекси андоз ва дигар санадҳои меъёрии зериқонунӣ пешбинишуда амалӣ гардонда мешавад. Тибқи Қарори Ҳукумати ҶТ аз 31.03.2004 с. таҳти №140 «Оиди тасдиқи Тартиби додани патент ва Шаҳодатномаи соҳибкори инфиродӣ ба шахсони ҷисмоние, ки фаъолияти худро бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ ба амал мебароранд ва Руйхати намудҳои фаъолияти соҳибкории инфиродие, ки пардохти андози даромадашон дар асоси патент ва Коэфитсентҳои минтақавии танзимнамоии ҳаҷми пардохтро барои  патент муқарар мекунанд» намудҳои зеринифаъолияти соҳибкор-шахси воқеӣ андозбандӣ карда мешавад:

  1. истеҳсолоти косибӣ (ғайрисаноатӣ) ҳунармандӣ ва фурўш (12 намуди фаъолиятро дар бар мегирад);
  2. расонидани хизмат (30 намуди фаъолиятро дар бар мегирад);
  3. фаъолияти тиҷоратӣ берун аз ҳудуди (биноҳои) статсионарӣ (6 намуди фаъолиятро дар бар мегирад).

Масалан, корҳои оҳангарӣ ба маблағи 20 сомонӣ патент кунонида мешаванд ва ё фаъолияти репетиторӣ ситонидани андозро дар щакли патент ба маблағи 10 сомонӣ дар назар дорад. Патент дар асоси коефитсентҳои минтақавӣ бо фоизи муайян ҳисобу китоб карда мешавад, ки аз 0,8 то 1, 15 %-ро ташкил медиҳад.
Ҷиҳати дигари муҳимми пешбурди фаъолияти соҳибкорӣ ин фаъолияти соҳибкории кишоварзии шахсони воқеӣ мебошад, ки дар шакли хоҷагиҳои деҳқонӣ(фермерӣ) бо ҳуқуқи таъсиси шахси ҳуқуқи ва бе он амалӣ гардонда мешавад. Андозбандии ин ашхос дар асоси боби 42 КА ҶТ дар асоси низоми андозбандии ягона ба танзим дароварда мешавад. Шаклҳои амалсиозии чунин як хоҷагидориро аз ҷониби як нафар, аъзои оила ва ё ширкати оддӣ пеш бурдани он ташкил медиҳанд.
Бояд гуфт, ки тибқи м. 27 Қонуни ҶТ «Дар бораи хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ)» аз 10.02.2002 с. андозбандии онҳо мутобиқ ба талаботи Кодекси андоз пешбинӣ карда шудааст. Дар марҳилаҳои аввали ташкилшавӣ  агар хоҷагиҳои мазкур дар асосҳои умумӣ андозбандӣ карда шаванд, пас баъди қабули карори Ҳукумати ҶТ аз 03.08.2002 таҳти №319 «Дар бораи муайяннамудани воҳидҳои марзию маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар қаламрави онҳо муваққатан андози ягона барои хоҷагиҳои деҳқонӣ ҷорӣ мегардад» хоҷагиҳои мазкур суполрандаи андози ягона мебошанд. Ҷорӣ шудани андози номбурда албатта дар марҳилаҳои аввал бо Дастурамал «Дар бораи тартиби ситонидани андози ягона барои хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ)» аз 09.01.2003 с. Таҳти №3\5-216 муайян гардида, дар чор ноҳияи пилотӣ-Рўдакӣ (собиқ Ленин), Шаҳритус, Нов ва Ванҷ татбиқ гардид. Сипас муқаррароти андози ягона дар боби 42 КА ҶТ мустаҳкам карда шуд.
Хоҷагии деҳқонӣ(фермерӣ), ки бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ амал менамояд, ҳамчун истеҳсолкунандаи маҳсулоти кишоварзӣ супорандаи ин намуди андоз мебошад.
Объекти андозбандӣ-масоҳати замини истеҳсолкунандаи маҳсулоти кишоварзӣ мебошад.
Истеҳсолкунандагони маҳсулоти кишоварзӣ  дар қисми фаъолияте, ки бо андози ягона андозбандӣ мегарданд (фаъолияти кишоварзӣ), аз пардохти андозҳои зерин озод карда мешаванд:
— андоз аз арзиши иловашуда оид ба таҳвили маҳсулоти кишоварзӣ, ки дар заминҳои бо андози ягона андозбандишаванда рўёнда шудааст;
— андоз аз истифодабарандагони роҳҳои автомобилгард оид ба таҳвили маҳсулоти кишоварзӣ, ки дар заминҳои бо андози ягона андозбандишаванда рўёнда шудааст;
— андоз аз фоидаи шахсони ҳуқуқӣ;
— андози ҳадди ақал аз даромади корхонаҳо;
— андози замин;
— андозе, ки тибқи низоми соддакардашуда супорида мешавад.
Даромади вобаста ба фаъолияти кишоварзӣ бадастовардаи аъзои хоҷагии деҳқонии (фермерии) бе шахси ҳуқуқӣ таъсисёфта, ки бояд бо андози ягона барои истеҳсолкунандагони маҳсулоти кишоварзӣ андозбандӣ шавад, аз андози даромад озод аст.
Хоҷагии деҳқонӣ(фермерӣ) ҳамчунин супорандаи андози иҷтимоӣ мебошад, ки он дар ҳаҷми муқаррарнамудаи қонун барои соҳибкорони инфиродӣ, ки дар асоси патент пардохта мешавад, яъне 20% муайян карда мешавад.
Меъёри андоз барои заминҳои обӣ дар ҳаҷми 4-каратаи меъёри андози замин ва барои дигар заминҳо ҳаҷми меъёри муқаррарии заминҳо муайян карда шудааст.  Барои хоҷагиҳои пахтакор бошад ҳаҷми 2-каратаи андозбандии заминҳои обӣ муайян гардидааст.
Давраи ҳисоботдиҳӣ то 1 марти соли ҷорӣ, аз ҷумла ҳисобот оиди пардохти андози иҷтимоӣ.

Мўҳлати пардохти андози ягона барои истеҳсолкунандагони маҳсулоти кишоварзӣ барои соли андози ҷорӣ на дертар аз 15 феврал, 15 май, 15 август ва 15 ноябри соли ҷорӣ бо ҷамъбасти афзоянда аз оғози сол дар ҳаҷми мутаносибан на камтар аз 10 фоиз, 25 фоиз, 45 фоиз ва 100 фоизи маблағи солона супоридашаванда муайн карда шудааст.

Дидан карданд: 179

Мавзӯъҳои монанд:

Қарзи андоз

Тағийр додани мўҳлати супоридани андоз

Паст кардани меъёри андоз

Мафҳум ва намудҳои имтиёзҳо дар бахши андоз

Дигар андозҳои аз ҷониби шахсони ҳуқуқӣ пардохтшаванда

Андоз аз амволи шахсони ҳуқуқӣ

Андоз аз фоидаи ташкилотҳои тиҷоратӣ

Аксиз

Андоз аз арзиши иловашуда

Хусусиятҳои фарқкунандаи андозбандии шахсони ҳуқуқӣ

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: