|

Вазъи туризми кӯҳсор

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Алишер Фозилов

Санаи дохилгардида: 2017-05-10

Туризм яке аз соҳаи муҳим ва тараққиёфтаи хоҷагии   ҷаҳонӣ буда, он дар афзоиши ҳаҷми даромаднокӣ саҳми бузург дорад.   Ҳоло ба  ҳиссаи он қариб 7% сармоягузориҳои ҷаҳонӣ рост омада, дар навбати худ барои бештар ташкил намудани  ҷойи кор шароит фароҳам меоварад.            Туризм сектори асосии инкишофи  иқтисодиёти давлатҳои  ҷаҳон ба шумор рафта, тамоми паҳлўҳои ҳаёти фарҳангиро ривоҷу равнақ медиҳад. Туризм аз тарафи дигар  функсияи хело зиёди иқтисодиро ба ўҳда  дошта, дар баробари тараққиёти худаш боз имконияти ҳали  чандин масъалаҳои  гуногуни иқтисодиро низ дорад.
Ҳамаи намудҳои туризм аҳамияти калон дошта, ҳар кадоме дорои хусусиятҳои фоидаовари худ мебошанд,вале дар байни онҳо туризми кўҳсор мавқеи хос дорад.
Туризми кўҳсор бе истисно буда, он ҷиҳатҳои иқтисодиву иҷтимоии худро дорад.Кўҳсор  қариб 40% сатҳи хушкии курраи шароити табии қисмати ҳамворӣ фарқияти калон дорад.            Сабаби асосии он пеш аз ҳама :
Ҷойгиршавии минтақаи баланди ландшафт, экспозитсияи ҳархелаи  баландии қаторкўҳҳо,  релеф, мушкилӣ ва печдарпечии структураи геологӣ мебошад. Онҳо гуногунии шароитҳои иқлимӣ,  олами наботот ва ҳайвонотро ба вуҷуд овардаанд.
Кўҳҳо на фақат маҳали аслии табиат, балки макони асосии  истироҳату  фароғати инсон аз замонҳои дурударози таърихӣ ба ҳисоб мераванд. Тамоми тамаддунҳои қадими ҷаҳон дар ҳама ҳолат  бо ноҳияҳои кўҳӣ алоқаи ногусустанӣ доштанд.  Аз ҳудуди онҳо шоҳроҳҳои бузурги тиҷоратӣ мегузаштанд, ки бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон алоқа барқарор мекарданд ва то ҳол ҳам дар қаламрави кўҳсор  ёдрогиҳои бостонию фарҳангии бисёре вомехўранд, ки ин ёдгориҳо барои равнақи туризми кўҳсор заминаи босазо мегузоранд. Мавзеҳои баландқўҳ чорумин қисмати сатҳи болоии курраи заминро ишғол кардаанд ва   дар ин мавзеҳо он равандҳои умумии сайёравиро ба вуҷуд меорад ва дар бисёр мавридҳо ба дигар маҳалҳо низ  таъсириназаррас мерасонад. Дар алоқамандӣ бо ин дар нақши аввал мафҳуми хоҷагии рекреатсионӣ ба миён меояд, ки он яке аз намудҳои манфиатнок ҳангоми истифодаи замини кўҳсор ба шумор меравад.
Иқлими кўҳсор (махсусан дар баландиҳои аз 1000 то 2000 метр) омили муҳими  табобатиро дорост. Дар инмавзеъ, яъне дар кўҳсор саломатииинсон барқарор гардида, фаъолияти кори дил ва рагҳои хунгард беҳтар мегардад ва бадани инсон бештар ба муҳит мувофиқ мешавад. Аз ин хотир  дар кўҳсор дар ҳамешаӣ санатория, хонаҳои истироҳатӣ ва курортҳои иқлимӣ месозанд.
Маълумотҳои оморӣ нишон доданд, ки дар минтақаи кўҳсор  солҳои охир дар бозиҳои варзишӣ қариб 30% , дар походҳои кўҳӣ 19%, дар сайёҳати пиёдагардӣ 30% ва дар лижаронӣ 10%-и ҳамаи сайёҳон иштирок кардаанд.
Туризми кўҳсор  нисбат ба дигар соҳаҳои фаъолияти туризм яке аз соҳаи афзалиятнок ва пешқадам ба ҳисоб меравад. Сайёҳат ба мамлакатҳои кўҳсор диққати сайёҳонро ҳамеша бештар ба худ ҷалб мекунад.
Сайёҳон дар ҳамешагӣ  намуди туризми фаъолро  аз қабили : туризми пурмоҷаро, трекинг, хайкинг, алпинизм, туризми кўҳӣ, рафтингроинтихоб мекунанд. Намудҳои пассиви туризм бошанд  дар навбати дуюм меистанд. Ба ин пеш аз ҳама намуди балнеологии кўҳӣ ва туризми курорту рекратсия дохил мешаванд.
        Барои кишварҳои кўҳистон , туризми кўҳсор намуди асосӣ ба шумор меравад.Тоҷикистон  дар қатори кишварҳое меистад, ки метавонад аз намуди туризми кўҳсор даромади зиёд ба даст орад, зеро  93%-и қаламрави  онро кўҳсор ташкил кардаасту табиати  такрорнашаванда дорад.
Ривоҷи соҳаи туризм дар Тоҷикистон имконияти фаровон дорад ва  солҳои наздик ин соҳа ба яке аз соҳаи афзалиятноки хоҷагии ҳалқ табдил хоҳад ёфт.

Саволи 1. Вазъи имрўзаи туризми кўҳсор.

            Т у р и з м – ин маҷмўи муносибат ва алоқаҳои кўтоҳмуддате мебошад, ки ҳангоми ташрифи одамони ин маҳалҳо  ба  ҷойи зисти доимӣ ва  фаъолияти меҳнатии онҳо вобаста нест.
Инчунин сафари муваққатии одамонро  аз маҳали доимии зисташон ба дигар мавзею кишварҳо бо мақсади истироҳату табобат, барқарор намудани саломатӣ, меҳмонӣ, шиносоӣ, зиёрат ва ғайра, ки  дар вақти холигиашон сафар мекунанд ва ба фаъолияти кории онҳо вобастагӣ надорад, т у р и з м  номидан мумкин аст.
Туризми кўҳсор – ин сайёҳат ба кўҳистон ҳангоми гузаштан аз ҳудудҳои душворгузари релефи кўҳӣ (нишебиҳо, теғаҳо, пиряхҳо, қуллаҳо) ва фатҳ намудани селобаҳои кўҳӣ мебошад.
Туризми кўҳсор яке аз намудҳои туризм ба шумор рафта, ҳамчун комплекси хизматрасонии истироҳатӣ дар минтақаҳои кўҳӣ ба ҳисоб меравад . Монеаи асосӣ дар походи кўҳӣ баландию  ағбаҳо ба ҳисоб мераванд . Шумора ва категорияҳои мушкилии онҳо ҳамчун душвориҳои  тамоми сайрхатҳои варзиширо муайян мекунад.  Пеш аз ба кўҳ баромадан, аввал бояд одам аз ҷиҳати ҷисмонӣ тайёр бошад.  Барои ҳамин машқҳои гуногуни ҷисмонӣ гузаронидан лозим аст.  Ҳангоми омўзиши назарияи  туризми кўҳсор  душвориҳои зиёде сади роҳ мешаванд, зеро ҳоло  тадқиқотҳои илмӣ дар ин соҳа хело кам гузаронида мешаванд .  Бинобар истилоҳҳои илмӣ ва адабиётҳои лозимиро дар ин соҳа пайдо намудан хело душвор аст.Бо вуҷуди он фаъолияти таҷрибавӣ дар ин соҳа хело зиёд аст.
Ташкил додани сайрхатҳои кўҳӣ, походҳо, сафарҳо ба кўҳ барои туризми кўҳсор  заминаи босазое гузоштанд.  Бо ин мақсад  қариб дар тамоми мамлакатҳои чаҳон мактабҳои махсуси туризми кўҳсорро таъсис додаанд.
Кўҳҳо – маҳали васеъи сатҳи хушкӣ мебошанд, ки аз қуллаҳою баландиҳои зиёду  ҷудо-ҷудо ҷойгир шудаанд.  Аз ҷиҳати шакли берунаашон кўҳҳо ба қаторкўҳҳо, кўҳҳои занҷиршакл ва силсилакўҳҳо ҷудо мешаванд.
Кўҳҳои алоҳида  кам вуҷуд доранд, онҳо ё бо вулқонҳо, ё бо боқимондаҳои кўҳҳои вайроншудаи қадимӣ алоқаманд мебошанд. Элементҳои морфологии кўҳ инҳоянд: кўҳҳои асосӣ ё доманакўҳҳо,   
нишебиҳо, теғахо, қуллаҳо ва ғайра…                                                                       
Д о м а н а к ў ҳ ҳ о – ин сарҳади байни нишебӣ ва ҳудуди иҳоташуда мебошад. Ҳангоми оҳиста-оҳиста аз ҳамворӣ ба кўҳ баромадан рахҳо намудор мешаванд, ки онҳоро пешкўҳҳо мегўянд.
Н и ш е б и ҳ о – қисми зиёди болоии кўҳро ишғол карданд, ки аз ҷиҳати тасвири берунӣ гуногуншакланд.
Қ у л л а ҳ о – нуқтаи баландӣ ва ё нуқтаи тезтарину охирини қуллаи кўҳ мебошанд.
С  и л с и л а и   к ў ҳ с о р   ё     к и ш в а р ҳ о и   к  ў ҳ с о р  - ин  маҳали васеи барпошавии кўҳсор аст, ки аз қаторкўҳҳо ташкил ёфтааст.
Нуқтаҳои васлкунӣ ва гузаштан аз қаторкўҳҳо бандҳои (гиреҳҳои) кўҳиро пайдо мекунад. Ин аксҳо одатан дар қисмҳои баланди системаи қаторкўҳҳо дучор мешаванд.
Ҳамвории  байни ду каторкўҳро биёбони кўҳӣ меноманд.
Д о м а н а к ў ҳ   маҳали системаи кўҳие мебошад, ки аз вайроншавии қаторкўҳ ва даштҳо ба вуҷуд меояд.
Аз ҷиҳати баландиашон кўҳҳо ба 3 намуд ҷудо мешаванд:

  1. П а с т к ў ҳ ҳ о  -  баландии мутлақашон аз 500 то 800 метр. Ҷарии нишебиҳо аз 5 то 25 дараҷа.  Шакли ҳамвори қуллаҳо, нишебиҳо инчунин шаклҳои тези серхарсанг низ дучор мешаванд.
  2. М и ё н а к ў ҳ ҳ о – баландиашон аз 800 то 2000 метр. Нишебии миёнаашон аз 10 то 25 дараа. Шакли релеф ниҳоят гуногун аст. Шакли соддаи  релеф барои кўҳҳои шимол,  ҷанубии Урал ва Қрим хос аст. Нуқтаҳои тезшакл ва пикмонанди қуллаҳо, теғаҳои тез, теғаҳои ростбаромадаи нишебиҳо дар кўҳҳои ( Урали қутбӣ, Замини нав) ва ғайра…дида мешаванд.
  3. Б а л а н д к ў ҳ ҳ о – баландтар аз 2000 метр ҷарии нишебиҳо бештар аз 25 дараҷа. Зонаи баландкўҳ, серхарсанг, теғадор, қуллаҳои тез ва пиряхҳо мебошанд. Асосан қуллаҳои алоҳидаи кўҳ баланд мешаванд. Мисол: бисёртар баландиҳо дар кўҳҳои Ҳимолой, Ҷамалунгма (Эверест 8848 метр) ,(Чогорӣ 8611 метр)дида мешаванд.

Кўҳҳо вобаста ба шакли пайдоишашон ба кўҳҳои ҷавон ва пир ҷудо мешаванд:
Кўҳҳои ҷавон – ин кўҳҳое, ки аз нуқтаи назари геологӣ нав пайдо шудаанд (ба мисоли кўҳҳои Алп, Кавказ, Помир ва ғайра…). Ин намуди кўҳҳо баландшавиашонро давом дода, одатан дар ин кўҳҳо заминларза ва вулқонпайдошавӣ ба вуҷуд меояд.
Дар кўҳҳои қадима бошад, равандҳои дохилӣ кайҳо хомўш шудаанд. Ба қатори кўҳҳои қадима кўҳҳои Скандинавия, Урал ва ғайра дохил мешаванд.
Вобаста ба асл ва пайдоишашон кўҳҳо ба кўҳҳои тектоникӣ, эрозионӣ ва вулқонӣ тақсим мешаванд. Шакли маъмултари кўҳ ин шакли тектоникӣ мебошад. Қариб 90% кўҳҳо тектоникианд, ки дар натиҷаи ҳаракати қишри замин пайдо шудаанд. Кўҳҳои тектоникӣ ба кўҳҳои чиндор,  ва чиндору чиндору пасту теғадор ҷудо мешаванд.
Кўҳҳои чиндор кўҳҳоеанд, ки дар ҳудуди қишри замин пайдо шудаанд ва бо дарозию таъғирёбии худ фарқ мекунанд. Глибиҳои калони қишри замин бо як тарзи ба худ хос қад мекашанд. Шакли баъзеашон нишеби ростбаромада ва баъзеашон бо шакли моил ҷойгиранд. Нобаробар ҷойгиршавии кўҳҳои чиндор ва чуқурии пешкўҳҳо дар ҳама кишварҳои кўҳсор дучор мешавад. Ба қатори ин кўҳҳои Кавкази калон, Кордилер, Алп, Карпат, Ҳимолой, Урал, Анд, Помир дохил мешаванд.
Характери асосии кўҳҳои чиндор ин занҷиршакл тўл кашидани онҳо то ба қаторкўҳҳои баланд  (дар масофаи аз сад то ҳазор километр мебошад.)
Кўҳҳои пора-пора дар натиҷаи фуромадаҳои ҷинсҳои ҳархелаи кўҳӣ пайдо шудаанд, ки тарқишҳои амудӣ ё якборахамидаро доранд. Ин кўҳҳои аждаҳоршакл дар Африкаи ғарбӣ ва шарқии Гхата  дар Ҳиндустон мебошанд.
Кўҳҳои чиндору пора-пора – дар ҳудуди қишри замин дар натиҷаи кўҳпайдошавии хеле қадим пайдо шудаанд. Замин дар ин маҳалҳо ёзандагии худро гум кардааст ва хеле сахт шудааст. Баъд кўҳпайдошавӣ аз сари нав ба вуҷуд омадааст, ки дир натиҷа шикасташавӣ, порашавӣ ва фуромадани кўҳпораҳо ба вуҷуд омадааст. Ба ин кўҳҳо қуллаҳои нўгтези Австралия дохил мешаванд.
Кўҳҳои вулқонӣ – аз боқимондаҳои оташфишониҳои вулқонӣ пайдошудаанд ва дорои ташкилаҳои  алоҳида мебошанд. Новобаста ба баландии худашон кўҳҳои вулқонӣ аз тектоникӣ он қадар фарқияте надоранд. Ба монанди вулқони баландтарини ҷаҳон Аконкагуа, ки дар Америкои ҷанубӣ дар баландии 6 960 метр ҷойгир аст.
Кўҳҳои эрозионӣ – дар натиҷаи бардоштагиҳои тектоникӣ ва ҷудошавии чуқурии ҷараёни об пайдо шудаанд. Релефи ҳозираи кўҳҳои эрозионӣ дар асоси фаъолияти обхезиҳо ба вуҷуд омадааст.
Марҳилаҳои геологӣ – фосилаи вақте мебошад, ки ҳаракати босурати баланди қишри замин ва давраҳои органикии заминро  дар назар дорад. Дар ин давраҳо чиндоршавии кўҳҳо ба вуҷуд омадааст.
Геосинклинал – ҳаракати тектоникии қишри замин, чуқуриҳо, тангҷойҳо ва ёзандагиҳои зиёде ба ҳисоб меравад (аз 10 то 100 км).
Чиндоршавии герсинӣ – давраи бо шиддат кўҳпайдошавӣ дар нимаи дуюми даври полеозой (асосан дар давраи карбон ва перм) дар натиҷаи пайдоиши чиндоршавии васеи герсинӣ пайдо шудааст. Маъмултарини онҳо камонаки шимолии Тиёншон, Урал, Алтой, кўҳҳои ғарбиву марказии Европа, шимолу ғарбии Африка, қисми Анд ва Кордилер мебошанд.
Пастхамии тектоникӣ маҳали қатъшудаи қишри замин, пурра ё ки қисман бо таҳшиниҳо пур шудааст. Мисол пастхамии тоҷик дар Осиёи миёна.
И н т р у з и я – 1) Ҷараёни ҷорӣ шудани (магмаҳо) моддаҳои гудохтаи умқи замин дар қишри замин; 2) Ҷисмҳое, ки дар натиҷаи паноҳ шудани моддаҳои гудохтаи умқи замин (магмаҳо) пайдо шудаанд.
Л е с с – қабатҳои тунук, пораҳо, ковокиҳо ва таҳшинҳои ҷинсҳои кўҳӣ, ки сафеду зардшакланд ва аз қисматҳои чанг, гил ва қисмҳои асосии қум, аз омехтаҳои карбонати калсий ва решаи наботот иборатанд.
М а й д а т е п п а – намуди релеф, ки талу теппаҳо ва силсилакўҳҳоашон характери гуногун доранд. Баъзан қуллаҳои каме нўгтез ва паҳн доранд, ки баландиашон аз 50 то 100 метр аст. Онҳоро пастхамии тунуке ҷудо мекунад, ки дар натиҷаи вайроншавии дарози силсилакўҳҳо пайдо шудаанд.
П л а т о -  баландиҳои дашт, ки рост ё мавҷшакл мебошанд ва қисми болоиашон каме ҷудо-ҷудо аст, ки бо нишебиҳо ва зинаҳо маҳдуд шудааст.
П л а т ф о р м а – элементи асосии структураи геологии материкҳо мебошад, ки муқобили геосинклиналӣ буда, аз онҳо каме бо реҷаи тектоникӣ фарқ мекунад. Инҳо глибиҳои бузурги қишри заминанд. Онҳо дар ҷои пешинаи ҳудудҳои геосинклиналӣ пайдо шудаанд.
П л и т а – ҳудуди калони қишри замин ба монанди платформа, вале аз ҷиҳати синну сол ҷавонтаранд.
С и н к л и н а л  – чинсҳои синклиналӣ, чинсҳои қишри замин, ки каме ба поён барҷастагӣ доранд.
Ҳаракатҳои тектоникӣ – маҷмўи маълумоти уфуқӣ ва амудии ҳаракати литосфера, боиси пайдошавии тарқиши чинҳои рўи замин гардидааст.
Ҳаракатҳои тектоникӣ оҳиста ва тез мешаванд:
Дар ташаккулёбии релеф дар қисмати болоии замин мавқеи асосиро ҳаракати литосферии плита (пора ё булак) мебозад. Кўҳпайдошавӣ дар он ҷойҳое ба вуҷуд меояд, ки дар он маконҳо плитаҳои литосферӣ дар қаъри материкҳо ба ҳам бармехўранд.
Дар натиҷаи бархўрдҳои шаддид дар замони ҳозира плитаҳои Ҳинду Астралия, дар Еразия бошад, кўҳҳои Ҳимолой ба вуҷуд омадаанд.Ҳамин тавр рахи кўҳҳои Урал ба вуҷуд  омадааст.

Саволи-2 АЗ ТАЪРИХИ ИНКИШОФИ ТУРИЗМИ КЎҲсор

            Туризм – яке намудҳои фаъолияти инсон мебошад, ки таърихи он ҳанўз пеш аз ташаккулёбии тамаддуни ҷаҳонӣ пайдо шуда,  дар барқарор намудану  тараққӣ додани он саҳми назаррас дорад. Махсусан.сайёҳати Герадот, Страбон, Пифагор, Демокрит, Платон, Арасту бапешрафти инкишофи тадқиқотҳои илмӣ ва пайдоиши  афкори фалсафаи Аврупо заминаи асосӣ гузошт.
Алалхусус нуфузи туризм дар соҳаи иқтисодиёт хеле баланд буд. Дар алоқаманди бо ин омил мо метавонем сайёҳатчии чинӣ Чжан Цянро мисол  биёрем.
Вай  ба туризми дипломатӣ  бештар сару кор дошт. Ў тавонист роҳи бузурги абрешимро ҳанўз дар асри П то милод  кушояд ва ба авҷи  савдои байни қитъавӣ замина гузорад. Инчунин дар он давра туризми варзишӣ низ хеле тараққӣ ёфта буд, ки дар давраи антиқа оғоз ёфтааст. Дар он давра на фақат бозиҳои олимпии мисриёни қадим,балки  ҷангҳои гладиаторҳои Миср , бозӣ бо туп, ки ба давраи  тамаддуни то Колумбияи Амрико таалуқ доштанд, мисол овардан мумкин аст.Дар давраҳои хеле қадим туризми зиёратӣ низ  тараққӣ ёфт. Инчунин тиҷорат ба авҷи аъло расида буд, тараққиёти инфраструктураи марказҳои зиёратии (Делфи ва Фиву) пайдо шудаанд, ки на танҳо иқтисодиёти ин шаҳрҳоро, балки ба тараққиёти дигар ноҳияҳои гирду атроф низ таъсири мусбӣ расонд.
Чун дигар намудҳои фаъолияти туристӣ, туризмӣ кўҳсор низ пайдоиш ва тараққиёти худро аз сар гузаронидааст. Чуноне, ки пештар қайд кардем  кўҳҳо 40% сатҳи хушкиро ишғол кардаанд. Онҳо макони асосӣ барои тадқиқотчиён ва сайёҳон ба ҳисоб мераванд. Дар даври қадим, дар он замоне, ки  нақлиёт ҳоло вуҷуд надошт, ба мардум лозим меомад, ки аз системаҳои қаторкўҳҳои баланд ҳаракат кунанд ва пеши роҳи онҳоро ягон хелмамониат боздошта наметавонист. Тадқиқоти гуногуни қисматҳои олам ва омўзиши ҳаматарафаи онҳо сайёҳонро то ба канораҳои дури номаълум мебурд. Онҳо ҳам канораҳои сатҳи обӣ ва ҳам хушкиро меомўхтанд. Сайрхатҳои хушкигард ва сабабҳои сайёҳат доимо гуногун буданд. Онҳо бо мақсади қонеъ гардонидани талабот ва ҷорӣ намудани алоқаҳои тиҷоратӣ, тадқиқотҳои илмӣ, фаҳмидани мақсади ҳамдигар, зиёратӣ, забт намудани ҳудудҳо ва ғайра иборат буданд.
Масъалан, Фа Сян (дар асри IV  то эраи мо) ва Сюан Цзян (дар асри VI)  дар ҳудуди Осиёи марказӣ ва Хитой  даҳ сол сайёҳат карданд ва тайи ин солҳо бо меҳнати зиёд тадқиқотҳо гузаронданд ва номашон ҳамчун тадқиқотчиёни  географӣ машҳур шуд.
Дар асрхои VII то эраи мо арабҳо, ки дар нимҷазираи Арабистон зиндагӣ мекарданд, мехостанд дар ҷаҳон дини исломро паҳн кунанд. Онҳо дар ҳудуди доманакўҳҳои Эрон, Туркистон, доманакўҳҳои Арманистон, қисми Кавказ ва дигар ҳудудҳои кўҳӣ меҷангиданд. Онҳоро ҳатто нишебиҳои баланд, теппаҳо, барфҳо, ҳавои номусоиди ноҳияҳои кўҳӣ боздошта наметавонист.
Аз ҳама сайёҳатгари машҳури асримиёнагӣ тоҷири Венесиягӣ Марко Поло мебошад, ки аз Европа то Тибет сафар кардааст. Дар сафар вай  кишвари Чин  кўҳҳои Бадахшон ва Помири шарқиро низ  омўхт.
Сайёҳатчии барҷастаи асри ХIV савдогари сайёри араб  Ибн-Баттута (1304 – 1377) буд. Дар соли 1325 Ибн Баттута бо роҳи хушкӣ аз Танжера ба Александрияи Миср ва аз ин шаҳрҳо ба Сурия, қисмати ғарбии Арабистон, Ироқ, Яман, Константинопол, Хоразм, Урганҷ, Бухоро, Самарқанд, Ҳиндустон ва Хитой сафар кардааст. Дар муддати 20-соли сафараш вай бо роҳи хушкӣ ва обӣ 120-ҳазор км роҳро тай кардааст. Дар муддати мусофириаш дар Африка ва Осиё ў доманакўҳҳои Эрон, Ҳиндукуш, доманакўҳҳои Ахаггарро дар Сахара ва дигар ҷойҳои кўҳсорро дидан кард. Якчанд кашфиётҳои географӣ дар Анд, Америкои ҷанубиро ҷанговарон ва истилогарони испаниягӣ кашф кардаанд. Масалан: Д.Алмагро дар вақти походаш аз кўҳҳои Перуанск ва Чилӣ доманакўҳҳои марказии Андро дид ва дар Амрикои ҷанубӣ кўли калонтарини ба номи Титикакаро кашф кард, ки яке аз кулҳои кўҳсори машҳури ҷаҳон ба шумор меравад.
Аз ҳама муносибатҳои пешрави илмӣ  ин кашфиётҳои асри ХIV ба ҳисоб меравад. Геолог – минеролог И.Домейко ба Чилӣ омада дар соли 1839-1840 соҳилҳои  Колдилеру Анд, қаторкўҳӣ Анд, Чили ва Аргентина кашфиёт гузаронд.
Сайёҳатчии франсиявӣ Ф.Кастелно табиати Америкои ҷанубиро дар солхои 1843-1847 омўхта, инчунин доманакўҳҳои Анди марказиро низ тадқиқ намуд.
Географони машҳури рус, сайёҳатчиён П.П.Семенов, Тяншанский,  Н.А.Северцов, А.П.Федченко, И.В.Мушкетов дар нимаи дуюми асри Х1Х табиати баландкўҳҳои ҷанубу шарқии Осиёи марказӣ – Помир, Ҳисору Олой ва Тиёншонро омўхтанд.  А.П.Федченко қаторкӯҳҳои Пасиолойро кашф кардааст.
Энтомолог В.Ф.Ошанин кўҳҳои Петри 1 ва қисми поёнии пиряхҳои бузурги кўҳии Федченкоро омўхтааст.
Мавқеи асосиро дар таҳсису ташкили сайёҳат дар бисёр мамлакатҳои ҷаҳон ҷамъиятҳои географӣ ишғол кардаанд.Дар Париж соли 1828, дар Берлин соли 1830, дар Лондон соли 1845 ва ҷамъияти географии Руссия дар Петербург таҳсис ёфтаанд. Ин ҷамъиятҳо ҳангоми тадқиқоти материкҳо ташкил шудаанд.
Дар тўли асрҳо таърихи сайёҳат, кашфиётҳои бузурги географӣ пайдошавии ҳудудҳои нав, паҳншавии алоқаҳои хоҷагии халқ, маводҳо ва адабиётҳои илмии зиёд, инчунин дастнавсҳову  ҳуҷҷатҳо ба даст омаданд. Онҳо мавқеи асосиро дар тадқиқи аҳолӣ чӣ аз ҷиҳати техникӣ ва чӣ аз ҷиҳати маданӣ равона кардаанд. Дар бисёр сайёҳон шавқи дидани ноҳияҳо ва кишварҳои нав пайдо шуд. Онҳо мехостанд, ки бо зисту зиндагонии халқҳои гуногун шинос шаванд. Ҳамаи ин тасаввуротҳо асоси пайдоиши сайёҳат ва туризм дар ҷаҳон гардиданд. Раванди фаъоли алоқаи хоҷагидорӣ на танҳо зиндагии халқҳоро беҳтар кард, балки ба сохтмони роҳҳо, меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, сохтмони минтақаҳои истироҳатӣ, табобатгоҳҳо, омўхтани ёдгориҳои таърихиву маданӣ замина гузошт. Дар ҳамон вақтҳо бо пайдошавии нақлиётҳои мусофирбар,  корхонаҳо,  бисёр мушкилиҳо аз байн рафтанд, ки тайи чанд асрҳо онҳо ба сайёҳат монеаи асосӣ ба ҳисоб мерафтанд.
Дар охирҳои асри ХVIII табақаҳои дорои Европа ба якчанд давлатҳои хориҷӣ бо мақсади тадқиқот ва сайёҳат сафар намуданд, ки баъди  ин сафарҳо онҳо ба худ номи «турист»-ро гирифтанд.
Дар нимаи дуюми асри Х1Х ҳаракати туристон дар Европа боиси аз худ кардани шаклҳои муайяни  туризм гардид.
Соли 1857 дар Лондон аввалин дустдорони сайёҳат ба куҳсор пайдо шуданд. Яъне клуби алпинистии Англия пайдо шуд. Алпинистҳои англис дар нимаи асри Х1Х ба қуллаҳои кўҳҳои Алп ба сайёҳат баромада, дар ин системаҳои кўҳӣ кўҳнавардони доимӣ ба шумор мерафтанд ва дар як муддати муайян туризмро дар давлатҳои Европа, яъне дар Шветсария, Австрия, Италия, Германия, кўҳҳои Анд ва минбаъд дар Зеландияи нав тараққӣ доданд.
Баъди кўҳнавардони англис клуби кўҳнавардии Алп дар Турина пайдо шуд, ки баъдтар номаш ба клуби  Италия тағир ёфт. Соли 1863 клуби Шветсария пайдо шуд. Инчунин дар аввали солҳои 90-уми асри Х1Х клубҳои алпинистӣ дар бисёр кишварҳои Аврупо ва инчунин дар Ш.М.А. пайдо шуданд.
Шумораи умумии ин клубҳо 120-ҳазорро ташкил дод.  Бисёрии клубҳо маҷалаҳои худро тартиб доданд, ки ба кўҳнавардӣ ва сайёҳат бахшида шуда буданд. Аввалин журнал дар Лондон соли 1863 бо номи «Журнали алпӣ» ба хонандагон пешкаш гардид. Вазифаи ҳамаи клубҳои европоӣ на танҳо сайёҳатро дар кўҳ ташкил кардан буд, балки омўхтани кўҳҳоро низ дарбар мегирифт, зеро то асри XIX маълумотҳо дар бораи кўҳсор хеле кам буданд.
Бо мурури замон бо зиёд шудани шумораи сайёҳатҳо туризм тавонист тараққиёти иқтисодию сиёсӣ ва мадании байни халқҳоро ба кулли тараққӣ диҳад. Тараққиёти туризму сайёҳат боиси тараққи ёфтани савдои байналхалқӣ, бозори умумиҷаҳонӣ ва пайдоиши намудҳои гуногуни нақлиёт гардид.
Гаҳвораи туризм Европа ба ҳисоб меравад. Дар ин ҷо аввалин турагентҳо пайдо шудаанд. Якумин турагенти англис Томас Кук буд, ки дар моҳи июни соли 1841 аввалин сайёҳати туристиро барои гуруҳхои туристон ташкил дод. Инчунин соли 1855 ў аввалин сафар ба хориҷа, яъне аз Англия ба Парижро ташкил дод.
Якумин ташкилотҳои туристӣ дар Россия дар Кавказ пайдо шудаанд. Диққати сайёҳонро шаҳри Черноморск ва ландшафтҳои баландкўҳ ба худ ҷалб намудааст. Ба ғайр аз ин дар ин ҷо ёдгориҳои зебои меъмории асри ХIV–ХVI ҷойгир буданд, ки захираҳои туристии ин давраҳо ба ҳисоб мерафтанд.
Соли 1877 ҷамъияти Кавказ аввалин клуби алпинистиро дар Россия ташкил дод, ки дар ин клуб сайрхатҳои туризми кўҳиро ташкил мекарданд.
Дар соли 1885 дар Петербург якумин ширкити туристии Леопард Липсон кушода шуд.
Дар охирҳои асри Х1Х дуюмин минтақаи машҳури кўҳсори Қрим ба ҳисоб мерафт, ки ба ин ҷо сайёҳон метавонистанд ҳам бо роҳи хушкӣ ва ҳам бо роҳи обӣ сафар кунанд. Дар Ялта дар охири солҳои 80-ум кружоки дустдорони табиат ва варзиши кўҳӣ ба кўҳҳои Қрим барпо гардид  ва баъд 25-январи соли 1890 дар асоси ин кружок клуби кўҳнавардонии Қрим ташкил ёфт.
Ин клуб сафарҳои туристиро ба ноҳияҳои кўҳсори Қрим ва Кавказ ташкил медод.
Дар даврони Иттиҳоди Шуравӣ се этапи туризм вуҷуд дошт, ки инҳо ҳамаи намудҳои фаъолияти туризмро дарбар мегирифтанд. Дар он давра туризми дохилӣ амал мекард ва дар туризми байналхалқӣ фақат давлатҳои Иттиҳод иштирок мекарданд. Дар он замон 13-ҳазор сайрхатҳо ташкил ёфтанд, ки сайёҳонро бо қисматҳои туристии ҳудуди Иттиҳоди Шуравӣ шинос менамуданд.
Баъди  ба охир расидани «ҷанги сард» туризм статуси навро гирифт - «Шиносномаи ҷаҳони». Туризм ба дараҷаи тез тараққӣ мекард ва бисёр сайёҳон аз бисёр қисматҳои олам ба сайёҳат машғул мешуданд.
Дар таърихи тадқиқотҳои ноҳияҳои кўҳсор ва фаъолиятҳои туристӣ, кашфиётҳои географӣ хеле диққатҷалбкунанда ба ҳисоб мерафтанд. Аз ҷумла, муайян кардани объектҳои географӣ ва ҷойгир кардани онҳо дар харита мувофиқи номашон. Кашфиётҳои географӣ ба омўзиши картографии системаи кўҳсор алоқамандии зич доранд. Таърихи кашфиётҳои географӣ нишон доданд, ки тараққиёти воситаҳои нақлиёт пеш рафта, истифодабарии натиҷаҳои корҳои илмӣ, миқёс ва сатҳи тадқиқот ба сўи пеш ҳаракат кардаанд.
Аз ҳама манфиатнок кашфиётҳои бузурги асри XIV-XVI ба ҳисоб мераванд. Онҳо имконияти шиносоӣ бо қисматҳои нави кишварҳои гуногунро медоданд, ки ба ин восита халқҳо бо тамаддуни гуногуни ҳамдигар шинос шуданд.
Ин кашфиётҳоро сайёҳатчиёни машҳур ба монанди Христофор Колумб, Генрих Мореплавател, Мартин Бехайм, Чен Хэ, Васко да Гама, Фернан Магелан анҷом доданд.  Пайдоиш ва маънои ин кашфиётҳои географӣ барои туризм ниҳоят калон аст.
Дар солҳои 1642-1644 баҳрнаварди голландӣ Абел Тасман ду бор дар соҳилҳои Австралия баҳрнавардӣ кардааст ва ду бор Австралияи ҷанубиро убур карда, аниқ муайян кардааст, ки Австралия материки нави алоҳида вуҷуд дорад.
Дар соли 1823 капитан Ҷеймс Уэддел дар яке аз ширкатҳои тиҷоратӣ сардори экспедитсияи тадқиқотӣ таъин шуд. Дар муддати ду соли таъсиси ин экспедитсия ҷазираи ҷанубии Оркнейский ва баҳри Георг 1v, маълум гардиданд, ки баъдтар номаш ба баҳри Уэддела табдил ёфт.
Арктикаро сайёҳатчиёни номӣ, қутбшиносон  Ҷон ва Ҷеймс Росси, Роберт Мак-Лур, Нилс Нодершемд, Ҷорҷ де Лонг, Фритоф Нансен омўхтанд ва кашфиётҳои бузурги географиро дар асри ХХ дар сатҳи хушкӣ гузаронидаанд.
Соли 1926 экспедитсияи С.В.Обручев системаи бузурги кўҳсори шимолу шарқии Сибирро то канори Колыма-Индигирский дар бар мегирифт. Аз дигар кашфиётҳои географӣ метавон номи қуллаҳои баланд ба  монанди қуллаи Сомонӣ (7 495 метр ) ва қуллаи Ғалаба  (7 439метр ) дар Помир,  қаторкўҳи Академияи илмҳои Помир, қисмати болоӣ ва мобайнии пиряхи Федченко, баландтарин кўҳҳои Урал қуллаи Народный ( 1895метр ) ва инчунин метавон бисёр қаторкўҳҳо ва минтақаҳои пиряхии кўҳӣ дар ҳудуди Россияро мисол овард.
Ба ҳамин тариқ кашфиётҳои географӣ бо худ тараққиётҳои минбаъдаи алоқаи беруниро  ба вуҷуд оварданд, ки ин алоқаҳо ба ҳолати ҳозиразамони туризм оварда расонданд.
Онҳо на фақат ба соҳаи туризм, балки ба тамоми таърихи ҷамъияти инсонӣ дигаргуниҳои куллиро ворид намуданд.

Дидан карданд: 799

Мавзӯъҳои монанд:

Кўҳҳои Фон

Лавозимот Ва Таҷхизотҳои Муҳим Барои Туризми Кўҳсор

Таснифоти Туризми Кўҳсор

Захираҳои Рекреатсионии Туризми Кўҳсор

Заминаҳои Таърихии Истифодабарии Минтақаҳои Кўҳӣ

Вазъи туризми кӯҳсор

Зерсинфи ҳашароти болдор

Гурўҳи дуйуминдаҳонон ва Типи хорпeстон

Зертипи хелисерадорон ё нешчанголҳо

Болосинфи шашпойҳо ва Синфи ҳашарот

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: