|

Ташкили баҳисобгири дар хоҷагиҳои деҳқонӣ (растанипарварӣ)

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2017-03-01

Нақша

    1. Намудҳои маҳсулотҳои истеҳсолӣ, баҳодиҳӣ ва инъикоси он дар баҳисобгирӣ.
    2. Ташкили баҳисобгирии ибтидоӣ воридот ва хароҷоти маҳсулоти растанипарварӣ.

Намудҳои маҳсулотҳои истеҳсолӣ, баҳодиҳӣ ва инъикоси он дар баҳисобгирӣ.
Хоҷагии деҳқонӣ гуфта – субъекти мустақили хоҷагидориро, ки фаъолияти он ҳамчун соҳибкор дар асоси меҳнати як шахс, аъзоёни як оила ва ё гурўҳи шахсон асос ёфта, минтақаи замин ва дигар амволу лавозимоти ба аъзоёни он тааллуқдоштаро дар бар мегирад, мегуянд.
Хоҷагиҳои деҳқони асосан фаъолияти истеҳсолии худро дар асоси қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи фаъолияти хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ)» ба роҳ гузошта, ҳамчун соҳибкор дар асоси шаҳодатномаи соҳибкори инфиродӣ фаъолият мебаранд. Хоҷагиҳои деҳқони асосан фаъолияти истеҳсолии худро барои истеҳсоли маҳсулотҳои кишоварзӣ, яъне растанипарварӣ равона сохтаанд, ки он вобаста аз хислатҳои технологии истеҳсолӣ ба шаклҳои зерин ҷудо мешавад:
- маҳсулотҳои ғалладонагӣ (гандум, ҷав, шолӣ, ҷўворӣарзан, зағир, вағ);
- зироатҳои техникӣ (пахта, тамокў, лаблабўиқанд, семичкавағайра);
- зироатҳои сабзавотӣ (картошка, пиёз, бодринг, сабзӣвағайра);
- зироатҳои хўрокаи чорво (юнучқа(беда), ҷуворимаккавағайра);
- боғдорӣ (токпарварӣ);
- гулпарварӣвағайра.
Дар хоҷагиҳои деҳқонӣ намудҳои гуногуни маҳсулоти кишоварзӣ кошта мешаванд, ки ба онҳо намудҳои зироатҳои дар боло баёнгашта дохил мешаванд. Инчунин, ба ғайр аз маҳсулотҳои номбаршуда, аз зироатҳои кишоварзӣ се намуди маҳсулот гирифта мешавад:

  1. Маҳсулотӣ асосӣ  - маҳсулоте, ки зироати кошташуда барои гирифтани он равона карда шудааст (ғалла, пахта, шолӣ ва ғайра).
  2. Маҳсулоти иловагӣ - маҳсулоте, ки ба ғайр аз зироати кошташуда ҳамчун илова гирифта мешавад (коҳ, почаи зироатҳо ).
  3. Маҳсулоти ҳамрав – маҳсулоте, ки якҷоя бо маҳсулоти асосӣ аз зироати кошташуда, ҳамчун ҳосил гирифта мешавад (пуст, пучоқ, қисмҳои болопуши маҳсулоти асосӣ). 

Ташкили баҳисобгирии ибтидоӣ воридот ва хароҷоти маҳсулоти растанипарварӣ
Воридоти маҳсулотҳо дар ҷоҷагиҳои кишоварзӣ ҳамчун дигар соҳаҳо баҳисобгирифта шуда, хароҷотҳоро барои парвариши зироатҳо вобаста аз муҳлати содиршавӣ онҳо барои хоҷагиҳои деҳқонӣ, ба хароҷотҳои солҳои гузашта ва хароҷотҳои соли ҷорӣ ҷудо нумуда, онҳоро аз натиҷаҳои молиявии соли ҷори ва соли оянда дар баҳисобгирии бухгалтерӣ аз ҳисоб мебароранд.
Хусусияти хоси соҳаи растанипарварӣ дар он дида мешавад, ки он дар давоми сол маҳсулотро як ё якчанд маротиба дода, хароҷотҳоро барои истеҳсоли он дар давоми сол баҳисоб мегирад. Дар давоми давраи ҳисоботи маҳсулоти растанипарварӣ бо нархи ҳисоби қабул карда, дар охири давраи ҳисоботӣ вақте, ки ҳамаи хароҷотҳои ба давраи ҳисоботи тааллуқдошта ҷамъбаст карда шудаанд, он гоҳ ҳисоббаробаркунии арзиши аслии ҳақиқи гузаронида мешавад. Агар арзиши ҳисоби аз нақшавӣ зиёд бошад, он гоҳ барои фарқият сабти қалами сурх дода шуда, агар  кам бошад, сабти иловагӣ барои фарқият дода мешавад.
Объекти баҳисобгирии хароҷотҳо дар соҳаи растанипарварӣ ва ё кишоварзии хоҷагиҳои деҳқонӣ ин зироатҳои алоҳида (ғалладонагӣ, техникӣ, полезӣ, сабзавот ва ғайра), намуди корҳо мебошанд.
Баҳисобгирии хароҷотҳо барои парвариш ва истеҳсоли маҳсулотҳои кишоварзии ҳосили соли ҷорӣ ва ҳосили соли оянда, дар ҳисоби активию синтетикии 10730 «истеҳсолоти нотамом», ки барои фарқ аз соҳаҳои дигари кишоварзӣ метавон зерҳисоби «растанипарварӣ» гузошт, пеш бурда мешавад. Барои ҷамъбаст ва инъикоси хароҷотҳо оид ба истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ дар ҳисоби мазкур, қабл аз он зерҳисобҳои таранзити барои намуди зироатҳо кушода шуда, баҳисобгири карда мешаванд. Сипас аз ҳисобҳои транзити хароҷотҳо ба ҳисоби истеҳсолоти кишоварзӣ 10730 гузаронида ҷамъбаст карда мешавад. Ҳисобҳои транзити хароҷоти (ҷўзъи)-е, ки корхонаҳои кишоварзи мекушоянд, дар нақшаи ҳисобҳои кории онҳо инъикос карда мешавад. Мисол: ҳисоби 10720 «ашёи хом ва маводҳо», 22210 «музди меҳнати пардохтшаванда», 22230 «андози иҷтимоии пардохтшаванда», 10760 «сўзишворӣ», 10770 «қисмҳои эҳтиётӣ», 10780 «лавозимот ва асбобу анҷом», 10790 «дигар захираҳо», 55300 «хароҷотҳои умумӣ ва маъмурӣ» ва ғайра.
Дар ҳисобҳои таранзитии хароҷотӣ асосан арзиши сарфи тухмӣ ва маводҳои кишти зироатҳо, арзиши сарфи нўриҳои минералӣ, арзиши обҳои барои зироатҳои кишоварзӣ сарфшуда, арзиши воситаҳои ҳифзи растаниҳо, истеҳлоки воситаҳо, хароҷоти музди меҳнат, ҳиссаҷудокунӣ аз музди меҳнат ва дигар хароҷотҳои барои истеҳсоли маҳсулоти растанипарварӣ лозима инъикос карда мешавад.
Иттилооти аз ҳисобҳои транзитии хароҷоти ба ҳисоби ҷамъбастии хароҷотии маҳсулоти растанипарварӣ, яъне 10730 «истеҳсолоти нотамом» гузаронида, ба худ хароҷотҳои ҳақиқии моҳи ҳисоботиро дар бар мегиранд. Дар фарқият аз чорводорӣ хароҷотҳои растанипарварӣ дар ҳисоби 10730 дар давоми соли ҳисоботӣ ҷамъбаст гашта, арзиши аслии ҳақиқии маҳсулоти растанипарварӣ, танҳо дар охири соли ҳисоботӣ бо назардошти истеҳсолоти нотамом дар аввали сол муайян карда мешавад.
Баҳисобгирии аналитикии хароҷотҳои парвариши растанӣ дар хоҷагиҳои деҳқонӣ дар регистри баҳисобгирии журнал-ордерӣ 10 ва ведомости 12 (ё СХ-4) бурда мешавад.
Мисол, ҳангоми воридоти маводҳо (тухмӣ) барои кишти зироатҳои кишоварзӣ, гузоришоти зерини бухгалтерӣ дода мешавад:
Дебети ҳисобҳои 10720, 10740, 10750, 10760, 10770, 10780, 10790
Кредити ҳисобҳои 22010, 22040

МАШҒУЛИЯТИ АМАЛӢ 3
Ҳалли мисолҳо доир ба воридот ва содироти маҳсулоти растанипарварӣ
Инчунин, маҳсулоти хоҷагиҳои кишоварзиро вобаста аз талаботи истеъмолотӣ ба стандартӣ, ғайри стандартӣ ва партовҳо ҷудо мешавад. Вазни қиёсии маҳсулотҳои стандартӣ, ғайри стандартӣ ва партовҳо, дар раванди истеҳсолоти маҳсулоти кишоварзӣ, вобаста аз нархи фурўши маҳсулот ҳисоб карда мешавад.
Мисол, хоҷагии «Комрон» бо истеҳсоли маҳсулоти сабзавот машғуласт, ки яке аз намудҳои маҳсулоти он помидор мебошад. Хароҷотҳо барои истеҳсоли помидор 3250 сом мебошад. Хоҷаги ба миқдори зерин маҳсулотро истеҳсол карда фурўхтааст.   

Баромади маҳсулот

Миқдор, кг

Нархи фурўш, сом.

Маблағи умумии фурўш

1. стандартӣ

9000

0,5

4500

2. ғари стандартӣ

3000

0,3

900

3. партовҳо 

200

0,1

20

ҷамъ

12200

 

5420


Аввал аз маблағи хароҷот маблағи партов тарҳ карда мешавад:
3250 – 20 = 3230 сомон
Сипас вазни қиёсии маҳсулотҳои стандартӣ ва ғайристандартӣ ёфта мешавад:
- стандартӣ    4500 :  (4500 + 900) *100 % =  83,33 %
- ғайри стандартӣ  900 :  (4500 + 900) * 100 % = 16,67 %
Дар асоси вазни қиёсии ҳисобшуда, хароҷотҳо байни намудҳои маҳсулот тақсим карда мешаванд:
- стандартӣ     3230 * 83,33 % : 100% = 2691,56 сомонӣ
- ғайри стандартӣ 3230 * 16,67 % : 100% = 538,44  сомонӣ
Пас аз тақсимоти хароҷотҳо барои 1 центнер маҳсулот арзиши аслии ҳақиқӣ ҳисоб карда мешавад:
- стандартӣ     2691,56 сомон / 9000 ц =  29, 91 сомонӣ
- ғайри стандартӣ  53844  сомон / 3000 ц =  17, 95 сомонӣ

КМРУ 3
Ҳуҷҷатгузории воридот ва содироти маҳсулоти растанипарварӣ

1. Ба баҳисобгирии бухгалтерӣ дар ташкилотҳои кишоварзӣ ба сифати ЗММ кадоме аз ин вариантҳо дохил мешаванд:
а) ашёи хом ва масолеҳот;
б) сармоя ва захираҳо;
в) сармоягузориҳо;
г) активҳои ғайри моддӣ.
2. Регистри асосии баҳисобгирии аналитикӣ барои ҳисоби 11420 кадоме аз ин регистрҳо мебошанд:
а) китоби баҳисобгирии ҳайвонот;
б) ҳисоботҳои ҷамъбастӣ;
в) ведомости баҳисобгирии ҷўзъии ҳайвонот;
г) санади қабул ва супориши ҳайвонот.
3. Кадом ҳисоби бухгалтерӣ дар робита бо хариди насли ҷавони чорво аз аҳолӣ бо ҳисоби 11420 алоқаманд карда мешавад:
а) 22040
б) 22010
в) 10732
г) 10410
4.  Сабтҳо дар китоби баҳисобгирии ҳаракати ҳайвонот дар кадом муҳлатҳо гузаронида мешаванд:
а) ҳамарўза;
б) ҳарҳафтаина;
в) ҳармоҳа;
г) семоҳа.
5. Ҳангоми хариди нали ҷавони чорво аз дигар ташкилотҳо ҳуҷҷате, ки дар асоси он санади қабул тартиб дода мешавад, кадоме аз инҳо мебошад:
а) санад оиди супориш ва фурўши чорво;
б) ведомости қабул ва ҳисоббаробаркунӣ;
в) ҳисоб-фактура, (борхати молӣ-нақлиётӣ);
г) журнал-ордер ва ведомостҳо.
6. Гузаронидани чорвои ҷавон аз як гурўҳ ба дигар гурўҳ чӣ гуна гузоришоти бухгалтерӣ тасвир карда мешавад:
а) Д-т 10720     К-т 22010
б) Д-т 11410     К-т 22010
в) Д-т 11410     К-т 11410
г) Д-т 11410     К-т 11420
7. Баҳисобгирии бухгалтерии субъектҳои хоҷагидорӣ бо кадоме аз шаклҳои зерин таъсис дода мешавад:
а) ҳамчун зерсохтори мустақил дар тобеъияти сармуҳосиб;
б) супориши шартномави баҳисобгирии бухгалтерӣ ба ташкилотҳои махсус;
в) истифодаи хизмати муттахассис-бухгалтери ғайри штатӣ;
г) ҳамаи посухҳо бо ҳам мукаммаланд.
8. Журнал-ордерҳо бо кадоме аз ин принсипҳо амал мекунанд:
а) бо принсипи дебети барои ҳисобҳои куллӣ;
б) бо принсипи кредитӣ барои ҳисобҳои ҷўзъӣ;
в) бо принсипи дебетӣ барои ҳисобҳои ҷўзъӣ;
г) бо принсипи кредитӣ барои ҳисобҳои куллӣ.
9. Ҳангоми воридоти чорво ба хоҷагӣ, кадоме аз ҳуҷҷатҳои зерин тартиб дода мешавад:
а) санади қабул ва супориши чорво;
б) санади аз гурўҳ ба гурўҳ гузаронидани чорво;
в) санади азҳисоббарории чорво;
г) ҳисоб-фактура.
10. Ҳангоми аз гурўҳ ба гурўҳ гузаронидани чорво, кадоме аз ҳуҷҷатҳои зерин тартиб дода мешавад:
а) санади қабул ва супориши чорво;
б) санади ҷойдигаркунии чорво;
в) санади азҳисоббарории чорво;
г) ҳисоб-фактура.
11. Ҳангоми аз парвариш гирифтани чорво, кадоме аз ҳуҷҷатҳои зерин тартиб дода мешавад:
а) санади қабул ва супориши чорво;
б) санади аз гурўҳ ба гурўҳ гузаронидани чорво;
в) санади азҳисоббарории чорво;
г) ҳисоб-фактура.
12. Ҳангоми додани чорво ба дигар хоҷагиҳо, кадоме аз ҳуҷҷатҳои зерин тартиб дода мешавад:
а) санади қабул ва супориши чорво;
б) санади аз гурўҳ ба гурўҳ гузаронидани чорво;
в) санади азҳисоббарории чорво;
г) ҳисоб-фактура.

Дидан карданд: 1094

Мавзӯъҳои монанд:

Асоси назариявии фаъолияти аудиторӣ

Аудити воситаҳои пулӣ

Аудити баҳисобгирии хароҷотҳои истеҳсолӣ, махсулоти тайёр ва фурўши он

БУХГАЛТЕРСКИЙ БАЛАНС

Аудити ташкили баҳисобгирии бухгалтерӣ ва сиёсати баҳисобгирӣ

Аудити хислатҳои амалиётии ташкилот

Тарзи тартибдеҳӣ ва пешниҳоди хулосаҳои аудиторӣ

Хулосаҳои аудиторӣ

Ҳуҷҷатикунонии аудит ва натиҷаҳои тафтишоти аудиторӣ

Системаи назорати доҳилӣ ва интихоб

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: