|

Хусусиятҳои пешбарии баҳисобгирӣ дар хоҷагиҳои фермерӣ (чорводорӣ)

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2017-03-01

нақша
1. Вазифа ва объектҳои баҳисобгири дар соҳаи чорводорӣ
2. Баҳисобгирии ибтидоии ворид ва фурўши чорво.

Вазифа ва объектҳои баҳисобгирӣ дар соҳаи чорводорӣ
Чорводорӣ, яке аз соҳаҳои асосии фаъолияти истеҳсолии корхонаҳои кишоварзӣ ба ҳисоб рафта, баҳисобгирии бухгалтерӣ вазифаи дар он,вазифаҳои зеринро иҷро менамояд:
- саривақт ва дуруст пешбурдани баҳисобгирии мавҷудият ва ҳаракати ҳамаи намуди гурўҳҳои чорвову ҳайвонот;
- дуруст ба ҳисоб гирифтани хароҷотҳои истеҳсолӣ ҳам дар маҷмўъ ва ҳам дар алоҳидагӣ барои фермаҳо; 
- саривақт ва пурра тартиб додани ҳамаи ҳуҷҷатҳои оид ба қабули насли чорво ва баромади маҳсулоти асосиву иловагӣ аз чорво;
- дуруст муайян кардани арзиши аслӣ ва даромаднокӣ дар маҷмўъ барои соҳа барои намудҳои алоҳидаи чорво;
- назорати иҷроиши шартномаҳои таъминот ва фурўши маҳсулот.
Объектҳои баҳисобгири дар соҳаи чорводорӣ ба ҳисоб мераванд:
1. Рамаи маҳсулдиҳандаи (ширдиҳандаи) чорвои калон;
а) рамаи асосӣ
б) ҳамаи чорвои калон ва хурди дар парваришбуда
2. Чорво барои гўшт
а) чорвои асосӣ ва хурдсол (то ҳаштмоҳа)
б) чорвои хурдсол то 8 моҳа ва чорвои калон барои парвариш
3. Гусфандпарварӣ
4. Парандапарварӣ
5. Асппарварӣ
6. Занбурпарварӣ
Методологияи баҳисобгирии хароҷот барои номгўи чорво аз сатҳи мустақилияти хоҷагидории субъект вобастаги дорад. Баҳисобгирии хароҷот аз рўи номгўи чорво дар корхонаҳои бузурги кишоварзӣ дар ҳисоби активию калкулятсионии 10730 «Истеҳсолоти нотамом» дар зерҳисоби алоҳидаи 10731 «Истеҳсолоти нотамом (чорводорӣ)», дар мвофиқат бо сиёсати баҳисобгирии субъект пеш бурда мешавад. Барои баҳисобгирии аналитикӣ, ҳисобҳои аналитикии алоҳида барои баҳисобгирии хароҷотҳо оиди корҳои зерин кушода мешаванд:
- барои таркиби саршумори дар парвариш ва калонкунибуда (аз рўи намуд ва гурўҳи чорво);
- парвариши чорвои хурдсол (аз рўи намуд ва сол);
- таркиби рамаи асосӣ (маҳсулдиҳанда).
Дар дебети ҳисобҳои нишондодашуда хароҷотҳои ҳақиқи барои таркиби саршумори чорво инъикос карда, аз кредити он арзиши аслии ҳақиқии афзоиши чорво (зиёдшавии вазн) аз ҳисоб бароварда мешавад.
Дар давоми моҳ хароҷотҳо аз рўи таркиби рамаи чорво дар ҳисобҳои тарнзитӣ, ки хоҷаги барои ҳисоби асосӣ 10731 дар намуди ҳисобҳои 10720, 10740, 10760, 10770, 10780, 10790, 55300 ва дигарон мекушояд, амалӣ карда мешавад.  
Дар ҳисобҳои номбурда, арзиши хўрока, хароҷотҳо барои нигоҳдориву дастрасии хўрока, музди меҳнат, истеҳлок, ҳиссаҷудокуниҳо аз музди меҳнат, арзиши масолеҳи асосӣ бо разиши ҳақиқи, арзиши оби истеъмолшуда ва арзиши дигар маводҳои ҳифзи чорво инъикос карда мешавад.
Дар соҳаи чорводорӣ аз як намуди чорво метавон як чанд намуди маҳсулот, яъне маҳсулоти асосӣ, иловагӣ ва ҳамрав гирифт. Маҳсулоти ҳамрав гуфта маҳсулотеро, ки якҷоя бо маҳсулоти асосӣ бо таври паралел мустақиман гирифта шуда, аз рўи аҳамият тақрибан бо он баробар мебошад.
Мисол, аз рамаи асосии чорвои калон ду намуди аҳамиятноки маҳсулот – шир ва насл гирифта мешавад. Дар рамаи чорвои ширдиҳанда – шир маҳсулоти асосӣ ҳисобидашуда, насли он маҳсулоти ҳамрав ҳисобида мешавад. Дар рамаи чорво барои гушт – насли чорво маҳсулоти асосӣ ҳисобида, боқимонда иловагӣ ва ҳамрав ҳисобида мешавад. Аз парвариши чорвои хурд (бузу гусфанд) маҳсулотҳои зерин гирифта мешавад: насл, вазни изофа, пашм(муина) ва паст.
Тақсимоти маҳсулот ба асосӣ ва ҳамрав барои тартибдиҳии калкулятсияи арзиши аслии мкаҳсулот аҳамияти зиёд дошта, вазни асоси хароҷот барои таркиби ҳайвонот ба маҳсулоти асосӣ бояд гузаронида шавад. Объекти асосии ҳисоби арзиши аслии маҳсулоти чорводорӣ дар хоҷагиҳои фермерӣ – ин намудҳои асосии маҳсулот ба ҳисоб меравад.
Арзиши маҳсулоти асосӣ аз хароҷотҳои ба гурўҳи мазкур ҷамъ карда шуда, бо назардошти тарҳи арзиши маҳсулоти иловагӣ, ташаккул меёбад.
Ба маҳсулоти иловагӣ порў, пашм, мўй ва дигарҳо дохил мешаванд. Маҳсулоти иловагӣ бо арзиши нархи нақшавӣ ё бо нархи имкони фурўш баҳо дода мешавад.
Объектҳои ҳисоби арзиши аслии ҳақиқии маҳсулоти чорвои калони шохдор инҳо баҳисоб мераванд:
- ши рва насл (барои чорвои ширдиҳанда);
- афзоиши вазни зиндаи чорво (барои чорвои дар парвариш ва кулонкуни буда);
- афзоиши вазни зиндаи чорво ва гўсолаи он то 8 моҳа (оиди чорво барои гушт).
Баҳисобгирии ибтидоии ворид ва фурўши чорво
Чорво ҳамчун восита ва ё захираи истеҳсоли ба хоҷагиҳои фермерии соҳаи чорводорӣ аз ташкилиотҳои таъминкунанда ва ё шахсони воқеии муайян ворид карда мешавад. Бинобар он, баҳисобгири ва тартибдиҳии ҳуҷҷатҳои расмисозии он муҳим буда, барои сабти амалиётҳои воридоти чорво дар хоҷаги ҳамчун дигар соҳаҳои фаъолият ба сифати ҳуҷҷати воридоти санади қабули чорво ва борхатҳо истифода бурда мешавад. Пас аз тартибдиҳии ин ҳуҷҷат маълумотҳои он дар регистрҳои аналитикӣ ва синтетикӣ гузаронида, ҷамъбмбаст карда мешаванд. Хусусияти хоси воридот ва баҳисобгири чорво дар он дида мешавад, ки дар вақти воридот вазни чорво баркашида шуда, дар ведомостҳои баркаши навишта мешавад, ки натиҷаи фарқияти мусбӣ, яъне зиёдшавии вазни он, ки ин маҳсулоти чорворо (барои чорвои наслдиҳанда(ё гушт)) ифода мекунад, навишта мешавад. Баҳисобгири истеҳсоли маҳсулоти чорво низ ҳамчун растанипарварӣ дар ҳисоби  активию калкулятсионии 10731 «Истеҳсолоти нотамоми (чорводорӣ)», дар алоқаманди бо ҳисобҳои хароҷотӣ, инъикос карда мешавад.
МАШҒУЛИЯТИ АМАЛӢ 4
Ҳалли масъала доир ба баҳисобгирии воридот ва фурўши чорво

Мисол, хоҷагии «Комрон» бо истеҳсоли маҳсулоти сабзавот машғуласт, ки яке аз намудҳои маҳсулоти он помидор мебошад. Хароҷотҳо барои истеҳсоли помидор 3250 сом мебошад. Хоҷаги ба миқдори зерин маҳсулотро истеҳсол карда фурўхтааст.   

Баромади маҳсулот

Миқдор, кг

Нархи фурўш, сом.

Маблағи умумии фурўш

1. стандартӣ

9000

0,5

4500

2. ғари стандартӣ

3000

0,3

900

3. партовҳо 

200

0,1

20

ҷамъ

12200

 

5420


Аввал аз маблағи хароҷот маблағи партов тарҳ карда мешавад:
3250 – 20 = 3230 сомон
Сипас вазни қиёсии маҳсулотҳои стандартӣ ва ғайристандартӣ ёфта мешавад:
- стандартӣ    4500 :  (4500 + 900) *100 % =  83,33 %
- ғайри стандартӣ  900 :  (4500 + 900) * 100 % = 16,67 %
Дар асоси вазни қиёсии ҳисобшуда, хароҷотҳо байни намудҳои маҳсулот тақсим карда мешаванд:
- стандартӣ     3230 * 83,33 % : 100% = 2691,56 сомонӣ
- ғайри стандартӣ 3230 * 16,67 % : 100% = 538,44  сомонӣ
Пас аз тақсимоти хароҷотҳо барои 1 центнер маҳсулот арзиши аслии ҳақиқӣ ҳисоб карда мешавад:
- стандартӣ     2691,56 сомон / 9000 ц =  29, 91 сомонӣ
- ғайри стандартӣ  53844  сомон / 3000 ц =  17, 95 сомонӣ

КМРУ 4
Тартибдиҳии мукотибот оид ба воридот ва фурўши чорво

1. Ҳангоми додани чорво ба дигар хоҷагиҳо, кадоме аз ҳуҷҷатҳои зерин тартиб дода мешавад:
а) санади қабул ва супориши чорво;
б) санади аз гурўҳ ба гурўҳ гузаронидани чорво;
в) санади азҳисоббарории чорво;
г) ҳисоб-фактура.
2. Субъекти хоҷагидориро, ки ҳамчун соҳибкор дар асоси меҳнати як шахс, як оила ё гурўҳи шахсон асос ёфта, минтақаи замин ва амволу лавозимоти аъзоёни онро дар бар мегирад, чӣ меноманд:
а) ташкилотҳои фермерӣ;
б) корхонаҳои кишоварзӣ;
в) хоҷагиҳои деҳқонӣ;
г) ташкилотҳои соҳибкорӣ.
3. Субъектҳои хоҷагидорие, ки бо чорводори машғуланд кадоме аз ин хоҷагиҳоро ташкил медиҳанд:
а) хоҷагиҳои фермерӣ;
б) корхонаҳои кишоварзӣ;
в) хоҷагиҳои деҳқонӣ;
г) ташкилотҳои соҳибкорӣ.
4. Дар соҳаи кишоварзӣ аз як зироати кошташуда, кадом намуди маҳсулотҳои дар зер овардашуда гирифта мешавад:
а) маҳсулоти асосӣ, ҳамрав ва ёрирасон;
б) маҳсулоти асосӣ ва ёрирасон;
в) маҳсулоти ҳамрав ва ёрирасон;
г) маҳсулоти асосӣ ва ҳамрав.
5. Маҳсулоте, ки зироати кошташуда барои гирфтани он равона шудааст, чӣ гуна маҳсулот мебошад:
а) маҳсулоти ёрирасон;
б) маҳсулоти иловагӣ;
в) маҳсулоти асосӣ;
г) маҳсулоти ҳамрав.
6. Маҳсулоте, ки аз зироати кошташуда ба ғайр аз маҳсулоти асосӣ гирфта мешавад, чӣ гуна маҳсулот мебошад:
а) маҳсулоти ёрирасон;
б) маҳсулоти иловагӣ;
в) маҳсулоти асосӣ;
г) маҳсулоти ҳамрав.
7. Маҳсулоте, ки аз зироати кошташуда якҷоя бо маҳсулоти асосӣ гирифта мешавад, чӣ гуна маҳсулот мебошад:
а) маҳсулоти ёрирасон;
б) маҳсулоти иловагӣ;
в) маҳсулоти асосӣ;
г) маҳсулоти ҳамрав.
8. Баҳисобгирии аналитикии хароҷотҳои истеҳсолӣ дар соҳаи кишоварзӣ, дар кадоме аз регистрҳои зерин бурда мешавад:
а) дар ведомости № 12;
б) дар журнал-ордери № 11;
в) дар ведомости № 16;
г) дар журнал-ордери № 10;
9. Баҳисобгирии синтетикии хароҷотҳои истеҳсолӣ дар соҳаи кишоварзӣ, дар кадоме аз регистрҳои зерин бурда мешавад:
а) дар ведомости № 12;
б) дар журнал-ордери № 11;
в) дар ведомости № 16;
г) дар журнал-ордери №10;
10. Дар давоми сол қабули насли чорвои асосии маҳсулоти ширӣ, бо кадоме аз ин арзишҳо дар баҳисобгирии бухгалтерӣ баҳо дода мешавад:
а) бо арзиши 1 кг вазни зиндаи чорво;
б) бо арзиши 1,5 ц шири чорво;
в) бо арзиши хариди чорво;
г) бо арзиши ҳисобӣ (нақшавӣ);
11. Дар давоми сол қабули насли чорвои асосии маҳсулоти гуштӣ, бо кадоме аз ин арзишҳо дар баҳисобгирии бухгалтерӣ баҳо дода мешавад:
а) бо арзиши 1 кг вазни зиндаи чорво;
б) бо арзиши 1,5 ц шири чорво;
в) бо арзиши хариди чорво;
г) бо арзиши ҳисобӣ (нақшавӣ);
12. Дар давоми сол чорвои аз дигар хоҷагиҳо бо маблағи нақд воридгашта, бо кадоме аз ин арзишҳо дар баҳисобгирии бухгалтерӣ инъикос карда мешавад:
а) бо арзиши 1 кг вазни зиндаи чорво;
б) бо арзиши 1,5 ц шири чорво;
в) бо арзиши хариди чорво;
г) бо арзиши ҳисобӣ (нақшавӣ);

Дидан карданд: 1154

Мавзӯъҳои монанд:

Асоси назариявии фаъолияти аудиторӣ

Аудити воситаҳои пулӣ

Аудити баҳисобгирии хароҷотҳои истеҳсолӣ, махсулоти тайёр ва фурўши он

БУХГАЛТЕРСКИЙ БАЛАНС

Аудити ташкили баҳисобгирии бухгалтерӣ ва сиёсати баҳисобгирӣ

Аудити хислатҳои амалиётии ташкилот

Тарзи тартибдеҳӣ ва пешниҳоди хулосаҳои аудиторӣ

Хулосаҳои аудиторӣ

Ҳуҷҷатикунонии аудит ва натиҷаҳои тафтишоти аудиторӣ

Системаи назорати доҳилӣ ва интихоб

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: