|

Асосҳои ҳуқуқӣ-меъёрии бозори қоғазҳои қиматнок (Фаъолияти касбӣ дар бозори қоғазҳои қиматнок)

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Бахром Ахмедов

Санаи дохилгардида: 2015-04-28

Асосҳои ҳуқуқӣ-меъёрии бозори қоғазҳои қиматнок
Нақша:

  1. Фаҳмиши умумии қонуниятҳои бозори қоғазҳои қиматнок.
  2. Асосҳои қонунии фаъолияти бозори қоғазҳои қиматнок дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.
Фаҳмиши умумии қонуниятҳои бозори қоғазҳои қиматнок.

Асоси (базаи) қонунбарорию ҳуқуқии бозори қоғазҳои қиматнок баъд аз бeҳрони солҳои 1929 – 1933 фаъолона тараққӣ карданд. Ин ба бисёре аз мамлакатҳо имконият дод, ки дар шароити дуруст ва қонунҳо оиди бозори қоғазҳои қиматнок ва фонди биржавӣ қабул намоянд. Ин албатта барои рушди минбаъдаи бозори қоғазҳои қиматнок ва танзими онро барои якчанд сол пешбинӣ намудааст. Ин қонунҳо барои таъмини eҳдабароии тараққиёти бозори қоғазҳои қиматнок ва пешгирии бeҳрони биржавӣ, ҳимояи манфиати сармоягузорон, танзими фаъолияти иштирокчиёни бозор ба роҳ монда шуда буд.
Асоси Қонунбарории бозори қоғазҳои қиматнок дар ИМА. Асоси устувории қонунию ҳуқуқии мамлакатҳои ғарбро дар ин давра бозори қоғазҳои қиматнок ҳамчун сарчашмаи иловагии молиякунонии иқтисодиёт таъмин намуд. Барои ин қонунҳои Амрико оиди қоғазҳои қиматнок мисол шуда метавонанд.
{амин тавр Қонун дар бораи бозори қоғазҳои қиматнок, ки соли 1933 қабул карда шуда буд, масъалаҳои зеринро дар бар мегирад:
- ба сармоягузор пешниҳод намудани иттилоот дар бораи фурeши оммавии қоғазҳои қиматнок;
- пешгирӣ намудани ҳар гуна ҳодисаҳои фиребгарӣ дар вақти фурeши қоғазҳои қиматнок.
        Асоси қонунбарории бозори қоғазҳои қиматнок дар Xопон. Қонуни ин мамлакат дар бораи қоғазҳои қиматнок ва биржаи фонди соли 1947,  дар асоси қонунҳои ИМА тартиб дода буданд. Ин қонун асосан намудҳои қоғазҳои қиматноки миллиро муайян намуда ва меъёрҳои иштирокчиёни бозор, дастрасии ахбор, сохти ташкилӣ ва фаъолияти биржаи фондӣ, органҳои назоратӣ, xазо барои вайронкунандагони тартиби бозор ва ғайраро пешбинӣ намудаанд. Баъдан шаш маротиба ба қонун дигаргуниҳо даровардаанд.
Аз 1 апрели соли 1993 дар Xопон «Қонун дар бораи реформаи системаи молия», ки баъзе марзҳо дар байни бонкҳои тиxоратӣ ва фирмаҳои брокерӣ вуxуд дошт, аз байн бардошта шуд. Ба бонкҳои Xопон иxозат дода шуда буд, ки андеррайтинги фоизи муайяни қоғазҳои қиматнокро амалӣ намоянд. Дар як вақт ба фирмаҳои брокерӣ иxозати дастрас намудани амалиётҳои боваринокии бонкӣ дода шудаанд. Асоси қонунбарории бозори қоғазҳои қиматнок дар Xопон ба монанди ИМА ба рушди устувори бозори қоғазҳои қиматнок, ҳамчун сарчашмаи иловагии маблағгузорӣ дар иқтисодиёт ба ҳисоб меравад, ташкил менамояд.
Бо пешниҳоди сарвари мамлакатамон ба Маҷлиси Олӣ бояд ба сиёсати давлат оиди бозори қоғазҳои қиматнок дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дигаргуниҳои қатъӣ дароварда шаванд. Зарурияти муайян намудани стратегияи рушди бозо­ри қоғазҳои қиматнок дар шароити иқтисодиёти бо­зори ба миён омадааст. Дар асоси стратегияи тасдиқкардаи ҳукумат, давлат сиёсати худро бояд барои афзалиятҳои асосии рушди бозори қоғазҳои қиматнок равона намояд.
Барои тараққиёти бозори қоғазҳои қиматнок бо супориши Сарвазири Ҷумҳурии Тоқикистон №12.2-4/1аз 15.08 1999 сол гуруҳи кории байнисоҳавӣ аз ҳисоби мутахассисони вазоратҳо, ташкилотҳо, бонкҳо оиди ташкили бозори қоғазҳои қиматнок, векселҳои хазинадории давлатӣ ва ҷалби сармоягузорӣ ташкил карда шуда буданд. Ин гурўҳи кори якчанд маҷлисҳо дар ҳузури Сарвазири Ҷумҳурӣ гузарондаанд. Дар асоси қарорҳои қабулкардаи ин ҷамъомадҳо (мачлисҳо) оиди ташкили бозори қоғазҳои қиматнок як қатор чорабинҳо қабул карда шудаанд, ки аз ҳама асосии онҳо қабули Барномаи Миллии Тараққиёти Бозори қоғазхои қиматнок мебошад, ки онро бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон №268 аз 19.06.2000-ум тасдиқ кардаанд.
Мувофиқи ин барномаи қабулкардашудаимконияти ҳалли масъалаҳои зерин пешбинӣ шуда буданд:
Нақш ва вазифаҳои асосии давлат дар бозори қо­ғазҳои қиматнок муайян карда шавад.
Шароити дуруст барои фаъолияти касбӣ ва маблағгузорон дар бозори қоғазҳои қиматнок ташкил карда шавад.
Муносиб кардани сохти иштирокчиёни бозори қоғазҳои қиматнок ба роҳ монда шавад.
Муносиби сохти иштирокчиёни бозори қоғазҳои қиматнок.
Баланд бардоштани самаранокии инфраструктураи бозори қоғазҳои қиматнок ба ҷо оварда шавад. Дар асоси барномаи мазкур Агентии оиди қоғазҳои қиматнок ва сармоягузории хориҷӣ ду дастурамал кор карда баромадаанд ва ин харду дастурамал аз тарафи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул карда шудаанд.
Дастурамалҳои номбурда инҳо мебошанд: "Дар бораи Депозитарии Марказӣ бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон" №501 аз таърихи 29.12 2000-ум сол тасдиқ карда шудааст.
"Дар бораи фаъолияти брокерию дилерӣ дар бозори қоғазҳои қиматнок" №502 аз таърихи 29.12 2000-ум сол тасдиқ карда шудааст.
Мувофиқи ин барнома як қатор корҳо дар самтҳои гуногуни рушди бозори қоғазҳои қиматнок иҷро кар­да шудаанд:
- минбаъд кор карда баромадан ва мукаммал намудани базаи меъёрию қонунбарорӣ оиди бозори қоғазҳои қиматнок;
- ташкили биржаи фондии Тоҷикистои ва ба ҳайати он дохил намудани Агентии оиди қоғазҳои қиматнок ва сармоягузории хориҷии назди Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассис,  чунин ҳалли масъала метавонад ҳалли масъаларо оиди баровардани саҳмиядои ҷамъиятҳои саҳҳомиро амалӣ намояд ва дар асоси ҳамин дар дохили мамлакат дар қатори сармоягузорони дохилӣ ҷалб намуда­ни сармояи хориҷӣ низ ба роҳ монда шавад ва аз ин ҳисоб портфели саҳмияҳои Ҷамъиятҳои саҳҳомии ватанӣ зиёд мешаванд;
- баланд бардоштани даромаднокӣ аз ҳисоби вомбаргҳои (заёмҳои) давлатӣ. Дар таҷриба роҳ надодан ба доимо иваз намудани салоҳият оиди вомбаргҳои пештара дар солҳои 1987, 1992, 1996, 2002 баровардашуда, ки ин албатта аз боварии аҳолӣ баромадани давлат мегарданд;
- кор карда баромадани барномаи устуворшавии
асъори миллй ба воситаи қоғазҳои қиматнок ва сармояи хориҷӣ, ҳамчун сарчашмаи ғайри таҳаррум ҷалби сармоя мебошад;
- ташкили асоси (базаи) қонунбарорй оиди андоз ситонӣ аз даромади қоғазҳои қиматнок ва аз амалиётҳо бо қоғазҳои қиматнок ва муайян намудани сабукиҳои андозӣ барои ҷалби сармоягузорон мебошад;
- андешидани чорабиниҳои дақиқ оиди ташкили
бозори дуюминдараҷаи қоғазҳои қиматноки давлатӣ
ва корпоративӣ;
- кор карда баромадани асосноккунии техникию иқтисодӣ оиди корхонаҳои муштараки сармоягузорӣ ва танҳо дар асоси он, ташкили корхонаҳои муштарак бо иштироки молияи давлатӣ мебошад;

  1. тартиби (рекламаи) Вомбаргҳои давлатӣ (Госзай­ми) ва ташкили таъмини иттилоотӣ;
  2. ҷустуҷуи маблағҳо ва омўхтани таҷрибаи мамла-катҳои тараққикарда дар соҳаи ташкили бозори қоғаздои қиматнок;
  3. ҷустуҷўи роҳҳои ёрии беруна (техники, грантҳо ва ғайра), то ҳол Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба намояндагии Фонди байналхалқии асъор (ФБА), Банки Умумиҷаҳонӣ, Бонки Осиёӣ, Бонки Исломии Тараққиёт, Фондҳои Арабҳо ва FSAID оидикўмаки онҳо ва ғайраҳо.
  4. Асосҳои қонунии фаъолияти бозори қоғазҳои қиматнок дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи бозори коғазҳои қиматнок ба Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон асос ёфта, аз Қонуни мазкур ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф намудааст, иборат мебошад.
Бозори  қоғазҳои қиматнок дар ҷумҳурӣ дар асоси Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон « Дар бораи қоғазҳои қиматнок ва биржаҳои фондӣ», ки 10 марти соли 1992 дар асоси Қарори Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул карда шуда буд, ташкил гардид (баъдтар ба ин Қонун дар солҳои 1995 ва 1998, 2003 ва 2006 иловаю тағйирот дохил карда шуд).
Қарори мазкур усулҳои ягонаи бароришу гардиши қоғазҳои қиматнок, кори маблағгузорону иштирокдорони бозори қоғазҳои қиматнокро дар бар мегирад, ки ҳадафи он дар ҷумхурӣ тараққи додани бозори қоғазҳои қиматнок, бо мақсади баланд бардоштани иқтисодиёти ҷумҳурӣ мебошад.
Инчунин соли чорӣ баҳри мустаҳкам кардани базаи қонунию ҳуқуқии бозори қоғазҳои қиматнок  дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қонуни нав 28 июни соли 2011 № 745 қабул карда шуд, ки он аз 9 бобу 59 модда иборат аст.
Қонуни мазкур муносибатҳоеро, ки дар раванди барориш, паҳнкунӣ, гардиш ва пардохти коғазҳои қиматноки эмиссионӣ,  новобаста аз шакли ташкилию ҳуқуқии эмитент, хусусияти таъсисдиҳӣ  ва фаъолияти субъектҳои бозори коғазҳои қиматнок ба вуҷуд меоянд, танзим намуда, тартиби танзим ва назоратро дар бозори коғазҳои қиматнок бо мақсади таъмини амали бехавф, кушода ва самараноки бозори коғазҳои қиматнок, ҳифзи ҳуқуқи сармоягузорон ва дорандагони коғазҳои қиматнок, рақобати боинсофонаи иштирокчиёни бозори коғазҳои қиматнок муайян менамояд.  
Дар Қонуни мазкур мафҳумҳои асосии зерин истифода мешаванд:
- андеррайтинг - аз ҷониби андеррайтер дар асоси созишнома бо эмитенти коғазҳои қиматнок гузаронидани обунашавӣ ба коғазҳои қиматнок ё фурўши коғазҳои қиматноке, ки бо тариқи эмиссияи оммавӣ бароварда шудаанд;
- андеррайтер- иштирокчии касбии бозори коғазҳои қиматнок, ки бо эмитенти коғазҳои қиматнок бо ўҳдадории гузаронидани обунашавӣ ба коғазҳои қиматнок ё фурўши коғазҳои қиматноки ба тариқи эмиссияи оммавӣ баровардашуда ё таъмини обунашавӣ ба коғазҳои қиматнок ё хариди онҳо аз ҷониби шахсони дигар шартнома мебандад;
- барориши коғазҳои қиматноки эмиссионӣ - маҷмўи ҳамаи коғазҳои қиматноки як эмитент, ки арзиши номиналии баробар доранд ва ба дорандагони онҳо вобаста аз намуди онҳо андозаи баробари ҳуқуқҳоро медиҳанд. Ба барориши коғазҳои қиматноки  эмиссионӣ рақами ягонаи бақайдгирии давлатӣ дода мешавад, ки он нисбат ба ҳамаи коғазҳои қиматноки эмиссионии барориши мазкур паҳн мегардад. Барориши коғазҳои қиматноки эмиссионӣ бо роҳи бақайдгирии тарҳи барориш амалӣ карда мешавад;
- барориши иловагии коғазҳои қиматноки эмиссионӣ - маҷмўи коғазҳои қиматнок, ки иловатан ба коғазҳои қиматноки пештар паҳнгардида паҳн карда мешаванд;
бастаи калони саҳмияҳо - 5 фоиз ва зиёда аз он саҳмияҳои оддии аз тарафи ҷамъияти саҳомӣ баровардашуда;
бастаи саҳмияҳои назоратӣ - беш аз 50 фоизи саҳмияҳои оддии аз тарафи ҷамъияти саҳомӣ баровардашуда;
- биржаи фондӣ - ташкилоте, ки аз ҷониби иштирокчиёни касбии бозори коғазҳои қиматнок ташкил шуда, дар шакли ташкилию ҳуқуқии ҷамъияти саҳомӣ таъсис меёбад ва ҷиҳати мусоидат барои бастани аҳдҳо бо коғазҳои қиматнок бевосита хизмат мерасонад;
- бозори аввалияи коғазҳои қиматнок - муносибатҳое, ки дар раванди аз ҷониби эмитент бегонакунии коғазҳои қиматнок ба соҳибони аввал тавассути бастани аҳди граҷдании ҳуқуқӣ ба роҳ монда мешаванд;
- бозори муташаккили коғазҳои қиматнок - доираи гардиши коғазҳои қиматнок, ки дар он аҳдҳо бо коғазҳои қиматнок бо расмиёт ва шартҳое танзим мешаванд, ки ташкилкунандаи савдо барои иштирокчиёни ин аҳдҳо мутобиқи қонунгузорӣ муқаррар кардааст;
- бозори номуташаккили коғазҳои қиматнок - доираи гардиши коғазҳои қиматнок, ки дар он аҳд бо коғазҳои қиматнок бе риояи талаботи бозори муташаккил амалӣ карда мешавад;
- бозори такрории коғазҳои қиматнок - муносибатҳое, ки дар раванди муомилоти коғазҳои қиматноки пештар баровардашуда байни субъектҳои бозори коғазҳои қиматнок сурат мегиранд, ба истиснои муносибатҳо дар бозори аввалияи коғазҳои қиматнок;
- вомбарг - коғази қиматноки эмиссионӣ мебошад, ки ҳуқуқи дорандаи онро барои аз шахси барорандаи вомбарг дар мўҳлати дар он пешбинишуда гирифтани арзиши номиналии вомбарг ё дигар молу мулки ба он баробарро тасдиқ менамояд, инчунин ба дорандаи он ҳуқуқи гирифтани фоизи он аз арзиши номиналии вомбарг ё ҳуқуқҳои дигари молумулкиро медиҳад;
- гардиши коғазҳои қиматнок - бастани аҳдҳои граҷданӣ - ҳуқуқӣ  оид ба  коғазҳои қиматнок дар бозори такрорӣ;
- делистинг - расмиёти аз ҷониби биржаи фондӣ хориҷ намудани коғазҳои қиматнок аз рўйхати нархгузорӣ;
- дороиҳои сармоягузорӣ - маблағҳои пулӣ, коғазҳои қиматнок, дороиҳои дигар, ки мақоми давлатии ваколатдорнамудаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон онҳоро ҳамчун дороиҳои сармоягузорӣ муайян намудааст;
- дорандаи номиналӣ - шахс, иштирокчии касбии бозори коғазҳои қиматнок, ки соҳибмулки коғазҳои қиматнок намебошад, манфиатҳои саҳмдорро нисбат ба коғазҳои қиматнок намояндагӣ мекунад ва иҷрои ҳуқуқҳоро ба онҳо аз номи худ ва бо супориши соҳибмулк дар асоси шартнома амалӣ менамояд;
- инсайдер - шахсе, ки бо сабаби соҳибӣ намудани саҳмияҳои (ҳиссаи иштирок дар сармояи оинномавии) эмитент ё шахси бонуфузи он, аъзогӣ дар мақоми идоракунии эмитент ё шахси бонуфузи он, бастани шартномаи меҳнатӣ ё шартномаи граҷдании ҳуқуқӣ бо эмитент ё бо шахси бонуфузи он, ваколатҳои ба ў ҳамчун мансабдори мақоми давлатӣ додашуда, инчунин дар ҳолатҳои дигари бо қонунгузорӣ муқарраргардида ба маълумоти инсайдерӣ дастрасӣ дорад;
- иттилооти махфӣ - ҳама гуна иттилооте, ки оммавӣ (кушода) набуда, ошкор кардани он метавонад ба нархи бозории коғазҳои қиматноки баровардаи эмитент, аҳдҳо бо онҳо, ба худи эмитент ва фаъолияти он, инчунин ба шахсони дигаре, ки иттилооти мазкур ба онҳо дахл дорад, таъсир мерасонад;
- иттилооти ба ҳама дастрас дар бозори коғазҳои қиматнок - маълумоте, ки мувофиқи Қонуни мазкур бояд ошкор карда шавад;
- иштирокчии касбии бозори қоғазҳои қиматнок - шахси ҳуқуқие, ки дорои иҷозатнома барои амалӣ намудани як ё якчанд намудҳои фаъолияти касбӣ дар бозори коғазҳои қиматнок мебошад;
- иҷрои аҳди биржавӣ - иҷрои ҳисобҳо аз рўи аҳди бо коғазҳои қиматнок дар биржаи фондӣ басташуда тавассути аз ҷониби тарафҳо иҷро кардани ўҳдадориҳое, ки аз аҳд бармеоянд;
- қоғази қиматноки эмиссионӣ - коғази қиматноке, ки дар як вақт дорои аломатҳои зерин мебошад: маҷмўи ҳуқуқҳои молумулкӣ ва ғайримолумулкиро, ки боиси шаҳодат додан, гузашт кардан ва иҷрои қатъӣ бо риояи шакл ва тартибе, ки Қонуни мазкур муқаррар намудааст, дар худ нигоҳ медорад, бо барориш паҳн карда мешавад, андоза ва мўҳлати  баробари иҷрои ҳуқуқҳоро дар дохили як барориш, новобаста ба вақти ба даст овардани коғази қиматнок, дорад;
- коғазҳои қиматноки эмиссионии номӣ - коғазҳои қиматноке, ки маълумот дар бораи соҳибони он ба эмитент дар шакли феҳристи соҳибони коғазҳои қиматнок бояд дастрас бошад, гузариши ҳуқуқҳо ба он ва амалӣ намудани ҳуқуқҳои бо он алоқамандбуда ҳаммонандкунии ҳатмии соҳиби онро талаб менамоянд; 
- листинг - расмиёти ворид намудани коғазҳои қиматнок ба рўйхати нархгузории биржаи фондӣ;
- маълумоти инсайдерӣ - ҳама гуна маълумот оид ба коғазҳои қиматноки эмиссионӣ ва амалиёт бо онҳо, инчунин дар бораи эмитенти ин коғазҳои қиматнок ва фаъолияти ў, ки ба шахсони сеюм маълум нест ва ошкор кардани он ба арзиши бозории ин коғазҳои қиматнок метавонад таъсир расонад;
- намуди ғайриҳуҷҷатии коғазҳои қиматноки эмиссионӣ - намуди коғазҳои қиматноки эмиссионӣ, ки соҳиби он дар асоси навиштаҷот дар низоми пешбурди феҳристи соҳибони коғазҳои қиматнок ё дар ҳолати ба нигоҳдорӣ супоридани коғазҳои қиматнок, дар асоси навиштаҷот дар ҳисоби депо муайян карда мешавад;
- паҳнкунии коғазҳои қиматнок - бегона кардани коғазҳои қиматноки эмитент ба соҳибони аввал тавассути бастани аҳдҳои граждании ҳуқуқӣ;
- пешниҳоди шахсӣ - пешниҳод оид ба паҳнкунӣ ё фурўш дар бозори коғазҳои қиматнок ба гурўҳи шахсоне, ки ҳайати он пешакӣ муайян карда шудааст;
- пешниҳоди оммавӣ - пешниҳод оид ба паҳнкунӣ ва фурўши коғазҳои қиматнок, ки ба ҳама гуна шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ манзур гардидааст, ба истиснои пешниҳоди шахсӣ, фурўши коғазҳои қиматнок дар раванди амалӣ намудани мурофиаи муфлисшавӣ мутобиқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон, фурўши коғазҳои қиматнок ҳангоми иҷрои истеҳсолоти судӣ мутобиқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон;
- рақами бақайдгирии давлатӣ - коди рақамӣ (ҳарфӣ, аломатӣ), ки барориши мушаххаси (барориши иловагии) коғазҳои қиматноки эмиссионии ба қайди давлатӣ гирифташавандаро муайян менамояд;
- рўйхати нархгузорӣ - номгўи коғазҳои қиматноки эмиссионӣ, ки ба талаботи ташкилкунандагони савдо ҷавобгў буда, бо тартиби муқарраргардида ба савдо роҳ дода шудаанд ва нисбати онҳо бо ҳуҷҷатҳои дохилии биржаи фондӣ талаботи махсус (листингӣ) ба коғазҳои қиматнок ва эмитентҳои онҳо муқаррар карда шудааст;-  сармоягузор - шахси воқеӣ ва ҳуқуқие, ки
маблағгузориро ба коғазҳои қиматнок анҷом медиҳад;
- сармоягузори институтсионалӣ - шахси ҳуқуқие, ки маблағҳои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқиро бо мақсади сармоягузорӣ ба дороиҳои сармоявӣ ҷалб менамояд;
- сармоягузори инфиродӣ - сармоягузоре, ки сармоягузори институтсионалӣ намебошад;
- саҳмия - коғази қиматноки эмиссионӣ мебошад, ки ҷамъияти саҳомӣ мебарорад ва вобаста ба намуд ва категория ҳуқуқи саҳмдоронро барои гирифтани суди саҳмия (дивиденд), иштирок дар идоракунии ҷамъияти саҳомӣ, гирифтани қисми молу мулки ҷамъияти саҳомӣ, ки пас аз барҳам додани он боқӣ мемонад, тасдиқ менамояд;
- сертификати коғазҳои қиматноки эмиссионӣ - ҳуҷҷате, ки аз ҷониби эмитент бароварда мешавад ва маҷмўи ҳуқуқҳоро ба миқдори дар сертификат зикргардидаи коғазҳои қиматнок тасдиқ мекунад. Соҳиби коғазҳои қиматнок ҳуқуқ дорад аз эмитент иҷрои ўҳдадориҳои онро дар асоси чунин сертификат талаб намояд;
- низоми савдои биржаи фондӣ - маҷмўи қоидаҳо, расмиёти гузаронидани савдо, аз ҷумла бо истифодаи воситаҳои ҳисоббарор, таъминоти барномавӣ, махзани маълумот, воситаҳои телекоммуникатсионӣ ва таҷҳизоти дигар, ки имконияти бастани аҳдҳо, тақвият додан, нигоҳ доштан, таҳия ва ошкор кардани маълумоти барои бастан ва иҷрои аҳд бо коғазҳои қиматнок зарурро таъмин менамояд;
- субъектҳои бозори коғазҳои қиматнок - эмитентҳо, сармоягузорон, иштирокчиёни касбии бозори коғазҳои қиматнок, ташкилотҳои худтанзимкунанда, мақомоти ваколатдори давлатӣ мебошанд;
- тарҳи барориш - ҳуҷҷате, ки аз ҷониби эмитент бароварда шуда, дорои маълумот дар бораи эмитент, вазъи молиявии он, коғазҳои қиматноки баровардашудаи (баровардашавандаи) он мебошад;
- ташкилкунандаи савдо - биржаи фондӣ ва ташкилоти нархгузории бозори ғайрибиржавии коғазҳои қиматнок;
- ташкилотҳои худтанзимкунандаи иштирокчиёни касбии бозори коғазҳои қиматнок - иттиҳодияҳои ихтиёрии иштирокчиёни касбии бозори коғазҳои қиматнок, ки мутобиқи Қонуни мазкур ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ амал мекунанд;
- қарор оид ба барориши коғазҳои қиматнок - ҳуҷҷати дорои  маълумоти кофӣ барои муайян намудани андозаи ҳуқуқҳои коғазҳои қиматнок мебошад;
қурби коғазҳои қиматнок - нархи харид ва (ё) фурўши коғазҳои қиматнок, ки аз ҷониби иштирокчии савдо пешниҳод шуда, дар низоми савдои биржаи фондӣ эълон карда шудааст;
- шакли ҳуҷҷатии коғазҳои қиматноки эмиссионӣ - шакли коғазҳои қиматноки эмиссионӣ, ки соҳиби онҳо дар асоси пешниҳоди коғазҳои қиматноки ба тарзи муносиб ба расмият даровардашуда ё сертификати коғазҳои қиматнок ё дар ҳолати ба нигоҳдорӣ супоридани онҳо, дар асоси қайд бо ҳисоби депо муайян карда мешавад;
- шахси бонуфуз - шахси воқеӣ ва ҳуқуқӣ, ки дорои қобилияти ба фаъолияти субъектҳои бозори коғазҳои қиматнок таъсир расонидан  мебошад;
- ширкати идоракунанда - иштирокчии касбии бозори коғазҳои қиматнок, ки аз номи худ ва аз ҳисоби мизоҷони ширкати идоракунанда ба манфиати онҳо фаъолияти идоракунии бовариноки дороиҳои сармоягузориро  амалӣ менамояд;
- ширкати оммавӣ - эмитенте, ки коғазҳои қиматноки онро 50 ва зиёда аз он шахсон соҳибӣ мекунанд ва ё эмитенте, ки пешниҳоди оммавии коғазҳои қиматнокро амалӣ намудааст ё амалӣ менамояд. Ҷамъиятҳои саҳомии кушода ширкатҳои оммавӣ мебошанд.
- эмиссияи оммавии коғазҳои қиматнок - эмиссияи коғазҳои қиматнок, ки дар баробари  пешниҳоди оммавии коғазҳои қиматнок сурат мегирад;
- эмиссияи шахсии коғазҳои қиматнок - эмиссияи коғазҳои қиматнок, ки дар рафти он эмитент коғазҳои қиматноки худро тавассути пешниҳоди шахсӣ мебарорад ва паҳн мекунад;
- эмитенти коғазҳои қиматнок - шахси ҳуқуқие, ки барориши коғазҳои қиматнокро мутобиқи қонунгузори Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ намуда, аз номи худ ўҳдадор мешавад, ки ўҳдадориҳоро дар назди соҳибони коғазҳои қиматнок, ки аз шартҳои барориши коғазҳои қиматнок (минбаъд -эмитент) бармеоянд, иҷро мекунад;
- эмиссияи коғазҳои қиматнок - маҷмўи амалҳои пайдарҳам, ки барои паҳнкунии коғазҳои қиматнок зарур мебошанд.
Дар моддаи 58 ин қонун гуфта шудааст Моддаи 58. Дар бораи аз эътибор соқит донистани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои фондӣ"
Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1992 "Дар бораи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои фондӣ" (Ахбори Шўрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с.1992, №11, мод. 155; Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с.1995, №22, мод. 268 фасли VIII; с.1998, №10, мод. 135; с.2003, №12, мод. 696; с.2006, №3, мод. 157; с.2011 №3, мод. 164)  аз эътибор соқит дониста шавад.

Дидан карданд: 1913

Мавзӯъҳои монанд:

Шакл ва намудҳои қарз

Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шароити иқтисоди бозоргонӣ

Моҳият ва вазифаҳои молия дар шароити иқтисодиёти бозоргонӣ

Бонкҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шароити иқтисодӣ бозоргонӣ

Шакл ва намудҳои қарз

Низоми қарзӣ ва ташкили он

Моҳият, зарурият ва вазифаҳои қарз

Оқибатҳои иқтисодӣ-иҷтимоии таваррум ва танзими он

Таваррум ва намудҳои он

Гардиши пулӣ ва тартиби ташкили он

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: