|

Сафедаҳо

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Алишер Фозилов

Санаи дохилгардида: 2017-02-06

Сафедаҳо ин моддаҳои калонмолекулаи органикии таркиб ва сохти мураккабдошта мебошанд.
Сафедаҳо пайвастагиҳои табиии калонмолекулаи органикие мебошанд, ки макромолекулаашонро занҷирҳои полипептидии аз боқимондаҳои аминокислотагӣ иборат буда ташкил медиҳанд.
Сафедаҳо қисми таркибии организми зинда (аз наботот ва ҳайвонот cap карда то одам) буда дар фаъолияти томи организм ва дар тамоми равандҳои гуногуни ҳаётии он нақши муҳимтарин доранд. Ин нақш то он андоза бузург аст, ки сафедаҳо ҳомилони асосии ҳаёт шуморида мешаванд. То имрўз тамоми мавҷудоти зиндаи ба мо маълум дар асоси моддаҳои сафедагӣ фаъолият мекунанд ва ин маънои онро дорад, ки ҳаёт ва сафедаҳо ҳамрадифанд.
Сафедаҳо ба таркиби ҳуҷайраҳо ва бофтаҳои ҳамаи узвҳои организми зинда дохил мешаванд. Тамоми равандҳои ҳаётии организми зинда аз танзими кори узвҳои гуногуни он cap карда то фаъолияти ҳамаҷонибаи ҳар як узви он ба воситаҳои гурўҳҳои гуногуни сафедаҳо ҷараён мегиранд. Дар хун як гурўҳ сафедаҳои ҳалшуда, аз он ҷумла, гемоглобин, ки интиқоли оксигенро таъмин мекунад, мавҷуданд. Ферментҳои бешумор, катализаторҳои табодули моддаҳо дар организми зинда низ  асосан ба сафедаҳо мансубанд.
Вазифаҳои сафедаҳо
Вазифаҳое, ки сафедаҳо иҷро мекунанд, ба шакли зайл тақсим мешаванд.
Вазифаи сохторӣ. Сафедаҳои сохторӣ барои нигоҳ доштани шакл ва устувории ҳуҷайраҳо ва бофтаҳо ҷавобгаранд. Ба сафедаҳои сохторӣ гистонҳоро дохил намудан мумкин аст, ки вазифаи онҳо аз ҷобаҷокунии КДН дар хроматин иборат аст. Воҳидҳои сохтории хроматин нуклеосомаҳо мебошанд, ки аз комплекси октамерии гистонҳои бо молекулаи КДН печондашуда иборатанд.
Вазифаҳои интиқолӣ. Сафедаи бештар маълуми интиқолӣ гемоглобини эритротситҳо мебошад, ки ба интиқоли оксиген ва оксиди карбон дар байни шуш ва бофтаҳо ҷавобгар аст. Дар плазмаи хун бисёр сафедаҳои дигар ҳастанд. ки вазифаи интиқолиро иҷро мекунанд. Масалан, преалбумини ҳормонҳои ғадуди сипаршакл тироксин ва трииодтиронинро интиқол медиҳад. Каналҳои ионӣ ва дигар сафедаҳои интегралии мембранав интиқоли ионҳо ва метаболитҳоро аз мембранаҳои биологӣ таъмин мекунанд.
Вазифаҳои ҳимоявӣ. Системаи масъуният организмро аз барангезандагони касалиҳо ва моддаҳои бегона ҳимоя мекунад. Ба сифати ҷузъи ҳалкунандаи ин система дар ин ҷо иммуноглобулин G, оварда шудааст, ки дар эритротситҳо бо мембранаҳои гликолипидӣ ташкилаҳо ба амал меорад .
Вазифаҳои танзимӣ. Дар занҷирҳои сигналии биохимиявӣ сафедаҳо вазифаи моддаҳои сигналӣ (ҳормонҳо) ва ретсепторҳои ҳормоналиро иҷро мекунанд. Ба сифати мисол ташкилаи ҳормони сабзиш соматотропинро бо ретсептори мувофиқаш нишон додан мумкин аст. Дар ин ҳолат доменҳои экстраселлюлярии ду молекулаи ретсептор як молекулаи ҳормонро дар бар мегиранд. Алоқамандӣ бо ретсептор доменҳои ситоплазматии ташкиларо фаъол мекунад ва бо ҳамин интиқоли минбаъдаи сигналро таъмин мекунад. Дар танзими табодули моддаҳо ва ҷараёнҳои дифференсионӣ сафедаҳои бо КДН ассотсиатсияшуда иштироки қатъӣ мекунанд (омилҳои транскрипсиявӣ). Хусусан, сохт ва вазифаҳои сафедаҳои фаъолкунандаи катаболизм ва дигар омилҳои бактериалии транскрипсия ҷуқур омўхта шудаанд.
Катализ. Дар байни 2000 сафедаҳои маълум ферментҳо қисмати бештарро ташкил мекунанд. Массаи молекулавии хурдмолекулатарини онҳо 10-15 кДа аст. Массаи молекулавии ферментҳои калонмолекула, масалан глутаминсинтетаза, ки аз 12 мономер иборат аст, ба 500 кДа расида метавонад.
Вазифаҳои ҳаракатӣ. Таъсири мутақобилаи актин бо миозин ба кашидашавии мушак ва дигар шаклҳои мутаҳаррикии биологӣ ҷавобгаранд. Гексамери миозин, ки дарозиаш150 нм аст, яке аз калонтарин сафедаҳо аст. Актини нахмонанд (F-актин) дар натиҷаи полимеризатсияи молекулаҳои нисбатан на он қадар калони актинии глобулярӣ (G-актин) ҳосил мешавад. Раванди кашишро тропомиозини бо F-актин ассостсиатсияшуда ва дигар сафедаҳои танзимгар идора мекунанд.
Вазифаҳои захиравӣ. Дар наботот сафедаҳои захиравӣ мавҷуданд, ки моддаҳои ғизоии пурқимат мебошанд. Дар организми ҳайвонот сафедаҳои мушак мавҷуданд, ки чун моддаҳои ғизоии захиравӣ хизмат мекунанд ва дар ҳолати зарурати сахт ба кор бурда мешаванд.
Усулҳои ҷудокунӣ ва таҳлили сафедаҳо
Сафедаҳои бисёртозакардашуда дар тиб ва биотехнология истифодаи васеъ доранд. Аз он сабаб, ки бисёр сафедаҳо ноустуворанд, барои ҷудо ва тоза намудани онҳо усулҳои хос истифода карда мешаванд ва тозакунӣ дар ҳароратҳои 0-5°С  гузаронида мешавад.
Бо намакоб ҷудо намудани сафедаҳо
Ҳалшавандагии сафедаҳо аз консентратсияи намакҳо (аз қувваи ионӣ) вобастагии калон дорад. Дар оби муқаттар ҳалшавандагии сафедаҳо бад аст, вале ҳалшавандагии онҳо бо андозаи ба об ҳамроҳ кардани намакҳои гуногун ва зиёд намудани миқдори онҳо меафзояд. Дар ин ҳолат миқдори зиёди ионҳои ғайриорганикии ҳидрататсияшуда ба сатҳи сафеда пайваст шуда, бо ҳамин дараҷаи агрегатсияи онро паст мекунанд. Ҳангоми калон будани консентратсияи намакҳо сафедаҳо ҷилди ҳидрататсияшудаи худро гум мекунанд, ки он сабаби агрегатсия ва таҳшин шудани онҳо мегардад. Аз фарқи ҳалшавандагии сафедаҳо истифода бурда, ба воситаи намакҳои муқаррарӣ, масалан (NН4)2SО4, омехтаи сафедаҳоро метавонем ҷудо кунем (фраксиякунонӣ).
Диализ
Барои ҷудо карда гирифтани ғашҳои хурдмолекула ё тағйир додани таркиби муҳит аз диализ истифода мебаранд. Ин усул ба он асос ёфта аст, ки молекулаҳои сафеда бо сабаби калон будани  андозаҳояшон аз мембранаҳои нимшаффоф гузашта наметавонанд, ҳол он ки моддаҳои хурдмолекула дар ҳаҷми бо мембрана маҳдуд буда ва берун аз маҳлул баробар тақсим мешаванд. Пас аз ивази чандинкаратаи маҳлули беруна таркиби муҳит дар халтачаи диализӣ (концентратсияи намакҳо, қимати pH ва ғ.) бо таркиби муҳит яксон мегардад.
Гел-филтратсия
Хроматографияи гел-воридотӣ (гел-филтратсия) имконият медиҳад, ки сафедаҳоро вобаста ба бузургӣ ва шакли молекулаҳояшон ҷудо намоем. Ҷудокунӣ дар колонкаҳое, ки бо зарраҳои куррашакли гелҳои варамшудаи (андозаҳояшон 10-500 мкм) маводи полимерӣ пур карда шудаанд, гузаронида мешавад. Зарраҳои гел бо сабаби доштани каналҳои дохилӣ, ки бо қутри миёнаашон тавсиф карда мешаванд, нуфуспазиранд. Омехтаи сафедаҳоро ба колонкаи гелдор андохта бо маҳлули буферӣ мешуянд. Молекулаҳои сафедаҳо ба гранулаҳои гел дохил шуда наметавонанд, аз ин сабаб бо суръати калон ҳаракат мекунанд. Сафедаҳои миёна ва хурдро ин ё он андоза гранулаҳои гел нигоҳ медоранд. Дар баромади колонка буферро дар шакли фраксияҳои алоҳида ҷамъ мекунанд.Ҳаҷми баромади ин ё он сафеда аз массаи молекулавиаш вобаста аст.
Электрофорез дар гели полиакриламидӣ бо иштироки додетсилсулфати натрий.
Ҳоло электрофорез дар гели полиакриламидӣ (ГПАА) бо иштироки додетсилсулфати натрий (ДСН) [ДСН-ГПАА-электрофорез (SDS-PAGE)] усули маъмули муайян кардани ҳомогенати моддаҳои сафедагӣ аст. Ин усул ба ҳаракати зарраҳои(молекулаҳои) заряднок дар майдони электрикӣ асос ёфта аст. Барои он, ки суръати ҷойивазкунии молекулаҳои сафедаҳо  танҳо аз массаи молекулавиашон вобаста бошад, сафедаҳоро пешакӣ денатуратсия мекунанд. Барои ин омехтаи таҳлилшавандаро бо маҳлули додетсилсулфати натрий [ДСН (SDS)] (C12H25OSO3Na) коркард мекунанд. Бо таъсири ДСН сафедаҳои олигомерӣ ба субвоҳидҳо диссотсиатсия мешаванд ва денатуризатсия мешаванд. Занҷирҳои кушодашудаи полипептидӣ ДСН-ро ба худ мебанданд (тақрибан 0,4 г дар 1 г сафеда) ва соҳиби заряди манфӣ мешаванд. Барои денатуратсияи пурра ба муҳит тиолҳоро илова мекунанд, ки онҳо  пулҳои дисулфидиро таҷзия мекунанд.
Электрофорез дар қабати тунуки полиакриламид гузаронида мешавад. Пас аз ба анҷом расидани электрофорез зонаҳои сафедаҳоро ба воситаи рангкунандаҳо аён мекунанд.
Ҷудо намудани сафедаи казеин аз таркиби шир.

   Ба истакони 200мл 30 мл шири хом гирифта ба болои он 120мл оби
дистилат илова намоед. Баъд аз ин ба болои шири обнокшуда маҳлули 0,1%- кислотаи атсетатро қатра- қатра илова карда, онро пай дар пай  омехта карда истед. Илова кардани кислотаи атсетатро то қатъ гардидани таҳшиншавии казеин идома диҳед. Казеини таҳшишударо филтр карда, онро бо оби тоза шуед ва барои аз равғанҳо ва дигар моддаҳо тоза намудан онро дар маҳлули 0,1%- карбонати  натрий ҳал кунед. Дар ин сурат казеин хеле хуб ҳал шуда, равғанҳо муаллақ мемонанд. Казеинро ба воистаи коғази филтрии тар филтр мекунанд. Аз қабати қоғази филтрии тар равғанҳо нагузашта казеин  ба осонӣ мегузарад. Аз махлули ҳосилшуда, ки худ намаки натригии казеин аст, казеинро аз нав бо ёриии маҳлули 0,1-и кислотаи атсетат таҳшин кунед. Таҳшинии казеинро ба воситаи қифи Бюхнер филтр карда, бо ёрии коғази филтрӣ хушк намоед, баъди ин онро ба уғракчаи фарфорӣ (чинигӣ) гузошта, ба болои он 15 -20мл спирти этил илова намоед. Спиртҳо бо роҳи декантатсия рехта ба болои казеин боз ду маротиба 15 – 20мл эфири диэтилӣ ё ин ки атсетон илова карда, ба воситаи санги уғракчаи чинигӣ омехта кунед. Пас аз ин эфир ё ин ки атсетонро бо роҳи декантатсия рехта, казеинро ба болои коғази филтрии хушк гузоред ва онро барои омўзиши хосиятҳои физикавию химиявии сафедаҳо истифода баред. Казеини тозаи ҳосилшуда баъди хушкшавӣ хокаи сафедро мемонад. Натиҷаи мушоҳидаҳоро дар дафтари кори қайд кунед.

       Реаксияҳои ранга (сифатӣ) бо сафедаҳо.
Муқаррар намудани мавҷудияти бандҳои пептидӣ дар таркиби молекулаи  сафедаҳо бо ёри реаксияи Биуретӣ.
Ба як ду мл  маҳлули сафедаи дилхоҳ 2 4 мл маҳлули 30%-и ишқори натрий резед. Маҳсулоти дар пробирка бударо нағз омехта намуда ба он ду се қатра маҳлули 1%-и сульфати мис илова намоед. Маҳсулоти пробиркаро аз нав нағз омехта кунед. Пайдошавии ранги бунафши сурхчатобро мушоҳида намоед. Ҳангоми хеле кам будани консентратсияи сафеда барои баланд бардоштани ҳасоснокии реаксияи Биурети ба болои омехта боз 1мл маҳлули 1%-и сульфати мис илова кунед. Ҳангоми истодан дар сарҳади ду қабат пайдо гардидани  ҳалқаи бунафшро мушоҳида намоед.
Бо мақсади муқоиса намудан  ин реаксияро бо биурет (H2N- CO-NH-CO-NH2 ) низ гузаронед.  Барои ин якчанд кристаллҳои маҷавинаро ба пробиркаи хушк гузошта онро оҳиста мегудозанд. Баъди хунук шудани пробирка ба он 2 мл маҳлули 10%-и ишқори натрий  ва 2-3 қатра маҳлули 10-и сульфати мис илова кунед. Пас аз омехта кардан  ранги бунафши кабудчатоб пайдо мегардад. Тахмин мекунанд, ки ҳосилшавии биурет ва пайдошавии ранги харктернок ба тарзи зерин мегузарад;

 



Аз павастагии комплексии дар боло овардашуда маълум мегардад, ки дар муҳити ишқори биурет аз шакли кетонӣ (H2N- CO-NH-CO-NH2 ) ба шакли енолӣ  (HN = C-NH-C=NH )

ОН  ОН гузашта, баъд ду молекулаи он бо иони мис пайвастагии комплексӣ  ҳосил менамояд.
Тахмин мекунанд, ки механизми реаксияи биуретии сафедаҳо ба механизми реаксияи биуретӣ бо биурет монанд мебошад:

Реаксияи нингидринӣ
Ду  пробирка гирифта ба яке аз онҳо ду мл махлули 1%-и ягон α-аминокислота ва ба дигараш 2мл маҳлули сафедаи дилхоҳ (албумини тухм, серитени ғузаи пилла ва казени шир) илова намоед. Баъд аз ин ба ҳар кадоми ин пробиркаҳо 3-4 қатраги маҳлули  1%-и нингидрини дар маҳлули 95%-и атсетон тайёркардашударо илова кунед. Маҳлулро  нағз омехта карда, ба муддати 5 дақиқа ба ҳамомчаи обии 700С гармидошта гузоред. Пайдо гардидани ранги бунафши кабудчатобро мушоҳида намоед.

                                                                                                                         
(Бунафши кабудчатоби Руэман*)                                                           

Дидан карданд: 4785

Мавзӯъҳои монанд:

Сафедаҳо

Исботи назарияи полипептидии сохти сафедаҳо

Реаксияи ранга бо гистидин ва Реаксияи ранга бо триптофан

Реаксияи химиявии R- гурўҳҳо

Стeрeoхимияи аминокислотаҳо

Аминокислотаҳои муҳимтарин

Аминокислотаҳо

Фанни химияи биологӣ, вазифа ва робитаҳои он бо дигар фанҳо

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: