|

Эволютсияи дин ҳангоми гузариш ба ҷамъияти синфӣ

Тартибдиханда: Р.К. Маллаев, Д.Р. Ҷўраева

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2017-03-13

Ба даврони ибтидоӣ, ба даврони ҷамъиятҳои тосинфӣ ба дараҷаи паст қарордоштани қувваҳои истеҳсолкунанда, сода будани муносибатҳои дохилиҷамъиятӣ характернок буд. Ин давра ҳазорсолаҳоро дар бар мегирифт ва дар доираи он таъғиротҳои муҳимм, ҳам дар истеҳсолоти неъматҳои моддӣ, ҳам дар ҳаёти ҷамъиятӣ ва ҳам дар эътиқодии динии одамон ба вуҷуд меомаданд.
Инкишофи қувваҳои истеҳсолкунанда ба пайдоиши маҳсулоти изофа ва он бошад ба таназзули ҷамъияти ибтидоӣ оварда расонд. Дар дохили қабилаҳо нобаробарии молу мулки ва дар айни замон, дифференсиатсияи иҷтимоии одамон дар дохили қабилаҳо, ба вуҷуд омаданро сар карданд. Дар дасти доҳиёни қабилаҳо, сардорони авлодҳо ва наздикони онҳо ҷамъ шудани боигарӣ ба вуҷуд омад. Болоравии қадри доҳиёни қабилаҳо, пурзўр шудани мавқеи онҳо дар ҷомеа ба парастиши шахсияти онҳо, на танҳо дар вақти дар ҳаёт буданашон, инчунин парастиши онҳо баъди маргашон ҳам, ба вуҷуд омад.
Дифференсиатсияи дохилиқабилавӣ ба пайдоишо одамони наҷиб – ашрофони қабилаҳо оварда расонд, ки он инъикоси худро дар мундариҷаи тасаввуротҳои динии қабилаҳо пайдо карданд. Дар эътиқодҳои динӣ, рўҳҳои пештара беному нишон, соҳиби ном шуданд, одамон ба онҳо иқтидору вазифаҳои муайянеро нисбат медодагӣ шуданд. Дар ин давра эътиқоди полидемонистӣ (парастиши рўҳҳои зиёд, аксаран демонҳо – рўҳҳои бад) ташаккул ёфтанро сар мекунад. Полидемонизм дертар ба политеизм (бисёрхудоӣ) оварда мерасонад.
Намунаи политеизми қадима эътиқоди гондҳо – қабилаҳои дравидӣ (сокинони қадимаи Ҳиндустони қадим то омадани қабилаҳои Ориё) шуда метавонад. Олами гондҳоро мувофиқи эътиқоди онҳо миқдори калони рўҳҳо (худоёну нимхудоҳо) идора мекунанд, ки ҳар кадоме мақому дараҷаи худро дар эътиқоди динии гондҳо доштанд. Мақоми пасттаринро рўҳи одамони бузурге ишғол мекунанд, ки баъди маргашон ба дараҷаи худоӣ расиданд, онҳо пуштибонҳои қабилавӣ мебошанд. Аз онҳо болотар шаш худои бузург: худои борон, олиҳаи ҳосилхезии меваю сабзавотҳо, худои шикор, худои ҷанг; аз ин худоҳо болотар худоҳои олӣ: Худои  офтоб (Бура Пену) ва завҷаи ў олиҳаи замин (Тари Пену) меистанд. Ҳамин гунна эътиқодро Юнониёни қадим низ доштанд.
Худоёни заминӣ хусусан олиҳаи Замин дар системаҳои политеистӣ бо худоҳои осмонӣ дар як зина меистоданд. Масалан дар дини қадимии табиатпарастонаи Чиниён олиҳаи Замин (Ту) бо худои осмон (Тян) бо ҳам оиладор буданд ва дар як мавқеъ меистоданд. Дар дини политеистии Юнониёни Қадим олиҳаи Замин Гея зани Уран Худои осмон буда, осмон, баҳр ва кўҳҳоро зодааст.
Ҳангоми гузариш ба ҷамъиятҳои синфӣ низои байниқабилавӣ шиддат мегирад, бинобарин худоҳои ҷангу низоъ, дар динҳои политеистӣ, мақоми махсусро соҳиб мешаванд, парастиши махсуси онҳо ба вуҷуд меояд. Дар натиҷаи ин ҷангҳо қабилаҳо муттаҳид мешуданд, иттифоқи қабилаҳо ташаккул меёфт, ки онҳо оянда асоси давлатҳо шуданд. Табиист, ки иттифоқи қабилаҳо ба синтези тасаввуротҳои динӣ оварда расонданд. Худои қабилаи пурқувваттарин гегемон (саркарда, пешрав), Худои асосӣ ҳисоб мешуданд. Генотеизм ба вуҷуд омад, моҳияти он аз ин иборат аст, ки аз Худоҳои бисёри қабилаҳо як Худои қабилаи ҳукмронро асосӣ ҳисоб мекард ва асосан онро парастиш менамуд. Аз генотеизм, то монотеизм як қадам аст. 
Дар ин давра муносибат ба арвоҳҳо ва Худоён таъғир меёбанд, қурбонӣ акнун аксаран ба Худоён карда мешуд. Ибодатгоҳҳо ба вуҷуд меоянд, ки дар он ҷойҳо ба Худоёни алоҳида ибодат карда мешуд. Коҳинон роҳибони ин ё он Худо ба кастаи алоҳида табдил ёфтанд, мавқеи онҳо дар ҷомеа торафт пурзўр мешуд.
Ҳамин тариқа дар давраи гузариш ба ҷамъияти синфӣ дин ба соҳаи алоҳидаи ҳаёти ҷамъиятӣ табдил меёбад, саҳифаи наве дар таърихи дин кушода мешавад, ки он бо ташаккулёбии системаҳои динии халқҳои соҳибдавлат оварда мерасонад.

Дидан карданд: 1064

Мавзӯъҳои монанд:

Тақвими моҳи шарифи Рамазон барои соли 2017

Сиёсати давлати Тоҷикистон оиди дин

Мақоми дин дар ҷомеаи имрўза. Сиёсат ва дин (Ислом дар ҷаҳони муосир)

Озодандешӣ ва моҳияти он. Озодандешӣ таърихи пайдоиш ва эволютсияи он

Ҳаракатҳои оммавии динӣ – сиёсӣ дар Шарқи мусулмонӣ дар асрҳои XVII-XXI

Назарияи давлат ва ҳокимият дар ислом

Масъалаи ҳуқуқ дар ислом. Илми фиқҳ; мазҳабҳо дар дини ислом ҳанафия, маликия, шофеия, ҳанбалия

Тасаввуф ва дини ислом. Фалсафаи «ваҳдати вуҷуд» ва нақши он дар ҷаҳонбинии Абдураҳмони Ҷомӣ

Тасаввуф ва дини ислом. Тасаввуфи Ҷалолиддини Румӣ

Ҷавҳари таълимоти тасаввуф. Зинаҳои асосии тасаввуф. (Шариат, тариқат, маърифат ва ҳақиқат)

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: