|

Мавфҳум, моҳият ва мазмуни ҳисобҳои актуарӣ дар фаъолияти суғуртавӣ

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2016-05-28

Ҳисобҳои актуарӣ ин усулҳои риёзӣ ва омории тадқиқоти ташаккулёбии нати ҷаҳои суғурта ва тарифҳои суғуртавӣ аз рўи намудҳои суғурта мебошад. Методологияи ҳисобҳои актуарӣ ба назарияи эҳтимолият, назарияи ададҳои калон, истифодаи омори риёзӣ ва тадқиқотҳои демографӣ асос ёфтааст,
Суғуртакунӣ таърихи зиёда аз ду ҳазорсола дошта бошад ҳам, вале он асосан пас аз муқаррар намудани асосҳои риёзии назарияи эҳтимолият ва  ҷамъ овардани маълумотҳои саҳеҳи боварибахши оморӣ такмил ёфтааст. Дар баробари баву ҷудоии ин заминаҳо имконияти коркарди техникии ҳисоби суғуртавӣ, ки бо амалиётҳои дарозмўҳлат ва кутоҳмўҳлати суғуртаи ҳаёт (шахсӣ) ва амвол ва ё ба таври кўтоҳ - ҳисобҳои актуарӣ меноманд, ба амал омаданд. Калимаи актуарӣ аз калимаи лотинии «actuaris» гирифта шуда, маънояш шўъбаи қайди ҳолати шаҳрвандӣ мебошад.
Ба ташаккулёбии техникаи актуарӣ дар соли 1762 дар шаҳри Лондон кушодашавии  ҷамъияти суғуртавии «Эквитебл» мусоидат намуд. Баръакси  ҷамъиятҳои суғуртавии пештар амалкунанда, «Эквитебл» оид ба суғуртаи мавриди фавт тарифҳои синну солро бо тарифи пардохтҳои суғуртавӣ, ки дар асоси  ҷадвали фавт тартиб дода шуда буданд, мегузаронид. Аз рўи та ҷрибаи «Эквитебл», аввал дар Англия, баъдтар дар дигар мамлакатҳо  ҷамъиятҳои дигари суғуртавӣ фаъолият менамуданд. Бо гузашти вақт онҳо маълумотҳои омории фаровонро  ҷамъ намуданд, ки ба онҳо имконияти доимо аниқ намудани тарифҳои суғуртавӣ ва такмили техникаи ҳисобҳои суғуртавиро дод. Дар рафти чунин фаъолият кадрҳои боихтисоси суғуртавӣ – риёзӣ (актуар) ба воя расиданд ва адабиётҳои махсус дар ин соҳа пайдо шуданд.
Дар соли 1849 дар Лондон ба таъсиси институти ма ҷмўи қонуну қоидаҳои актуарӣ, ки ҳоло фаъолият менамояд, асос гузошта шуд (ҳама кормандони институт мутахассисони соҳаи мазкур буданд), ки вазифаи асосиаш коркарди техникии ҳисобҳои суғуртавӣ ва тайёр намудани кадрҳои нави суғуртавӣ – риёзӣ ба ҳисоб мерафт, ки ба онҳо дар баробари такмили амалиётҳои суғуртавӣ талабот низ муттасил меафзуд. Ҳоло муассисаҳои илмӣ-техникии ба ин монанд дар аксарияти мамлакатҳо мав ҷуд мебошанд. Аз  ҷумла, институти актуарӣ дар ШМА қариб 12,0 ҳазор, дар Британияи Кабир 5,5 ҳазор, дар Япония 2,0 ҳазор шахсро (кормандро) дар бар мегирад.
Дар аксар мамлакатҳои мутараққии саноатӣ фаъолияти актуарӣ ба гурўҳи алоҳидаи касбӣ  ҷудо карда шудааст. Миқдори шахсони ба фаъолияти актуарӣ машғулбуда дар ҳисоботҳои меъёрии меҳнат нишон дода мешавад.
Фаъолияти актуарӣ яке аз касбҳои бонуфуз дар мамлакатҳои ғарб ба ҳисоб меравад, ки гувоҳи он нати ҷаи саволнома – пурсиш оид ба касбҳои дар байни  ҷавонон бештар маъмул, мебошад, ки дар соли 1986 рўзномаҳои «Ню Йорк Таймс» ва «Крисчиен сайенс Монитор» гузаронида буданд.
Тараққиёти асосии суғуртакунӣ аз миёнаи асри Х1Х оғоз шуда, минбаъд риво ҷ ёфт. Бо васеъшавии доираи масъалаҳои актуарӣ, ки барои ҳамаи ширкатҳои суғуртавӣ диққат ҷалбкунанда буд, дар соли 1889 Иттиҳоди ( ҷамъият-ассотсиатсияи) байналхалқии актуарҳо (IAA) ташкил карда шуд. Дар соли 1895 таҳти роҳбарии ин  Ҷамъият дар Брюссел ан ҷумани аввалини актуарҳо барпо гардид. Дар назар буд, ки соли 1915 дар ш. Санкт-Петербург ан ҷумани ҳаштум барпо мегардад, ки аз нуфузи мактаби актуарии рус дар арсаи байналхалқӣ гувоҳӣ медод ва ба ҳайати он В. Граве, Н. Луначарский, В. Малишевский, С. Салевич ва дигар мутахассисон дохил буданд.
Ан ҷуманҳои байналхалқии актуарҳо (ICF) яке аз воқеаҳои бузург дар соҳаи илми суғурта буданд. Онҳо дар се-чор сол як маротиба гузаронида мешаванд. Ба ўҳдадориҳои онҳо табодули та ҷрибаи пешқадам дар соҳаи назарияи актуарӣ, ба як шакл даровардани усулҳои ҳисоби актуарӣ ва нишонаҳои актуарӣ (охирин бор намунаи ингуна нишона соли 1954 дар Мадрид, ки ан ҷумани XIV гузашта буд, қабул гардида буд), дохил мешаванд.
Аз 10 то 16 июли соли 1988 дар шаҳри Хелсинкии Финляндия Ан ҷумани XXIII байналхалқии актуарӣ, ки қариб 2 ҳазор мутахассисро аз 36 мамлакат гирд оварда буд, гузашт.
Фаъолият (иштирок) дар ин ан ҷуман аввалин такон барои суғуртаи давлатии умумииттифоқии ҳамонвақта барои ташкили шўъбаи ҳисоби актуарӣ гардид ва дар оянда дар назар буд, ки чунин шўъбаҳои ҳисоби актуарӣ дар ҳамаи  ҷумҳуриҳои Иттифоқ, аз  ҷумла дар Ташкилоти суғуртаи  Ҷумҳурии То ҷикистон ташкил карда мешаванд.
Аммо пас аз пошхўрии Иттиҳоди Шўравӣ чунин шўъба дар сохтори ташкилоти суғуртаи  Ҷумҳурии То ҷикистон ташкил карда нашуд.
Ҳоло дар мамлакатҳои мутараққӣ актуарҳо дар ширкатҳои суғуртавии ҳаёт, дар ширкатҳои суғуртавии ба суғуртаи амвол машғул буда, дар  ҷамъиятҳои азнавсуғуртакунӣ ва дар ташкилотҳои назорати суғуртавӣ фаъолият менамоянд.
Актуарҳои дар ширкатҳои суғуртавие, ки ба суғуртаи ҳаёт ва амвол алоқаманд кор мекунанд, ба чунин намудҳои фаъолият машғуланд:

  1. муайян намудани эҳтимолияти баву ҷудоии ҳодисаҳои суғуртавӣ (пеш аз ҳама сухан дар бораи тайёр намудани усулҳои гуногуни  ҷадвали фавт, ки бо намудҳои суғурта ва навъи худи  ҷадвалҳо тафриқа карда шудаанд, меравад);
  2. ҳисоби тартиби меъёри тарифӣ, ҳам холис (нетто) ва ҳам ғайрихолис (брутто). Тартиби охирин интихоби усули муайян кардани бузургии сарбориро дар таркиби меъёри тарифии мутобиқан ифодакунандаи системаи пардохти подоши хидматии дар ширкати мазкур ба маъмурони суғурта, брокерҳо ва духтурон-коршиносон ва ғайра қабул шударо талаб менамояд;
  3. муайян намудани усулҳои аз ҳама бештар фоидаовари ҳисоби пардохтҳои захиравӣ, фондҳои эҳтиётӣ, ки устувории молиявии амалиётҳои дар соҳаи суғурта гузаронидашавандаро таъмин менамояд;
  4. таҳлили ба ном фоидаи азнавтақсимшудаи ширкати суғуртавӣ, ки муайян намудани сарчашмаҳои муҳимтарини ташкилёбии онро дар бар мегирад;
  5. интихоби сиёсати самараноктарини маблағгузорӣ, ки таҳияи усулҳои махсуси актуарии муайян намудани қобилияти қарзадокунии суғуртакунанда, дара ҷаи камтарини имконпазири барҳамдиҳии дороии он ва ғайраҳоро дар бар мегирад.

Хизмати актуарӣ дар ширкатҳои азнавсуғуртакунанда нақши муҳимро мебозад. Чи тавре ки аз боби 12-и «Азнавсуғуртакунӣ» – и ҳамин китоб аён аст, азнавсуғуртакунӣ чунин сохти муносибатҳои иқтисодиро дар худ та ҷассум менамояд, ки дар нати ҷа суғуртакунанда барои суғуртакунӣ хавфҳоро қабул намуда, қисме аз масъулияти онро ба суғуртакунандаи дигар бо мақсади ба мувозинат овардани бастаи (портфели) шартномаҳои суғуртавӣ ва таъмини устувории молиявии амалиётҳои суғуртавӣ медиҳад. Андозаи аниқи маъсулияти ширкати суғуртавӣ, ки ба суғуртакунандаи дигар (азнавсуғуртакунанда) дода мешавад, мувофиқи имкониятҳои молиявӣ муайян карда мешавад.
Актуарҳои ширкатҳои азнавсуғуртакунанда барои амалӣ намудани сиёсати самараноктари азнавсуғуртакунӣ масъул мебошанд. Мураккабии ин вазифа асосан аз ихтилофнок будани раванди худи азнавсуғуртакунӣ бармеояд. Аз як тараф, азнавсуғуртакунӣ устувории молиявии амалиётҳои суғуртавиро таъмин менамояд, аз тарафи дигар, ба азнавсуғуртакунанда гузаронидани қисми пардохти воридшударо тақозо менамояд, ки ин нати ҷаҳои молиявӣ- иқтисодии фаъолияти ширкати суғуртавиро паст мегардонад.
Барои актуарҳои то ҷик, вобаста ба пайдоиши минбаъдаи миқдори зиёди ташкилотҳои суғуртавӣ бо шаклҳои гуногуни моликият, ки соҳиби дороиҳои нисбатан маҳдуди молиявианд, та ҷрибаи ширкатҳои азнавсуғуртакунандаи мамлакатҳои хори ҷӣ аҳамияти махсус пайдо менамояд. Дар ин шароит ҳифзи манфиатҳои суғурташавандагон ва таъмини устувории молиявии бозори суғуртавӣ дар  ҷумҳурӣ дар миқёси шаклҳои гуногуни он, бе татбиқи васеи амалиётҳои азнавсуғуртакунӣ дар фаъолияти суғурта, ғайриимкон аст. Махсусан, агар тартиби азнавсуғуртакунӣ дар байни суғуртакунандагони  ҷумҳурӣ ва азнавсуғуртакунандагони хори ҷӣ истифода бурда шавад.
Боз як ширкаткунандаи муҳими фаъолияти актуарӣ - ин ташкилоти назорати давлатии суғурта мебошад. Дар адабиёти иқтисодӣ фарқ намудани ду шакли асосии назорати давлатӣ – «тартиби оммавӣ» ва «тартиби меъёрӣ», қабул шудааст. «Тартиби оммавӣ» табъу нашри нати ҷаи фаъолияти молиявӣ - иқтисодии худи ширкатҳои суғуртавӣ, инчунин нақшаи молиявии ояндаашонро бо тағйиротҳои иловашуда ба назар мегирад. Актуарҳои дар доираи услуби мазкур фаъолиятнамоянда вазифадоранд, ки ҳисоби фоида ва зарарро дар намудҳои алоҳидаи суғурта (пеш аз ҳама дар соҳаи суғуртаи ҳаёт, ки барои он доираи асоснокии муайян намудани ба истилоҳ «захираи математикии пардохтҳо» тафтиш карда мешавад) назорат намоянд ва дурустии хар ҷномаи сармоягузорӣ ва ғайраро тафтиш кунанд.
Мувофиқи «тартиби меъёрӣ» ширкатҳои суғуртавӣ ҳангоми гузаронидани амалиётҳои суғуртавӣ муайян намудани меъёрҳоро ба роҳбарӣ мегиранд. Дар ин ҳолат ба доираи вазифаи актуарҳо таҳлили коркарди меъёрҳои номбурда ва назорати риояи онҳо дохил мешаванд.
Ташкилотҳои назорати давлатии суғуртавӣ барои ташкили ширкатҳои нави суғуртавӣ и ҷозат медиҳанд. Дар ин ҳолат актуарҳо оиннома ва шартномаҳоро оид ба ташкили ширкати суғуртавӣ, варақаи (ведомости) ҳисоби нархномаҳои тарифиро таҳлил менамоянд. Дар як қатор мавридҳо ва маҳз дар ҳолати муайян намудани норасоии таъмини арзӣ, амалиётҳои суғуртавии дар назар буда, хадамоти актуарии ташкилоти давлатии назорати суғуртавӣ метавонад барои ташкили муассисаи суғурта и ҷозат надиҳад.
Хадамоти актуарии назорати давлатии суғуртавӣ оиди ҳуқуқ доштани ин ё он ширкати суғуртавӣ дар фаъолият барои гузаронидани намудҳои дигари суғурта, ворид намудани тағйиротҳо ба оинномаи ширкатҳои суғуртакунӣ ва инчунин ба андозаи тарифҳои суғуртавӣ, хулосаи худро медиҳад.

Дидан карданд: 1136

Мавзӯъҳои монанд:

Бозори суғуртаи Швейтсария, Италия , Франсия ва Ҷопон

Бозори суғуртаи Олмон

Бозори суғуртвӣ Британияи Кабир

Фаъолияти суғуртавӣ дар Иёлотии Муттаҳидаи Амрико (ИМА)

Хароҷоти ширкати суғуртавӣ, ки ҳангоми ҳисоби заминаи андозбандишаванда барои пардохти андози фоида ба назар гирифта мешавад

Даромади ширкати суғуртавӣ, ки ҳангоми ҳисоби заминаи барои пардохти андози фоида андозбандишаванда ба назар гирифта мешавад

Манбаъҳои ташаккули фоидаи ширкати суғуртавӣ

Рекламаи суғурта дар воситаҳои ахбори омма (ВАО)

Хусусияти даври (сикли) ҳаётии маҳсулоти суғуртавӣ

Нархи маҳсулоти суғуртавӣ

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: