|

Предмет ва методи омўзиши фанни «Диншиносӣ»

Тартибдиханда: Р.К. Маллаев, Д.Р. Ҷўраева

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2017-03-13

Нақшаи лексия

1. Тавсиф ва муайянкунии предмети омўзиши фанни «Диншиносӣ.
2. Методҳои тадқиқоти фанни «Диншиносӣ».
3. Ҳадафҳои омўзиш ва принципҳои баёни фанни «Диншиносӣ.

Мақсади лексия:
Фаҳмонидани мақсад, моҳият ва вазифаҳои фанни «Диншиносӣ» ва таъкид кардани он, ки дин қадимтарин ҷузъи маданияти маънавии инсоният буда, ҳама вақту замон таъсири он ба ҳаёти шахсии инсон, ба ташаккулёбии ҷаҳонбинии ҳар як фард ва ҳаёти ҷамъиятӣ  калон буд.
Шинос намудани донишҷўён бо сохтори фанни диншиносӣ, методу услубҳои тадқиқотии ҳамин фанн.
Тарбия намудани  донгишҷўён дар рўҳияи эҳтиром ба дину оин ва дар онҳо ҳосил намудани ҷаҳонбинии илмӣ ва рўҳияи озодандешӣ дар Раванди таълими фанни мазкур.
Муайян намудани мавқеи фанни диншиноси дар маҷмўаи илмҳое, ки дар ташаккулёбии ҷаҳонбинии ҷавонон кўмак мерасонанд.
Мафҳумҳои асосӣ: Дин. Диншиносӣ, таърихи дин, фалсафаи дин, фалсафаи (равияҳои) динӣ, методи тадқиқот, психологияи дин, сотсиологияи дин.
Аёният: Слайдҳо, плакатҳо, диаграммаҳо, воситаҳои техникӣ.
Алоқамандӣ бо илмҳои дигар. Фанҳои ёрирасон: Фалсафа, таърихи фалсафа, фалсафаи илм, Фалсафаи дин, таърихи дин, психология, сотсиология.

1. Тавсиф ва муайянкунии предмети омўзиши фанни «Диншиносӣ»

 Баъд аз пошхўрии иттиҳоди Шўравӣ таъсири дин ба ҳаёти ҷамъият хеле пурзўр шуд. Азбаски идеологияи давлати Шўравӣ ба атеизм асос меёфт ва дар донишгоҳҳои олӣ танҳо фанни «Атеизми илмӣ», баъзан «Таърихи дин», ки ҳар ду ҳам ба инкору танқиди дин нигаронда шуда буданд, ҷорӣ буд. Бинобарин ҷаҳонбинии мардумони Иттиҳоди Шўравӣ аз он ҷумла Тоҷикистон моҳияти атеистӣ дошт, саводнокии динии оммаи мардум хеле суст шуда буд.
Бо пошхўрии давлати Шўравӣ ва дасткашии оммавӣ аз идеологияи он, хусусан атеизм, ба ривоҷу равнақи дин оварда расонд. Вале  азбаски дониши динии мардумон суст буд, миқдори зиёди ҷавонони тоҷик, ихтиёрӣ ё бо тарғиби волидонашон, дар хориҷа Миср, Покистон, Эрон, Арабистони Сауди ва ғайра таҳсили динӣ намуданд, ин бошад ба тағйирёбии ҷаҳонбинӣ ва бо идеологияи ба тоҷикон бегона заҳролуд шудани шуури онҳо оварда расонд. Бо баргаштани онҳо аз таҳсили хориҷӣ, тарғиби мазҳабу равияҳои барои тоҷикон бегонаи динӣ, аз қабили ваҳҳобия пурзўр шуданд. Ҳизбҳое ба монанди «Ҳизби наҳзати ислом», «Ҳизб ут - таҳрир» ба вуҷуд омаданд ва шуури мардуми тоҷикро олудаи ақидаҳои зиддимиллию зиддидавлатӣ намуданд.  Ин бошад ба авҷгирии низоҳои динӣ – мазҳабӣ оварда расонд.
Давлати имрўзаи Тоҷикистон ҷоиз донист, ки барои барои шинос намудани ҷавонони тоҷик бо моҳияту мақсади динҳо, донишҷўёнро бо таърихи пайдоишу эволютсия динҳо шинос намояд; барои шиносоии ҷавонон бо мазҳабу оини ниёгон замина гузорад;  барои дар шуури онҳо ҳосил намудани ҷаҳонбинии илмӣ ва озодандешӣ кўмак расонад. Барои расидан ба ҳамин мақсад фанни «Диншиносӣ» дар мактабҳои олии Тоҷикистон ҷорӣ карда шуд.
Мақсади фанни «Диншиносӣ» тарғиби ягон дину мазҳаб ё атеизм набуда, балки додани ахбороти объективии илмӣ оиди тамоми дину мазҳабҳо дар ҷаҳон, тарбия намудани ҷавонон дар рўҳияи эҳтиром ба эътиқоди ниёгон, мувофиқи талаботи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, фаҳмондани мафҳумҳои «озодии виҷдон» ва «баробарии ҳамаи динҳо» дар назди қонун ва давлат мебошад.
Диншиносӣ илми нав набуда, ҳамчун фанни мустақил ҳанўз дар асри  XIX ташаккул ёфта буд. Таҳкурсии илмии ин фанн дар тўли асрҳо дар заминаи илмҳои фалсафа, таърихи фалсафа, таърих, археология психология, илми ахлоқ, лингвистика ва ғайраҳо гузошта шуда баданд.
Ҳоло предмети омўзиш ва тадқиқоти илми «Диншиносӣ» ошкор намудан ва омўхтани қонуниятҳои пайдоиш, эволютсия ва фаъолияти  динҳо, муайян намудани мавқеи дину оин дар маданияти ин ё он халқу миллат, муайян намудани дараҷаҳои  алоқамандӣ, баҳамтаъсиррасонӣ ва зиддияти байниҳамдигарии динҳо, омўзиши таъсири динҳо дар ташаккулёбии маданияти ҷаҳонӣ мебошад.
Мундариҷаи асосии фанни диншиносиро ҷанбаи фалсафӣ доштани он ташкил медиҳад, ки он аз ду  нуктаи асосӣ иборат аст:
Якум, - фанни диншиносӣ бо мафҳумҳо ва назарияҳои умумитарин, ки онро фалсафа кор карда баромадааст сару кор дорад.
Дуюм, - тадқиқоти динҳо пеш аз ҳама, ба таҳқиқи эътиқод ва ҷаҳонбинии одамон сару кор дорад, зеро ҳар як дин оиди пайдоиши олам, инсон, шуур, ҷомеа, донисташавандагии олам барин масъалаҳои фалсафӣ, баҳс менамояд.
Барои ҳаллу фасли бисёр масъалаҳои ба дин марбут фанни диншиносӣ, чун илми фалсафӣ, ба дастовардҳои илмҳои табиатшиносӣ, илмҳои ҷамъиятшиносӣ ва илмҳои гуманитарӣ такя менамояд.
Ҳоло фанни диншиносӣ аз қисмҳои махсус ба монанди фалсафаи дин, сотсиологияи дин, психологияи дин, феноменологияи дин, таърихи дин иборат аст
Фалсафаи дин – асоси назариявии диншиносӣ мебошад. Фалсафа дар рафти эволютсияи худ пайваста ба масъалаи дин шарҳ, тасдиқ ё инкори он машғул буд. Маънидодкунии дин қисми таркибии протсеси дарки воқеъияти таърихӣ – фалсафӣ буд.
Дар Шарқи мусулмонӣ нисбат ба Аврупои Ғарбӣ принципҳои фалсафаи дин пештар кор карда баромада шуда буданд. Асарҳои Абўҳомид Муҳаммад ал - Ғаззолӣ «Эҳёи улум вад-дин» ва «Таҳофут ул-фалосифа», ки дар онҳо масъалаҳои соф динӣ ва таносуби дину фалсафа дида баромада шудаанд, исботи ин нуқтаи назар мебошад.
Дар Аврупо бошад шаклгирии фалсафаи дин, чун фанни алоҳида дар асрҳои XVIII – XIX ибтидо ёфтааст. Пайдоиши фалсафаи дин дар Аврупо ба асарҳои олими англис Д. Юм (1711–1776), файласуфи франсавӣ П.А. Голбах (1723–1789), файласуфони немис И. Кант (1724–1804), Г.В.Ф. Гегел (1770–1831), Л. Фейербах (1804–1872), К. Маркс (1818–1883), Ф. Энгельс (1820–1895) ва файласуфи рус (диншинос) B. C. Соловёв (1853–1900) ва дигарон вобаста мебошад.
Мундариҷаи фалсафаи динро мафҳумҳо ва консепсияҳои объекти таҳқиқшаванда ташаккул медиҳанд. Ин консепсияҳо хеле гуногун буда, тафсиру шарҳи гуногунро аз нуқтаи назари натурализм, материализм, экзистенсионализм, прагматизм, позитивизм, персонализм ва ғайра дар бар мегиранд.
Аз фалсафаи дин, фалсафаи диниро фарқ кардан лозим аст. Фалсафаи динӣ ба принсипҳои ҷаҳонбинии динӣ мувофиқ буда, масалаҳои марбутро оид ба офариниши олам, офариниши одам, оид ба инсон, оид ба ҷамъият, оид ба донисташавандагии олам дар бар мегиранд.
Фалсафаи дин, масъалаҳои диниро дар асоси мафҳумҳо ва макулаҳои фалсафӣ дида баромада, чунин масъалаҳои динӣ - фалсафӣ ба мисли: асосҳои ҳастишиносӣ (офариниш ва сохтори олам), назарияи маърифати дин ва назарияи арзишҳоро аз нуқтаи назари фалсафӣ ҳал менамояд.
 Сотсиологияи дин чун илми махсус аз миёнаҳои асри XIX ба ташаккулёбӣ сар менамояд. Асарҳои социологҳо О. Конт (1798–1857), Г. Спенсер (1820–1903. М. Вебер (1864 – 1920), Э. Дюркгейм (1858-l9l7), Г. Зиммель (1858–1918) барои ташаккулёбии он чун заминаи илмӣ хизмат намуданд.
Сотсиологияи дин динро чун зерсистемаи ҷамъиятӣ дида баромада, асосҳои ҷамъиятии дин, қонуниятҳои ҷамъиятии пайдоиши эволютсия ва вазифаҳои дин, сохтору таркиб ва мавқею мақоми динро дар ҷомеа таҳқиқ менамояд.
Психологияи дин чун илми махсус аз миёнаҳои асри XIX ва ибтидои асри XX ба ташаккулёбӣ сар менамояд. Саҳми психологҳои Аврупоӣ ва Амрикоӣ ба мисли В. Вундт (1832–1920), С.Холл (1844–1924), У. Ҷеймс (1842–1910), В. Дильтей (1833–1911),  ва дигарон дар ташаккулёбии психологияи дин хеле калон аст. Онҳо динро аз нуқтаи назари умумипсихологӣ ва психологияи иҷтимоӣ дида баромадаанд. Психологияи дин қонуниятҳои психологии пайдоиш, инкишоф ва фаъолияти динро чун падидаи психологии фардӣ, гурўҳӣ ва ҷамъияти тадқиқ намуда, ҳиссиёт, ҳолати рўҳӣ, талаботҳо, анъанаҳо ва расму одатҳои диниро аз нуқтаи назари илми равоншиносӣ муайян менамоянд. 
Феноменология дин дар асри ХХ ба вуҷуд омадааст. Ҳиссаи файласуфон феноменологҳои немис Э. Гуссерл (1859–1938) ва М. Хайдеггер (1889–1976) дар кор карда баромадани назарияҳои феноменологии дин бузург аст. Феномен ин ҳис, дарк, тасаввурот ва  тафаккуре мебошад, ки дар шуури инсон ҷой дорад. Феноменология ин таълимот оиди шуур, падидаҳои шуурӣ ва мазмуни онҳо мебошад.
Феноменологҳоро он чиз ба ташвиш овардааст, ки олами бои маънавии инсон, ҳангоми аз шуур берун шуда, ба сухан табдил ёфта, ба илм мубаддал шуданаш хушк, бе обу ранг, беэҳсос ва ғайризинда  мегардад. Сабаби ин ҳодиса дар он аст, ки мегўянд феноменологҳо, одамон моҳитяти шуурро дуруст намефаҳманд. Аксари калони одамони бо илм машғулшаванда қобилияти суханронӣ, сухангўӣ ва қобилияти баёни фикри бадеиро надоранд, файласуф, шоир ё нависанда нестанд. Бинобарин ҳангоми баёни фикр, қиммати асосии ҳаётии он зебогӣ, пурэҳсосӣ, фаҳмогии сухан гум мешавад.
Дин пеш аз ҳама шуур ва эҳсос аст. Танҳо фаҳмишу баёни дурусти тасаввуротҳо, идеяҳо, мақсадҳо, оҳанги баёни онҳо ба фаҳмиши рўҳияи дину эҳсосоти динӣ оварда метавонад.
Таърихи дин чун қисми диншиносӣ нисбат ба аксари фанҳои номбаршуда, хеле пештар ташаккул ёфтааст. Таърихи дин чун фанни махсус ба таърихи пайдоишу дину мазҳабҳо диққат дода, онро дар ҷараёни таърихи инсоният меомўзад.
Диншиносӣ фанни мустақил ва махсус буда, ду навъи он фарқ карда мешавад. Диншиносии назариявӣ ва таърихӣ. Диншиносии назариявӣ мафҳумҳо, макулаҳо, қонуниятҳои пайдоиш ва эволютсияи динро меомўзад. Диншиносии таърихӣ бошад ба дин аз нуқтаи назари замон баҳо дода, инкишофу таназзули онро таърихан дида мебарояд.
Назария ва таълимотҳои динӣ ба ду ҷудо мешаванд: Тадқиқотчиёни аввалин диндорон, - ходимони дин мебошанд ва динро гўё аз дохил меомўзанду маънидод менамоянд. Тадқиқотчиёни дуюмин ғайри дин ва ё намояндагони динҳои дигар мебошанд. Агар ба якуминҳо назарияҳои Абўҳомиди Ғаззолӣ барин фақеҳон дохил шавад, тадқиқотҳои олимони аврупоӣ ва рус ба мисли Крачковский ва Климович, ки оиди дини ислом ва Қуръон тадқиқот бурдаанд, ба равияи дуюм дохил мешаванд.

2. Методҳои тадқиқоти фанни «Диншиносӣ»

Мафҳумҳо ва терминологияе, ки фанни диншиносӣ истифода мебарад:
1. Мафҳумҳо ва макулаҳои умумифалсафӣ:
Ҳастӣ, шуур, хирад, эҳсос, маърифат, инъикос, ҳақиқат, виҷдон, ҳуқуқ, ҳамдардӣ, шафқат, дурўғ, рамз, ҷомеа, маданияти моддӣ, маданияти маънавӣ ва ғайра.
2. Мафҳумҳо ва макулаҳои аз мантиқ гирифташуда:
Исбот, инкор, қиёс, таҳлил, синтез, индуксия, дедукция ва ғайра.
3. Мафҳумҳои умумиилмӣ:
Система, сохтор, унсур, раванд, нақш, қонун, қонуният ва ғайра.
4. Мафҳумҳои соф динӣ ва илми диншиносӣ:
Дин, эътиқод, намоз, дуо, рўза, парастиш, Худо, фаришта, ҷаннат, дўзах, сазо, ҷазо, тақдир, сарнавишт, карма, сансара, куфр, бидъат, ширк ва ғайра.
Методҳои тадқиқоти илми диншиносӣ:
Азбаски фанни диншиносӣ фанни комплексӣ мебошад, нисбат ба илмҳои дигар доираи услул ва методҳои тадқиқоташ хеле васеъ мебошад. Ҳоло мо баъзе аз ин методҳоро тавсиф менамоем:
Таҳлили казуалӣ.
Ин методи тадқиқот бо исботу инкор сару кор дошта, Принсипи асосии он Принсипи сабабият аст. Саволи асосие, ки ин метод ба миён мегузорад «Барои чӣ? Аз кадом сабаб?», мебошад. Бо истифода аз методи казуалӣ сабабҳои пайдоиш, эволютсия, инкишоф, таназзул ва аз байн рафтани динҳо тадқиқ карда мешаванд.
Методи таҳлили таърихӣ.
Ин метод аз он барсеояд, ки ҳар як падида аз пайдоиш то инкишофу инқирозаш ба давру замони худаш хос аст, ҳар як ҳодиса таърихи худро дорад. Давраҳои таърихӣ ҳам кулан ва ҳам ҷузъан аз ҳам фарқ доранд. Методи таҳлили таърихӣ пеш аз ҳама методи тадқиқоти муқоисавии падидаву ҳодисаҳо мебошад.
Методи герменевтикӣ.
Пеш аз ҳама кор бо матн, пеш аз ҳама бо матни китобҳои муқаддаси динӣ ва дигар сарчашмаҳои хаттӣ мебошад. Методи герменевтикӣ имкон медиҳад, ки тафсирҳои китобҳои муқаддас, матни асарҳои пешиниён, сарчашмаҳо вобаста ба замони баёнашон, яъне, ки чӣ хел муаллифаш мефаҳмид, ҳамон тавр тафсир карда шавад.
Ба ғайр аз методҳое, ки дар боло нишон додем диншиносӣ боз аз методҳои гуногуни дигар истифода бурданаш мумкин аст. Моҳияти ҳар як тадқиқотро исботи ҳақиқат ташкил медиҳад ва тадқиқотчӣ дар раванди кори худ, барои ба даст овардани натиҷаи дилхоҳ, методҳои гуногунро истифода бурданаш мумкин аст.

3. Ҳадафҳои омўзиш ва принципҳои баёни фанни «Диншиносӣ»

Ҳадафи асосии фанни диншиносӣ, ба таври объективӣ, холисона, баён кардан ва кушодани мазмуну моҳияти дину мазҳабҳо ва дигар намудҳои эътиқоди халқҳои  ҷаҳон мебошад. Дар рафти баён мо бо эътиқодҳо ва динҳои қадимиён, бо дину эътиқодҳои миллӣ ва бо динҳои ҷаҳонӣ сару кор доштанамон лозим меояд. Дар рафти баён ҳар як фард бояд эҳтиёткор бошад, масъалаҳои диниро холисона баён намояд, баробарии ҳамаи динҳо ва озодии виҷдонро, ки дар Сарқонуни ҶТ оварда шудааст ба назар гирад. Бинобар ин лозим дониста шуд, ки ҳангоми омўзиши фанни диншиносӣ як қатор принсипҳо (шартҳо) ба назар гирифта, риоя карда шаванд.
Присипи (шарти) аввалин – Холисӣ, объективияти қатъи. Масъала чунон ба миён бояд гузошта шавад, ки манфиати диннию мазҳабӣ, манфиати миллию маҳаллӣ ба баёни ҳақиқат халал нарасонанд, набояд як дину оин сафед ва дину мазҳаби дигар сиёҳ карда шаванд.
Присипи (шарти) дуюмин – Ҳар як дин бояд дар меҳвари инкишофи маданияти маънавии ин ё он халқ дида баромада шавад. Диншиносӣ бо як қатор  масъалаҳои фарҳангӣ во мехурад, вай хусусиятҳои динҳоро чун падидаи маданияти ин ё он халқ дида мебарояд. Ба хусусиятҳои ҳаёт расму оин, фалсафаи ҳаёт, меъёрҳои ахлоқии ин ё он халқу миллат аз нуқтаи назари арзишҳои умумиҷаҳонӣ баҳо медиҳад.
Присипи (шарти) сеюмин.
Ба назар гирифтани талаботҳои меъёрҳои ҳуқуқии байналхалқӣ ва давлатӣ – миллӣ оиди озодии виҷдон, озодии тафаккур, озодии сухан, ба монанди ҳуҷҷатҳои зерин: «Декларатсияи (изҳороти; баёноти) ҳуқуқи инсон», ки аз тарафи ТММ (ООН) 10 декабри 1948 қабул карда шудааст., Шартномаи байналхалқӣ оиди ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ аз 15 декабри 1966., Ҳуҷҷати (хартияи) Парижӣ барои Аврупои нав аз 21 ноябри 1997., Сарқонун (Конститутсияи) Ҷумҳурии Тоҷикистон ва фармонҳои Президенти ҶТ оиди масъалаҳои ба дину оин бахшидашуда.
Кори мустақилона дар зери роҳбарии устод
Саволҳо барои мустаҳкам намудани мавзўъ
1. Сабаби ҷоришавии фанни диншиносӣ дар Тоҷикистон аз чӣ иборат аст?
2. Диншиносӣ ҳамчун илм чиро меомўзад?
3. Илми диншиносӣ аз кадом қисмҳо иборат аст?
4. Фалсафаи дин аз фалсафаи динӣ чӣ фарқ дорад?
5. Диншиносӣ кадом методҳои тадқиқотиро истифода мебарад?
6. Ҳангоми таълими фанни диншиносӣ кадом талаботҳоро иҷро кардан зарур аст?
Тестҳои зеринро ҳал кунед.
Тестҳо бо як ҷавоби дуруст

1.

Илме, ки таъсири динро ба ҷаҳонбинӣ ва маданияти одамон меомўзад чӣ ном дорад?

A)

Диншиносӣ

B)

Теология.

C)

Феноменология.

D)

Казуастика

2.

Кай илми диншиносӣ бюа соҳаи мустақили илм табдил ёфт?

A)

Асри XIX .

B)

Асри XVIII.

C)

Асри XVII .

D)

Асри XVI .

3.

Кадом илмҳо то асри XIX ба омўзиши дин ва таъсири он ба ҳаёт ва маданияти ҷомеа машғул буданд?

A)

Илмҳои фалсафӣ.

B)

Илми таърих.

C)

Лингвистика.

D)

Илмҳои табиатшиносӣ.

4.

Кадом илм динҳо ва таъсири онҳоро ба ҳамдигар ва умуман ба маданияти ҷаҳонӣ меомўзад?

A)

Диншиносӣ

B)

Теология.

C)

Феноменология.

D)

Казуастика

5.

Бо кўмаки кадом илм, фанни диншиносӣ назария ва мафҳумҳои илмии худро кор карда мебарояд?

A)

Бо кўмаки фалсафа.

B)

Бо кўмаки лингвистика.

C)

Бо ёрии мантиқ.

D)

Бо ёрии илми таърих.

6.

Фалсафаи дин, сотсиологияи дин, психологияи дин, таърихи дин қисмҳои асосии кадом илманд?

A)

Диншиносӣ.

B)

Мантиқ.

C)

Фалсафа.

D)

Таърих.

7.

Аввалин асарҳо оиди дин, таърихи он ва таносуби дину фалсафа аз тарафи кӣ иншо карда шудааст?

A)

Аз тарафи Абўҳомид Муҳаммад Ал – Ғаззолӣ дар асри XI.

B)

Аз тарафи Дэвид Юм дар асри XVII.

C)

Аз тарафи Карл Маркс дар асри XIX.

D)

Аз тарафи Владимир Соловёв дар асри ХХ.

8.

Фалсафаи дин чун қисми диншиносӣ ба ҳалли кадом масъалаҳо сару кор дорад?

A)

Ба кор карда баромадани мафҳумҳо ва категорияҳои илми диншиносӣ.

B)

Ба кор карда баромадани масъалаҳои таносуби илму дин.

C)

Ба фаҳмонидани моҳияти дин чун ҷаҳонбинӣ.

D)

Ба масъалаҳои пайдоиш ва эволютсияи дин.

9.

Кадом аз илмҳои фалсафӣ масъалаҳои марбут ба динро меомўзад?

A)

Фалсафаи дин.

B)

Теология.

C)

Феноменология.

D)

Герменевтика.

10.

Кадом намуди фалсафа асосҳои дин, ҷаҳонбинии динӣ ва масъалаҳои офариниши олам, инсон шуур ва ҷомеаро меомўзад? 

A)

Фалсафаи динӣ.

B)

Феноменология.

C)

Герменевтика.

D)

Таърихи фалсафа.

11.

Кадом илми фалсафӣ масъалаҳои онтологӣ, гносеологӣ, ва арзишии динро меомўзад?

A)

Фалсафаи дин.

B)

Фалсафаи динӣ.

C)

Феноменология.

D)

Герменевтика.

12.

Ин илм динро чун падидаи ҷамъиятӣ омўхта, қонуниятҳои ҷамъиятии пайдоиш фаъолият ва эволютсияи онро тадқиқ мекунад. Ин илм чӣ ном дорад?

A)

Социологияи дин.

B)

Психологияи дин.

C)

Фалсафаи дин.

D)

Фалсафаи динӣ.

13.

Ин илм қонуниятҳои психологии пайдоиш фаъолият ва инкишофи динро омўхта, ба дин аз нуқтаи назари равоншиносӣ баҳо медиҳад. Ин илм чӣ ном дорад?

A)

Психологияи дин.

B)

Психологияи умумӣ.

C)

Психологияи иҷтимоӣ.

D)

Психологияи падидаҳои ҷамъиятӣ

14.

Муқаддасоти гуногун (каъба, моҳи ҳилол), матнҳои китоби муқаддас, дуоҳо ва ғайра, ки мазмуни динӣ доранд дар дин чӣ номида мешаванд?

A)

Рамзҳои динӣ.

B)

Ашёҳои парастиш.

C)

Расму оин.

D)

Анъанаҳо.

15.

Ин шакли баёни иродаи худованд, ки бо воситаи пайғамбарон ба одамон расонида мешавад ва дар шакли китобҳои муқаддас ва ҳадисҳои пайғамбар ба одамон аён мешавад. Ин падида дар диншиносӣ чӣ ном дорад?

A)

Ваҳй.

B)

Ҳақиқат.

C)

Калом.

D)

Т афсир.

16.

Мазҳаб чист?

A)

Тарз, шакли эътиқодӣ динӣ дар дохили ин ё он дини ҷаҳонӣ.

B)

Бидъатҳои гуногун дар дини яҳудиён.

C)

Бидъатҳои гуногун дар дини насронӣ.

D)

Бидъатҳои гуногун дар дини ислом.

17.

Бо ин истилоҳ  каҷравӣ хурофотҳои гуногун, ки ба дини расман қабулшуда мухолиф ва баъзан душман аст итфода карда мешавад. Ин истилоҳ кадом аст?

A)

Бидъат.

B)

Ширк.

C)

Куфр.

D)

Илҳод.

18.

«Теология» гўён дар дин ва илми диншиносӣ чӣ фаҳмида мешавад?

A)

Фиқҳ. Худошиносӣ.

B)

Қиссаҳо ва ривоётҳои динӣ.

C)

Китобе, ки дар он ривоятҳо оиди пайғамбарон оварда шудаанд.

D)

Таълимотҳои динӣ насронӣ оиди шинохтани зоти Худованд.

19.

Бо истилоҳи «Библия» насрониҳо чиро ифода мекунанд?

A)

Китобҳои муқаддаси дини худро.

B)

Умуман китобро.

C)

Китобҳои навиштаи саҳобагони Исо пайғамбарро.

D)

Маҷмўаи дуоҳо ва оину анъанаи дини насрониро.

20

Бо ин истилоҳ дар диншиносӣ ва умуман дар фалсафа таълимоте ифода карда мешавад, ки мувофиқи он Худованд оламро аз ҳеҷ офаридааст.  Ин истилоҳ дар илм чӣ ном дорад?

A)

Креационизм.

B)

Реакционизм.

C)

Персонализм.

D)

Казуализм.

21.

Секуляризация чист?

A)

Бо ин қарори органи олии ҳокимияти давлатӣ, - сиёсат, шаҳрвандон ва маориф аз дин ҷудо эълон карда мешавад. Дин кори шахсии ҳар як фард мешавад.

B)

Бо ин истилоҳ дар дини насронӣ, ба як система оварда шудани анъана ва идҳои динӣ, фаҳмида мешавад.

C)

Ин низому тартиби ва ба ҳайати роҳибон ва ё рўҳониёни олӣ қабул карда шудани диндорон, дар мазҳаби католикӣ мебошад.

D)

Ин маросими қабул ба мазҳаби католикӣ мебошад, ки ҳангоми он мўи теппаи сар тарошида мешавад.

22.

Бо ин мафҳум дар  дини насронӣ ва илми диншиносӣ, маҷмўаи кўтоҳи аҳкоми дин ифода карда мешавад; ин аҳкомҳо дар динҳои дигар низ вуҷуд доранд.   Ин мафҳум дар диншиносӣ чӣ номида мешавад?

A)

Рамзи дин.

B)

Оини дин.

C)

Урфу одат.

D)

Анъанаи динӣ.

23.

Бо ин истилоҳ  каҷравӣ хурофотҳои гуногун, ки ба худованд ҳамроҳу шарик медиҳад, ё шахсеро то ба дараҷаи худо парастиш мекунад ифода карда мешавад. Ин истилоҳ дар дин ва диншиносӣ чӣ ном дорад?

A)

Ширк.

B)

Бидъат.

C)

Куфр.

D)

Илҳод.

24.

Бо ин истилоҳ инкори Худованд, мункири нобоварӣ ба оламу одамро офаридани Худо, ифода карда мешавад. Ин истилоҳ дар дин ва диншиносӣ чӣ ном дорад?

A)

Куфр.

B)

Ширк.

C)

Бидъат.

D)

Илҳод.

25.

Бо ин истилоҳ баргаштан аз дин, интихоби дину мазҳаби дигар ва ё бединию бехудоӣ, ифода карда мешавад. Ин истилоҳ чӣ ном дорад?

A)

Илҳод.

B)

Куфр.

C)

Ширк.

D)

Бидъат.

Тестҳои мувофиқаткунонӣ

1.

Ин фанҳоро бо моҳияташон мувофиқат кунонед

А

Диншиносӣ.

1.

Илме, ки динро дар ҳайъати маданияти ҷаҳонӣ меомўзад, арзишҳо, моҳият ва шаклҳои онро аз нуқтаи назари илмӣ холисона муайян менамояд.

В

Фалсафаи дин.

2.

Фане, ки динро дар ҳайъати фалсафа омўхта, ба он асоси назариявӣ – фалсафӣ медиҳад, мафҳумҳо ва категорияҳои онро кор карда мебарояд.

С

Фалсафаи динӣ

3.

Фалсафае, ки динро аз ҷиҳати назариявӣ асоснок менамояд, дурустии динро, мавҷудоти Худоро, аз нуқтаи назари фалсафӣ - мантиқӣ исбот менамояд

Д

Таърихи дин.

4.

Илме, ки ба омўзиши пайдоиш, эволютсия ва инкишофу инқирози дин аз нуқтаи назари таърихӣ машғул аст.

 

 

5.

Динро чун зерсистемаи ҷамъиятӣ дида баромада, таъсири динро ба ҷомеа,  таҳқиқ мекунад.

2.

Ин фанҳоро бо моҳияташон мувофиқат кунонед

А

Феноменологияи дин.

1.

Фалсафае, ки динро аз нуқтаи назари шуур ва забон омўхта, ба эҳсос, идрок ва тасаввуроти динӣ диққати махсус медиҳад.

В

Герменевтикаи дин.

2.

Ба омўхтани матни китобҳои муқаддас, асарҳои асосгузорон ва файласуфони дин диққати махсус медиҳад.

С

Сотсиологияи дин.

3.

Динро чун зерсистемаи ҷамъиятӣ дида баромада, таъсири динро ба ҷомеа, таҳқиқ мекунад.

Д

Психологияи дин.

4.

Ин илм динро аз нуқтаи назари равоншиносӣ чун падидаи рўҳносӣ тадқиқ менамояд.

 

 

5.

Илме, ки ба омўзиши пайдоиш, эволютсия ва инкишофу инқирози дин аз нуқтаи назари таърихӣ машғул аст.

3.

Ин фанҳоро бо макулаҳои илмиашон мувофиқат кунонед

А

Ин мафҳумҳо ва макулаҳои хоси фалсафа мебошанд, ки онро фанни диншиносӣ истифода мебарад.

1

Ҳастӣ, шуур, хирад, маърифат, шафқат,  ҳақиқат, ҳамдардӣ, дурўғ, рамз,

В

Ин мафҳумҳо ва макулаҳои хоси мантиқ мебошанд, ки онро фанни диншиносӣ истифода мебарад.

2

Исбот, инкор, қиёс, таҳлил, синтез, индуксия, дедуксия.

С

Ин мафҳумҳо ва макулаҳои  соф динӣ ва илми диншиносӣ мебошанд.

3

Дин, эътиқод, намоз, дуо, рўза, парастиш, Худо, фаришта, ҷаннат, дўзах,

Д

Ин мафҳумҳо ва макулаҳои  умумиилмӣ мебошанд, ки онро фанни диншиносӣ истифода мебарад.

4

Система, сохтор, унсур, раванд, нақш, қонун, қонуният, гипотеза, мушоҳида.

 

 

5

Дарк, ирода, диққат, тасаввурот фантазия.

4.

Ин методҳои илми диншиносиро бо моҳияташон мувофиқат кунонед

А

Методи таҳлили казуалӣ.

1.

Ин методи тадқиқот бо исботу инкор сару кор дошта, принсипи асосии он, принсипи сабабият аст.

В

Методи таҳлили таърихӣ.

2.

Ин метод ҳар як падидаро аз пайдоиш то инкишофу инқирозаш, вобаста ба замонаш дида менбарояд.

С

Методи герменевтикӣ.

3.

Ин метод имкон медиҳад, ки тафсирҳои китобҳои муқаддас, матни асарҳои пешиниён, чӣ хеле, ки муаллифаш мефаҳмид, ҳамон тавр тафсир карда шавад.

Д

Методи феноменологӣ.

4.

Ин метод аз он бармеояд, ки Дин пеш аз ҳама шуур ва эҳсос аст. Танҳо фаҳмишу баёни дурусти идеяҳооҳанги баёни онҳо ба фаҳмиши рўҳияи дину эҳсосоти динӣ оварда метавонад.

 

 

5.

Ин метод имконият медиҳад, ки ҳар як падида ё ки ҳодиса дар муқоиса бо дигараш фаҳмида шавад

5.

Ин истилоҳотро бо моҳияташон мувофиқ кунонед.

А

Бо ин истилоҳ дар диншиносӣ   таълимоте ифода карда мешавад, ки мувофиқи он Худованд оламро аз моҳияти худ аз ҳеҷ офаридааст

1.

Креационизм.

В

Бо ин қарори органи олии ҳокимияти давлатӣ дин аз давлат ҷудо эълон карда мешавад. Дин кори шахсии ҳар як фард ҳисобида мешавад.

2.

Секуляризация

С

Бо ин истилоҳ  каҷравӣ дар мазҳаби динӣ, ки ба худованд ҳамроҳу шарик медиҳад, ё шахсеро то ба дараҷаи худо парастиш мекунад ифода карда мешавад.

3.

Ширк

Д

Муқаддасоти гуногун аз қабили каъба, моҳи ҳилол дар ислом, иконаҳо салиб ва ғайра, ки мазмуни динӣ доранд бо ин истилоҳ ифода карда мешаванд.

4.

Рамзҳои динӣ.

 

 

5.

Бидъат.

Кори мустақилонаи берун аз аудитория
1. Фани диншиносӣ ба фикри Шумо аз фалсафа ва фалсафаи дин чӣ фарқ дорад? 
2. Фалсафаи дин чисту фалсафаи динӣ чист? Онҳо чӣ умумият ва чӣ фарқият доранд?
3. Методи казуалӣ чист? Он аз детерминизм чӣ фарқ дорад?
4. Оё секуляризация дар давлатҳои исломӣ ҷой дорад? Агар ҷой надошта бошад сабабаш чист?
5. Оиди «Ҳизби наҳзати ислом», «Ҳизб ут – таҳрир» ва нақшаи иртиҷоии онҳо дар Тоҷикистон Шумо чӣ медонед?
Супоришҳо:
1. Тестҳои овардашударо ҳал намоед.
2. Аз матни лексия истифода бурда, тестҳои иловагӣ созед.

Адабиёт:

1.Артемьев А.И. Религиоведение:-Алматы,2004.
2.Хрестоматия по религиоведению. А.И. – Алматы, 2003.
3. Религиоведениеэ: Под ред.проф.В.И.Жукова.- Ростов н/Д., 2004.
4. Немировская Л.З. Религиоведение. История религии. – М., 2010.
5. Аванесов С.С. Введение в историю религий. Томск, 2002.
6. Введение в общее религиоведение / Под ред. И.Н. Яблокова. М., 2001.
8. Религии народов мира. Энциклопедия. Худжанд. 2002.
9. Шамолов А.А. Таърихи динҳо. Душанбе. 2014.

 

Дидан карданд: 15314

Мавзӯъҳои монанд:

Тақвими моҳи шарифи Рамазон барои соли 2017

Сиёсати давлати Тоҷикистон оиди дин

Мақоми дин дар ҷомеаи имрўза. Сиёсат ва дин (Ислом дар ҷаҳони муосир)

Озодандешӣ ва моҳияти он. Озодандешӣ таърихи пайдоиш ва эволютсияи он

Ҳаракатҳои оммавии динӣ – сиёсӣ дар Шарқи мусулмонӣ дар асрҳои XVII-XXI

Назарияи давлат ва ҳокимият дар ислом

Масъалаи ҳуқуқ дар ислом. Илми фиқҳ; мазҳабҳо дар дини ислом ҳанафия, маликия, шофеия, ҳанбалия

Тасаввуф ва дини ислом. Фалсафаи «ваҳдати вуҷуд» ва нақши он дар ҷаҳонбинии Абдураҳмони Ҷомӣ

Тасаввуф ва дини ислом. Тасаввуфи Ҷалолиддини Румӣ

Ҷавҳари таълимоти тасаввуф. Зинаҳои асосии тасаввуф. (Шариат, тариқат, маърифат ва ҳақиқат)

Коментари дохил карданд:

Каментарй дохил кард: 4844
Санаи дохилгардида: 2018-10-09

шготрштш

Каментарй дохил кард: lolashepelova@gmail.com
Санаи дохилгардида: 2019-04-05

Чавоби тест


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: