|

Мафҳуми омор дар давраи муосир.

Тартибдиханда: admin

Дохил кард: Ахмедов Бахром

Санаи дохилгардида: 2016-04-22

Омор истилоҳи тоҷикӣ буда, маънояш «шумор», «ҳисоб» ва «ҳисобу китоб» аст. Доир ба қимат ва аҳамияти амалии омор устод А. Рўдакӣ чунин гуфтааст:
Он гаҳе ганҷур мушк омор кард,
То мар-ўро з-он ниҳон бедор кард.

Яке аз шакли ҳисобдорӣ-ин баҳисобгирии ҳоҷагӣ аст, ки бо баробари пайдоиши давлат ба вуҷуд омада, мутаносибан инкишоф ёфтааст. Зеро, ки барои пеш бурдани фаъолияти давлатдорӣ, доштани маълумотҳо доир ба шумораи аҳолӣ, майдони кишт, саршумори чорво, ҳаҷми андоз ва ғайра лозим буданд. Аз ин ҳотир, баҳисобгирии ҳоҷагӣ ҳамчун шакли ибтидоии омор баҳисоб меравад.Тарзҳои ҷамъоварии маълумотҳо доир ба фаъолияти давлату давлатдорӣ гуногун буданд. Масалан, шоҳи форсҳо Дорои I (солҳои 522-486 то солшумории нав) ҳар як нафар ҷанговарро ўҳдадор карда буд, ки баъд аз бозгашт аз майдони мўҳориба санги муайянеро оварда ба ҷои таъинкардашуда гузоранд. Бо ин тарз, шумораи қушунҳо ҳисоб карда мешуданд. Умуман, дар давлати форсҳо нақши ҳисобу китоб дар фаъолияти давлатдорӣ бениҳоят калон буд. Беҳуда нест шахсонеро, ки бо ҳисобу китоб машғул буданд, онҳоро ҳам «чашм» ва ҳам «гуши шоҳ» меномиданд. Хуллас, дар ҳамон давра ҳамаи шакли ҳисобдорӣ бо маънои том чун омор ифода карда мешуданд.
Айни замон, дар назария ва амалияи ҳаёти ҷамъиятии мо, истилоҳи «омор» ҳамчун муродиф ба маънои калимаи «статистика» истифода бурда мешавад. Ҳоло он ки, мафҳуми «омор» аз рўи сершаклӣ, назар ба мафҳуми «статистика» васеъ аст. Яъне омор яке аз узвҳои таркибии низоми ҳисобдорӣ баромад менамояд. Бо ибораи дигар, омор, ҳатто аз чунин навъи ҳисобдории иқтисодӣ-ба монанди баҳисобгирии бухгалтерӣ аз рўи аломатҳои тавсифоти умуми: муносибат ба омўзиши маҷмўи воҳидҳо, хусусиятҳои сифатии онҳо, миқдори воҳидҳои мушоҳида, шаклҳои зоҳиршавии алоқамандӣ дар маҷмўъ ва усулҳои мушоҳидаи воҳидҳои маҷмўъ фарқ менамояд:

 

Тавсифи умумӣ

Услуби омўзиш

Омор

Баҳисобгирии бухгалтерӣ

1.Муносибат ба омўзиши маҷмўи воҳидҳо

 

1.1. Фарогирии раванди (протсесси) ҳоҷагӣ-ҳамчун маҷмўъ:
а). алоқаи озоди воҳидҳо;
б). таҷрид аз хусусиятҳои воҳидҳои ҳодиса.

1.1. Фарогирии раванди (протсесси) ҳоҷагӣ-ҳамчун система:
а). мустаҳкамии (алоқаи зиччи) унсурҳои ҷудогона;
б). Ҳар як воҳид аз рўи мустаъқилияти фардии (индивидуалии) худ баромад менамояд.

2.Хусусияти сифатии воҳидҳои маҷмўъ.

2.1. Зарурияти тавофути фардии (индивидуали)-и воҳидҳо;
2.2. Вариатсияи (таъғироти ҷузъии) аломатҳо ҳамчун шакли зоҳиршавии тавофут.

2.1. Эҳтимолияти пурраи амалии айнияти воҳидҳо.
2.2. Ҳамагунии тавсифи тавофут дар воҳидҳо.

3.Миқдори воҳидҳои мушоҳида.

3. Миқдори зиёди кифоякунанда (бассанда)-и мушоҳида.

3. Миқдори ҳамагунаи мушоҳида (новобаста аз миқдори мушоҳида).

4.Шаклҳои зоҳиршавии алоқамандӣ дар маҷмўъ.

4. Қонуни ададҳои калон- асоси зоҳиршавии умумияти миёнаи қонуниятҳои маҷмўи.

4. Алоқаи фардӣ (индивидуали) ба ҳар воҳиди алоҳида.

5.Усулҳои тавсифи сифатӣ-миқдории маҷмўъ.

5.1. Гурўҳбандии оморӣ аз рўи аломати вариатсионӣ (тағиротӣ), ки ба қаторҳои вариатсионӣ (тағиротӣ) ва ҷадвалҳои вариатсионӣ (тағиротӣ) оварда мерасонад.
5.2. Бузургиҳои ҷамъбастӣ, ки ҳамаи маҷмўро тавсиф менамоянд (нишондиҳандаҳои нисбӣ, миёна, индексҳо ва ғайра);
5.3. Алоқаи коррелятсионии умумии аломатҳо: Арзиши (суммаи) миёна=нархи миёна х миқдори миёна.

5.1. Гузоштани воҳидҳои ҳисобидашуда дар счет ва субсчетҳо аз рўи аломатҳои ҷинсӣ ва хелҳои воҳидҳои маҷмўъ;
5.2. Бузургиҳои фарди (индивидуалӣ)-и ҳар як воҳиди ҷудогона, ё ин ки ҷамъи (суммаи) маҷмўъ;
5.3. Алоқаи фарди (индивидуалӣ)-и аломатҳо дар воҳидҳои ҷудогона.

6.Усулҳои мушоҳидаи воҳидҳои маҷмўъ.

6.1. Имконияти мушоҳидаи махсус;
6.2. Кўшиш ба ҳаҷми ками ҳостагирӣ;
6.3. Имконияти мушоҳидаи даврӣ, фосилавӣ ва ғайра

6.1. Зарурияти мушоҳидаи пурра;
6.2. Баҳисобгирии ҳамаи воҳидҳои мушоҳида;
6.3. Зарурияти мушоҳидаи бефосилавӣ.

Доир ба мафҳуми омор ҳамчун равияи илмӣ ақидаҳои гуногун вуҷуд дорад. Як қатор олимон, дар он ақида мебошанд, ки гўё омор илмест дар бораи ҳодисаҳои стихиявӣ, тасодуфии табиӣ ва ҷамъиятӣ аст. Гурўҳи дигари олимон, чунин меҳисобанд, ки омор умуман илми мустаъқил нест, зеро ки вай предмети татқиқотии худро надошта, танҳо усули махсуси таҳлил аст. Баъзеи олимон дар он фарзия ҳастанд, ки предмети омўзиши омор ба предмети омўзиши иқтисодӣ сиёсӣ (назарияи иқтисодӣ) рост меояд. Зеро ки омор ҳодисаҳои ҷамъиятӣ ва равандҳо (протсессҳо)-ро меомўзад. Ниҳоят, гурўҳи муайяни олимон оморро ҳамчун илм эътироф карда, ҳисоб менамоянд ки предмети омўзиши он на танҳо ҷамъиятӣ, инчунин табиат мебошад. Ҳамзамон, равияҳои гуногун доир ба мафҳуми умумии омор дар байни аҳли олимон ва мутахасисҳои касбӣ ҷой дорад, ки метавон баъзеи аз онҳоро номбар кард:

  1. Омор ҳамчун соҳаи фаъолияти амали ҳисобдории мунтазам ва мураттаби маҷмўи ҳодиса ва равандҳои (протсессҳои) ҷамъиятӣ буда, аз тарафи ташкилотҳои оморӣ ба иҷро расонида мешавад;
  2. Омор маълумотҳои рақамиест, ки дар маҷмуаҳои оморӣ, маълумотнома ва матбуоти даврӣ оид ба вазъи иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва табии мамлакат ба табъ расонида мешаванд.
  3. Омор ҳамчун ба сифати эквивалентӣ (ҳаммаъноӣ), барои истилоҳи усулҳои оморӣ истифода бурда мешавад.

Ба ҳамаи ақидаҳои дар боло оварда шуда доир ба мафҳуми умумии омор, аз ҷумла ҳамчун равияи илмӣ ҳаминро қайд менамоем, ки омор фанни махсуси таълимиест, ки предмет ва усулҳои ҳоси татқиқотии худро дошта, ба донишҷўёни мактабҳои олӣ ва коллеҷҳои иқтисодӣ таълим дода мешаванд.

Дидан карданд: 2944

Мавзӯъҳои монанд:

Сарчашмаҳои назариявии омори байналхалқӣ

Мафҳуми омор дар давраи муосир.

Омодасозии мушохидаи омори

Мохияти мушоидаи омори. Ташкили мушохидаи омории давлати.

Омори баҳодии дараҷаи зисти аҳолӣ

Омори аҳолӣ

Омори нарх

Омори бойгарии давлат

Омори саноат

Графикхои омори

Коментари дохил карданд:


Коментарии худро дохил кунед!

Суммаи ин ададҳоро нависед: